خطر آلودگی خاک کمتر از خطر آلودگی هوا نیست اما از آنجا که این آلودگی ملموس نیست کمتر به آن توجه میشود.
به گزارش پایگاه خبری گسترش،آلودگی خاک در ایران در بسیاری از نقاط دیده میشود. شهرهای جنگزده و بخشهایی که معادن مختلف دارند با آلودگی خاک دست و پنجه نرم میکنند. آلودگی خاک باعث از بین رفتن پوشش گیاهی و کاهش رشد گیاهان و به فرسایش خاک و بیابانزایی منجرمیشود.حمیدرضا پیروان، دانشیار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری درباره تاثیر آلودگی خاک روی پوشش گیاهی و زندگی انسانها گفت: «آلودگیهای ناشی از جنگ وقتی از طریق باران و آب وارد خاک میشوند جذب کانیهای رسی خاک شده و با خاک مخلوط و تثبیت میشوند. سالها در خاک باقی میمانند و گاهی دیگر حذف نمیشوند. از طرفی، ماندگاری آلودگیهای ناشی از جنگ که ممکن است اورانیومهای فقیر شده یا سرب باشد قابلیت دارد که زمان طولانی در خاک باقی بماند و روی پوشش گیاهی اطراف و زندگی شهروندان اثر بگذارد.»خاک یکی از منابع مهم و ارزشمند طبیعت است که حدود ۹۵ درصد غذای انسان از آن حاصل میشود. بدون داشتن خاک سالم زندگی روی زمین امکانپذیر نخواهد بود، بنابراین برنامهریزی برای داشتن خاکی سالم لازمه بقای انسان است. خاکها با داشتن قدرت خودپالایی به عنوان پالاینده طبیعت به شمار میروند. علاوه بر اینکه تامینکننده مواد غذایی هستند، خاصیت تصفیهکنندگی دارند و این خاصیت خاک بر اثر خواص فیزیکی، شیمیایی و زیستی آنها حاصل میشود. با وجود این، یکی از انواع مهم آلودگیهای محیطزیست، آلودگی خاک است. هرگونه تغییر در ویژگیهای اجزای تشکیلدهنده خاک به طوری که استفاده از آن ناممکن شود آلودگی خاک نامیده میشود. بسیاری از آلودگیهای ایجاد شده در خاک ناشی از تخلیه یا نشت مواد آلی است. مدتهاست مواد نفتی و مشتقات آن بر اثر حملونقل یا ذخیرهسازی موجب آلودگی خاک میشود، این در حالی است که هر قدر مواد نفتی به عمق بیشتری از خاک نفوذ کند، رفع آلودگی آن مشکلتر و هزینه آن چندین برابر خواهد بود.ادامه گفتگوی صمت با دانشیار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری را می خوانید. آلودگیها چه تاثیری روی درختان و گیاهان دارد؟ آلودگیهای ناشی از جنگ و معدن وقتی از طریق باران و آب وارد خاک میشوند جذب کانیهای رسی خاک شده و با خاک مخلوط و تثبیت میشوند. سالها در خاک باقی میمانند و گاهی دیگر حذف نمیشوند. از طرفی، ماندگاری آلودگیهای ناشی از جنگ که ممکن است اورانیومهای فقیر شده یا سرب باشد قابلیت دارد که زمان طولانی در خاک باقی بماند و روی پوشش گیاهی اطراف اثر بگذارد. آلودگی خاک تاثیر منفی روی طبیعت میگذارد.به عنوان مثال بخشی از پیامدهای جنگ، تغییر پوشش گیاهی بود. در ۸ سال جنگ تحمیلی تالابهای شهرهای جنوبی مانند هورالعظیم بهدست نیروی بعث عراق خشکانده شد و از همان زمان بود که بستر لازم برای فرسایش بادی فراهم شد. آنچه امروز شاهد هستیم و با عنوان ریزگرد میشناسیم از طریق کانونهایی در داخل و خارج کشور میشود. این گرد و غبار در شاخ و برگهای درختان رسوب و از فتوسنتز گیاهان جلوگیری میکند.