«فناوری چاقویی دولبه است». این شعاری است که با نگاه دقیق به ابزارهای فناورانه میتوان به مضمون آن پی برد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه «گسترش تجارت» نوشت: شکی نیست که با ورود ابزارهای فناورانه مانند اینترنت و به دنبال آن دریافت خدمات بر بستر آن زندگی بشر با تحولی عظیم روبهرو شده است.
اما از آنجایی که هر چیزی بهایی دارد، بهای استفاده از فناوری را میتوان پایان عصر حریم خصوصی کاربران دانست. نگاهی به الگوی سیاستگذاریهای شرکتهای فناوری از نرمافزارها و اپلیکیشنهای کاربردی گرفته تا سایتها و موتورهای جستوجو نشان میدهد، تمام اطلاعات و فعالیتهای کاربری به صورت واضح یا پنهان در فضایی ذخیره میشود. براساس آنچه صاحبان فناوری میگویند، این اطلاعات در جهت ارتقای هوش مصنوعی، شناخت سلیقه کاربر و در نهایت تولید و ارائه محتوای منحصر به فرد و اثرگذار انجام میشود. اما با این حال همین موضوع خطر ذخیره اطلاعات فردی و سوءاستفاده از آن توسط افراد دیگر از جمله هکرها را از میان نمیبرد و اوضاع وقتی بدتر میشود که نهادی هم برای نظارت و تضمین امنیت اطلاعات ذخیره شده وجود ندارد.
گوگل، اپل و مایکروسافت فقط چند نمونه از شرکتهای فناوری هستند که جزبهجز رفتار کاربران خود را در بخشی ذخیره میکنند. گوگل در توجیه این رفتار از ارتقای هوش مصنوعی و ارائه خدماتی مرتبط با سلیقه و نیاز منحصر به فرد کاربران سخن میگوید. علاوه بر اینکه این راهکار به کنترل نوع تبلیغهایی که به کاربر شما نمایش داده میشود، مربوط است و به نوعی میتوان گفت که امکان شخصیسازی تبلیغ برای آنان را فراهم میکند.
اما این موضوع فقط به برنامهها یا سایتهای خارجی محدود نمیشود و نمونه ذخیره فعالیتهای کاربری را در میان نسخههای بومی نیز میتوان پیدا کرد. دیجیکالا، اپلیکیشن «اپ» یا اسنپ چند نمونه از هزاران نمونه کسب و کارهای فناورانه هستند که اطلاعات کاربران را در خود ذخیره میکنند.
به عنوان نمونه اسنپ یکی از اپلیکیشنهایی است که با مراجعه کاربر به آن و انتخاب گزینه «سفرها» میتوان تاریخچه سفرهای درونشهری با تاریخ، مبدا، مقصد و ساعت تردد در آن را به صورت ذخیرهشده مشاهده کرد؛ این اطلاعات در سرور مرکزی اپلیکشن هم ذخیره شده، اما در این بخش خبری از دگمه پاک کردن اطلاعات نیست. نکته جالبتر آنکه همین اطلاعات در سرورهای این اپلیکیشن نیز ذخیره شده و بنابر آنچه این شرکت میگوید اطلاعات نهتنها از اپلیکیشن، بلکه حتی از روی سرورهایش نیز قابل پاکسازی نیست.
هیچ اطلاعاتی پاک نخواهد شد
علی علیاکبری، کارشناس فناوری اطلاعات درباره فعالیتهای کابری ایمن در فضای مجازی به «گسترشتجارت» میگوید: براساس آنچه در معماری ذخیرهسازی در شبکههای اجتماعی آمده، میتوان گفت که همه اطلاعات روی یک فضای ذخیرهسازی قرار میگیرد و پس از آن یک پایگاه داده وظیفه بارگذاری و یا استفاده آن را بر عهده میگیرد. بر همین اساس هم کاربران باید پیش از استفاده یا انتشار اطلاعات خود، به این حقیقت آگاه باشند که پس از بارگذاری هیچ اطلاعاتی از روی فضای ذخیرهسازی پاک نخواهد شد.
