زینب عبدی - روزنامهنگار
کارآفرینی فرآیندی است که در آن فرد کارآفرین با ارائه ایده و فکر جدید و قبول مخاطره و تحمل ریسک، محصول جدیدی را عرضه میکند و خدمات تازهای میدهد. امروزه کارآفرینی به عنوان یک راهبرد اثربخش برای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها شناخته شده است اما کارآفرینان قبل از آنکه رقابـت با بخش خصوصی را مانعی برای فعالیتهای خود احساس کنند، قوانین و مقررات اداری و انحصارات دولتی را بازدارنده کسبوکار خود میبینند. کارآفرینان برای شروع کار باید مراحل سختی را طی کنند. کسب گواهی عدم سوءپیشینه، صدور مجوزها و استعلام سرمایهگذار همه و همه کارآفرین را پشت درهای قوانین سختگیرانه قرار داده و او را از ادامه این روند اداری منصرف میکند. قوانین دستوپاگیر اداری یکی از بزرگترین مشکلات سرمایهگذاران و کارآفرینان است. این در حالی است که ایران تنها کشوری است که از کارآفرینان گواهی عدم سوءپیشینه میخواهد و حتی گاهی کارآفرینان در چند مرحله باید این گواهی را دریافت کنند. از آنجا که اشتغالزایی یکی از اهداف اصلی دولت و دغدغه اجتماعی است، برای رونق اشتغال باید روندهای اداری آسان شود. بررسیهای جهانی کارآفرینی نشان میدهد که بین نرخ فعالیتهای کارآفرینانه و تولید ناخالص داخلی در برخی از کشورها مانند ایالات متحده امریکا به میزان ۵۷ درصد همبستگی وجود دارد. از این رو، افزایش فعالیتهای کارآفرینانه همواره با فزونی تولید ناخالص ملی و افزایش درآمد ملی، رفاه و آسایش همراه است به همین دلیل گرایش به کارآفرینی در سراسر دنیا افزایش یافته است. برای مثال، در هند برای توسعه کارآفرینی، سازمان ملی کارآفرینی و توسعه کسبوکارهای کوچک تشکیل شده در حالی که در مالزی وزارتخانهای به نام توسعه کارآفرینی ایجاد شده است و سایر کشورهای آسیایی نیز برای توسعه کارآفرینی، علاوهبر کمکهای مالی و حقوقی، به فراهمسازی و گسترش زمینههای قانونی آن پرداختهاند. توسعه کارآفرینی در ایران نیز به عنوان اجراییترین و عملیترین استراتژی برونرفت از بنبستها و مشکلات اقتصادی و اجتماعی نیازمند شناسایی و رفع موانع است. ظرفیتسازی برای توسعه کارآفرینی از یک سو مستلزم آموزشها و مهارتهای کارآفرینی با رویکرد بازارمحور و براساس نیازهای جامعه است اما از سوی دیگر توسعه کارآفرینی به شناخت و رفع موانع و زمینهسازیهای مناسب برای توسعه فعالیتهای تولیدی و خدماتی نیاز دارد. شاید بتوان گفت که کارآفرینان قبل از آنکه رقابـت بخش خصوصی را بازدارنده فعالیتهای خود احساس کنند، قوانین و مقررات اداری و انحصارات دولتی را مانع کسبوکار خود میبینند. موانع و چالشهای توسعه کارآفرینی در ۲ بخش قابل بررسی است: الف) عوامل ضدانگیزشی کارآفرینی در ایران: خطرپذیری مالی کم (ترس از دست دادن سرمایه شخصی)، دسترسی نداشتن به منابع مالی برای سرمایهگذاری (ترس از ناتوانی در تهیه منابع مالی کافی برای راهاندازی کسبوکار)، موانع اداری (نگرانی از ناممکن بودن تامین الزامات قانونی)، هزینهها/ خطرهای اجتماعی (نگرانی از نبود امنیت اجتماعی، نبود مهارتها(ترس از نداشتن مهارت و تجربه مناسب و کافی) ب) موانع قانونی توسعه کارآفرینی در ایران: قوانین و مقررات بانکی، مالیاتی، کار و تجارت، وجود انحصارات دولتی ناشی از قوانین و مقررات، قوانین و مقررات گمرکی، قانون شهرداری، قانون و مقررات ورشکستگی، قوانین ثبت شرکتها، قوانین حقوق مالکیت معنوی و ثبت اختراع، قوانین زیستمحیطی و ارزیابی محیط کسبوکار در ایران. توسعه کارآفرینی در همه کشورها همواره با موانع جدی روبهرو بوده است. توسعه کارآفرینی در ایران نیز نیازمند عزم ملی است بنابراین پیشنهاد میشود قوانین و مقررات بانکی مانند کاهش الزامات و مراحل قانونی برای تسهیلاتدهی بانکی با نرخ بهره بانکی مناسب به شرکتهای جدید و نوپا بازنگری و اصلاح شود. بانکهای خصوصی ویژه توسعه کارآفرینی و کسبوکارهای کوچک و متوسط، قانون کار با رویکرد کارآفرینی و پایداری بنگاهها نه رویکرد کارگرمدار و نه رویکرد کارفرمامدار، همچنین قانون تجارت، مقررات صادرات و واردات با رویکرد کارآفرینی و الزامات سازمان تجارت جهانی نیز بازنگری و اصلاح شود. کاهش بروکراسی اداری نامناسب در سازمانهای دولتی، آموزش کارآفرینی و آموزش کارآفرینانه در مقاطع تحصیلی ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان و دانشگاهها، توسعه خوشهها و شهرکهای صنعتی با رویکرد کارآفرینی، توسعه پارکهای علم و فناوری و مراکز رشد کسبوکارهای کوچک و توسعه صندوقهای مستقل سرمایهگذاری مخاطرهپذیر در سطح ملی و استانی با حمایت سازمانها و نهادهای عمومی و دولتی از دیگر پیشنهادها برای توسعه کارآفرینی و رفع موانع موجود است. توسعه فرهنگ کارآفرینی از طریق ساخت فیلمهای مستند، سینمایی و کارتونی درباره زندگینامه و موفقیت کارآفرینان و نوآوران نامآور ایرانی و ایجاد صندوق بیمه حمایت مالی و معنوی از کارآفرینان برای کاهش نگرانی آنان نیز میتواند در این زمینه راهگشا باشد.
