وابستگی سرمایه‌گذاران به تسهیلات ارزی

کامران ندری / معاون پژوهشی پژوهشکده پولی- بانکی

سرمایه‌گذاران نمی‌توانند هر آنچه را که برای کسب‌وکار و فعالیت خود نیاز دارند در داخل تهیه کنند، طبیعی است که باید برخی از کالاهای موردنیاز خود را از خارج وارد کنند. حال اگر منابع نقدی کافی در اختیار نداشته باشند بدیهی است که به تسهیلات ارزی احتیاج پیدا کنند. تسهیلاتی که برای سرمایه‌گذاری لازم است و سرمایه‌گذاران برای فعالیت خود به آن احتیاج دارند یا از طریق افتتاح ال‌سی باید به واردکننده داده شود یا کسانی که می‌خواهند سرمایه‌گذاری بزرگ کنند اگر موفق شوند و طرح اقتصادی‌شان توجیه داشته باشد به صندوق توسعه ملی برای دریافت تسهیلات مراجعه می‌کنند. ظرف چند سالی که کشور با تحریم روبه‌رو بود باعث شد سرمایه‌گذاران مشکلات زیادی داشته باشند. نخستین مشکلی که به وجود آمد افزایش شدید نرخ ارز بود. در این بین اگر بانک می‌خواست تسهیلات ارزی ارائه دهد معلوم نبود که واردکننده با چه قیمتی باید ارز استقراض شده را تهیه و بعد با چه قیمتی آن را به بانک برگرداند. شاهد بودیم که خیلی از کسانی که از صندوق توسعه ملی وام ارزی گرفته بودند با این مشکل روبه‌رو شدند. به‌طور مثال ارز آن زمان به نرخ ۱۰۰۰ تومان در بازار خرید و فروش می‌شد و وقتی سرمایه‌گذاران باید ارز را برمی‌گرداندند، نرخ ارز به ۴۰۰۰ تومان رسیده بود. این مسئله باعث می‌شد دریافت‌کننده تسهیلات برای تهیه ارز ۴ برابر پرداخت کند. به این ترتیب مشکلی برای بازپرداخت وام‌های ارزی به وجود آمد که هنوز هم اثر خود را دارد و بخش عمده‌ای از تسهیلاتی که در آن زمان به صورت ارزی داده شد بازپرداخت نشده است. درحال‌حاضر هم امکان اینکه بشود این تسهیلات را به صورت کامل دریافت کنند خیلی فراهم نشده است. مشکل دیگری که به‌عنوان زیان‌های تحریم و در نتیجه آن ضعف ارائه تسهیلات به صادرکنندگان می‌توان اشاره کرد، ناتوانی بانک‌ها در تامین ارز لازم بود. در زمان تحریم بانک‌ها قادر به تامین ارز لازم نبودند به این دلیل که بانک مرکزی امکان تامین منابع ارزی مورد نیاز برای بانک‌ها نداشت. به این ترتیب بازار بین بانکی ارزی هم وجود نداشت که بانک‌ها در صورت نیاز بتوانند منابع ارزی خود را تامین کنند. حال باید مسئله بازار ارزی بین‌بانکی و امکان دریافت اعتبار ارزی از بانک‌های خارجی به‌تدریج حل شود. همانطور که سرمایه‌گذاران می‌توانند اعتبارات ریالی دریافت کنند باید بتوانند از اعتبارات ارزی هم بهره‌مند شوند. هرچند نظام تامین مالی در کشور ما مشکل دارد و دریافت اعتبار ریالی هم خیلی کار آسانی نیست اما به هر حال باید موانع داخلی را حل کرد.