اینها تا زمانی که باران ببارد و گل و لایها را از بین نبرد روی درختان و گیاهان ماندگارند. بنابراین ریزگردها روی فتوسنتز گیاهان و درختان، محیطزیست انسانی و جانوری تاثیر منفی بسیاری دارند. هر پوشش گیاهی به انواع آلودگی واکنش خاص و متفاوتی نشان میدهد. ممکن است گیاهی با جذب آلودگی نابود شود یا روی گیاه دیگری تاثیر چندانی نداشته باشد. در این بین برخی گیاهان تحمل بیشتری نسبت به آلودگی و گرد و غبار دارند و میتوانند پایدار بمانند و بعضی دیگر از بین بروند. آیا تا به امروز برنامهای برای رفع آلودگی خاک تدوین شده است؟ در زمینه گرد و غبار، کاهش حاصلخیزی خاک و بازدهی گیاهان پژوهشی در پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری انجام شده که نتیجه آن ارتباط مستقیم بین آنها را تایید کرد. کاهش محصول در نتیجه کاهش فتوسنتز مهمترین تاثیر آلودگی خاک بیان شده است. عملکرد سازمان حفاظت محیطزیست را چگونه ارزیابی میکنید؟ به طور کلی سازمان حفاظت محیطزیست روی آلودگیهای نقطهای مانند کارخانهها و خودروها فعالیت میکند. متاسفانه در منشأیابی آلودگی زیستمحیطی، فعالیت چندانی ندارد. جلوگیری به همین دلیل بحثهایی درباره ادغام سازمان محیطزیست و آبخیزداری نیز به میان آمده است. برای کارشناسان آبخیزداری آلودگیهای طبیعی مد نظر است. شاید ترکیب این دو نهاد نتایج خوبی به همراه داشته باشد. چه کسی باید مسئولیت رفع آلودگی خاک را بر عهده بگیرد؟ بانی این کار در این میان پنهان مانده است. سازمان زمینشناسی وظیفه رفع قسمتی از آن را بر عهده گرفته، سازمان حفاظت از خاک و آبخیزداری روی آلودگی عرصههای منابع طبیعی پژوهش میکند و سازمان حفاظت محیطزیست تمرکز خود را روی آلودگیهای صنعتی گذاشته است. مدیریت آلودگی و جلوگیری از آن در ایران جزیرهای انجام میشود و برای حل این معضل هنوز برنامه جامع تنظیم نشده است. برنامهای که باید برای حل این چالش در اولویت قرار بگیرد، چیست؟ برای کنترل و جلوگیری از آلودگی ریزگردها باید یک برنامه مدون تنظیم و مسئولیت سازمانها در این طرح مشخص شود. به نظر میرسد اگر سازمان حفاظت محیطزیست با سازمان حفاظت از خاک و آبخیزداری ادغام شود، میتوان همه جنبههای آلودگی خاک و منابع طبیعی مانند ریزگردها و آلودگی صنعتی را با هم بررسی کرد. آلودگی خاک در مناطق جنگی و مسائل مربوط با ریزگرد باید جدیتر از گذشته پیگیری شود. در این صورت فشار از روی دوش مردم شهرهای جنوبی و دیگر شهرهای اطراف برداشته میشود. این آلودگیها در بلندمدت اثر منفی بر سلامت و حتی ژنتیک انسان، گیاهان و جانوران دارد. از همه مهمتر اینکه در احیای زمینهای آلوده فعالیتهای کمی در کشور شده است. زمین آلوده شامل زمینهای معدنی، جنگی و انسانی میشود که احیای آنها باید در اولویتکاری سازمانهای مربوط قرار بگیرد. با استفاده از روش بیولوژیکی، مکانیکی و شیمیایی میتوان این آلودگیها را کم کرد.
