جلیل قلمقاش/ عضو هیات علمی پژوهشکده علوم زمین
زمینلرزه به بزرگی ۵/۲ ریشتر، مردم تهران را به وحشت انداخت و موجب شد مردم به خیابانها هجوم آورند. خیابانهای تهران و خروجیها با حجم زیاد خودرو بسته شد و شهروندان زیادی در فضای باز، شب را به صبح رساندند. صبح روز بعد مدیریت بحران اعلام کرد همچنان در فضای باز و ایمن باشید. در کنار اینها، بیشتر روزنامهها عملکرد مدیریت بحران تهران را ضعیف توصیف کردند و رسانهها پر از عنوانهایی چون شهر بیدفاع، خطر زمینلرزه، چقدر بیپناهیم، تلنگر ۵/۲ ریشتری، تهران ترسید، مردم بیشتر از تهران لرزیدند و... شد. در این بین نظر کارشناسان برجسته کشور درباره احتمال وقوع زمینلرزه بزرگتر در تهران نیز بر وحشت مردم افزود: «امکان وقوع زلزله ۸ ریشتری در تهران وجود دارد»، «هیچی از تهران و کشور نمیماند»، «احتمال زلزله ۷/۵ ریشتری» و... نشریات نیز با چاپ برخی مطالب و نتایج پژوهشیهای قدیمی در افزایش اضطراب مردم نقش مهمی داشتند، به گونهای که برخی از کارشناسان و مسئولان مجبور شدند اصلاحیه منتشر کنند. بهطور قطع هدف مسئولان و کارشناسان ایجاد رعب و وحشت بین مردم نبوده است، اما ندانسته به آن سمت پیش رفتند، به گونهای که در زمینلرزه ۲۹ آذر، شاهد رفتار غیرهوشمندانه مردم هنگام وقوع زمینلرزه بودیم، به گونهای که حتی خانوادههایی که خانهای مقاوم در مقابل زلزله داشتند به خیابانها هجوم بردند. براساس گفته پژوهشگران برجسته کشور ۲ واقعیت درباره زلزله تهران وجود دارد، یکی اینکه تهران در خطر وقوع زمینلرزه است و دیگر آنکه زمان وقوع زمینلرزه قابل پیشبینی نیست. همچنین همه مسئولان و پژوهشگران باور دارند که بهترین راه مقابله با زمینلرزه، آگاهی مردم و مقاومسازی مناسب ساختمانهاست. در سالهای گذشته سازمانهای مدیریت بحران و موسسههای پژوهشی و اجرایی، اقدامات مناسبی در زمینه آموزش و برگزاری مانورهای زلزله انجام دادهاند. زمینلرزه ۲۹ آذر نشان داد در این زمینه نقاط ضعف بسیاری وجود دارد و باید ضمن بازنگری روشهای گذشته، بهطور جدیتر روی آن سرمایهگذاری شود. تجربه دیگر زمینلرزه در تهران نشان میدهد مردم از ویژگیهای ساختمان محل سکونت یا ساختمانهای اداری خود آگاهی ندارند. همه مردم بدون توجه به نوع سازه محل زندگی یا کار خود به خیابانها آمدند، درصورتیکه بیشتر سازههایی که در دهههای گذشته ساخته شدهاند با رعایت آییننامه طراحی ساختمان در برابر زلزله (آییننامه ۲۸۰۰) ساخته شدهاند. برخی از مجتمعهای مسکونی بزرگ شهر با رعایت استانداردهای جهانی و از سوی شرکتهای معتبر طراحی و ساخته شدهاند. بنابراین بسیاری از ساختمانهای شهر بزرگی مانند تهران در مقابل زمینلرزه مقاوم هستند. زمینلرزه سرپلذهاب نیز نشان داد حتی ارزانترین خانههای کشور(مسکن مهر) در مقابل زمینلرزه۷/۳ ریشتری مقاوم هستند و سقف و ستونهای آن پایدار باقی مانده است. به این ترتیب هنگام زمینلرزه نباید خانههای امن خود را رها کرده و وحشتزده گریخت، زیرا در این فرار خطرات بزرگتری وجود دارد. اگر به آمار زمینلرزههای اخیر توجه کنیم درخواهیم یافت که بیشتر مصدومان به هنگام فرار مصدوم شدهاند. بنابراین راهحل زمینلرزه، فرار و هجوم به خیابانها نیست. شناسایی نقاط امن در محل زندگی و کار به ما کمک خواهد کرد تا هنگام وقوع زمینلرزه، آگاهانه و با حفظ آرامش و اعتماد به نفس در این مناطق پناه بگیریم و پس از اتمام زمینلرزه با آرامش به زندگی خود ادامه دهیم، زیرا زمان وقوع زمینلرزه بعدی قابل پیشبینی نیست. اما در نگاه بلندمدت همه مردم ایران باید در برنامه زندگی خود، مقاومسازی محل زندگی یا کار خود را موردنظر قرار دهند. از سوی دیگر دیر یا زود همگی بهویژه مسئولان باید بازسازی بافت فرسوده و غیرمقاوم در مقابل زمینلرزه را جزو اولویتهای خود قرار دهند تا بتوان زمینلرزههای بزرگ را بدون خسارت قابل توجهی پشت سر گذاشت.