این کارشناس فناوری در ادامه سخنان خود به این نکته اشاره میکند که حریم شخصی در فضای مجازی مفهومی ندارد و میافزاید: در فضای مجازی و بهویژه شبکههای اجتماعی کاربر هیچ حریم شخصی نخواهد داشت. بیشترین دلیل مدیران شبکههای اجتماعی و شرکتهای فناوری در راستای ذخیره اطلاعات کاربری، شناخت سلیقه آنها، تولید محتوا و تبلیغات اثرگذار است. با این حال آگاهی از این حقیقت باعث میشود تا کاربر با چشم بازتری در این فضا به فعالیت بپردازد و از فناوری روز استفاده کند.
ذخیره اجباری یا اختیاری؟
علی معلمی، کارشناس فناوری در گفتوگو با «گسترشتجارت» درباره ذخیره اطلاعات کاربران به الگوی اپلیکیشنهای کاربردی اشاره میکند و از ذخیره اطلاعات در سرورهای آنها سخن میگوید. معلمی به ذخیره اطلاعات کاربری در اپلیکیشهای خرید آنلاین اشاره میکند و میگوید: به طور تقریبی همه تاریخچه خرید و رفتار مشتری در اپلیکیشنها یا سایتهای خرید آنلاین مانند دیجیکالا ذخیره میشود. این رفتار در اپلیکیشنهای دیگری مانند اسنپ نیز وجود دارد و کاربر نمیتواند تاریخچه سفرهای خود را پاک کند. یا در سرویسهای آنلاینی که قبض آب، برق و تلفن را پرداخت میکنند. وی در ادامه سخنان خود با اشاره به این رفتار همهگیر میافزاید: در شرایطی که به طور تقریبی همه اطلاعات و تاریخچه فعالیتهای کاربر ذخیر میشود، تنها راه کاربر اعتماد است و به قول معروف باید بیخیال شد. درحالحاضر بسیاری از برنامهها مانند «سوارم» ذخیره اطلاعات را به طور رسمی محور کاری خود قرار دادهاند و میبینیم که کاربران به طور داوطلبانه اطلاعاتی مانند محل حضور و همراهان خود را به صورت عمومی در این برنامه به اشتراک میگذارند. بر همین اساس هم به نظر میرسد تنها راه باقیمانده همان اعتماد است.
ارائه محتوای اختصاصی
سعید بیگی از دیگر افرادی است که در این زمینه به اظهار نظر پرداخته است. وی میگوید: این واقعیت که اطلاعات و رفتار کاربر در فضای مجازی جمعآوری میشود، حقیقتی است که برای تمام افراد مرتبط با فناوری مشخص است. به عنوان نمونه گوگل یکی از شرکتهایی است که اطلاعات بسیار زیاد و گستردهای را درباره کاربران خود جمعآوری میکند. علاوه بر این آنطور که از شواهد پیداست، این شرکت به دنبال راهی برای تسهیل فرآیند کنترل اطلاعات جمعآوری شده از دستگاههای مختلف مورد استفاده کاربرانش است. وی در ادامه سخنان خود میافزاید: به عنوان نمونه کاربران بهزودی یک صفحه را در گوگل سرویس مشاهده خوهند کرد که امکان گزینش و فعالسازی سرویس جدیدی را برای آنها فراهم میکند. این کار گوگل را قادر به استفاده از اطلاعات بیشتری از اکانت و سرویسهایی مانند جستوجو و یوتیوب خواهد کرد. در گذشته گوگل از اطلاعات سرویسهای خود برای نمایش تبلیغات مناسب و مرتبط روی این سرویسها استفاده میکرد، اما هماکنون این قابلیت به تبلیغات AdSense در وب نیز گسترش خواهد یافت. البته بیشترین هدف شرکتهای فناوری در جمعآوری اطلاعات، استفاده از آن در راستای شناخت سلیقه کاربر و ارائه محتوا و تبلیغهای منحصر به فرد و اثرگذار برای هر کاربر است. با این حال نهادی هم برای نظارت بر اطلاعات ذخیرهشده و تضمین استفاده درست از آن وجود ندارد. به عبارت دیگر حتی نمیتوان با اطمینان گفت که این اطلاعات به نهاد یا فرد دیگری فروخته نشود.
