عوارض بعد از عمل جراحی قلب باز

تعداد بیمارانی که جراحی قلب باز می‌شوند در کل دنیا رو به کاهش است ولی همین تعدادی که تحت عمل جراحی قلب باز قرار می‌گیرند، نسبت به گذشته دچار عوارض بیشتری می‌شوند.

با وجود معرفی روشهای پیشرفته باز کردن عروق قلب مانند آنژیوپلاستی، بیماران بدحال تر و مبتلایان به بیماری عروقی پیشرفته، افراد دیابتی و بیماران دچار اختلال عملکرد کلیه امروزه بیشتر از سابق جراحی قلب باز می‌شوند بنابراین احتمال ایجاد عوارض هنگام جراحی و بعد از آن نیز زیادتر شده است. معمولا افرادی که جراحی عمل قلب باز می‌شوند، بیمارانی هستند که درمان آنژیوپلاستی برای آنها مفید نبوده است. هر چه بیماری قلبی پیشرفته تر باشد، امکان عوارض ناشی از جراحی قلب باز بیشتر خواهد بود. عوارض بعد از عمل جراحی قلب باز کدامند؟ همراهان مجله سلامتی راستینه، خوب است بدانند که عوارض جراحی عمل قلب باز چند نوع می‌باشد. بعضی از آنها هنگام عمل و بعضی از آنها بعد از عمل اتفاق می‌افتند. البته ممکن است عوارض دیررس هم دیده شود یعنی وقتی که بیمار برای دوران نقاهت در منزل به سر می‌برد. در مجموع هرچه بیشتر از روز عمل جراحی فاصله می‌گیریم، خطرهای تهدید‌کننده ی سلامت بیمارانی که جراحی شده‌اند نیز کمتر می‌شود. در مجموع حدود ۱۳ درصد بیماران بعد از عمل جراحی قلب باز دچار عوارض ناشی از جراحی می‌شوند. این عوارض ممکن است در بیماران دیده شود. سکته قلبی هنگام عمل جراحی ۳ درصد از بیماران هنگام عمل جراحی قلب باز دچار سکته قلبی می‌شوند. بالا رفتن بعضی از آنزیم‌های خاص نشان دهنده بروز سکته قلبی در بیمار، هنگام عمل جراحی است. در افرادی که دچار درد شدید قفسه صدری قبل از عمل جراحی هستند، رگ اصلی یا ۳ رگ قلبی درگیر است و بیماران خانم بیشتر مستعد سکته قلبی هنگام عمل جراحی قلب باز هستند. سکته مغزی هنگام عمل جراحی هنگام عمل جراحی، روی شریان یا رگ آئورت دستکاری هایی انجام می‌گیرد. به همین دلیل ممکن است ذراتی از آترواسکلروز حرکت کند و به مغز برسد. حرکت این ذرات داخل مغز ممکن است باعث آمبولی شود که منجر به سکته مغزی خواهد شد. گاهی علت این عارضه، پایین آمدن فشار خون بیمار در طول عمل جراحی است به خصوص افرادی که قبل از عمل جراحی قلب باز، فشار خون بالا داشته‌اند. ممکن است چنین بیمارانی به کما بروند و هرگز از کما خارج نشوند. گاهی هم اختلالات در تمرکز و حافظه دیده می‌شود که به مرور زمان قابل برگشت است. حدود دو درصد از چنین بیمارانی عوارض شدیدی پیدا می‌کنند و دچار اختلال عملکرد بعد از جراحی می‌شوند. فیبریلاسیون دهلیزی تقریبا ۴۰ درصد از بیمارانی که بعد از عمل جراحی قلب باز، دچار فیبریلاسیون دهلیزی در روز دوم تا سوم می‌شوند، این آریتمی شایع را تجربه می‌کنند. دهلیزها برای ایجاد ضربان قلب باید با هم منقبض شوند و خون داخل حفره‌ها را به فضای بطنی منتقل کنند. گاهی در اثر اختلال عملکرد و اختلال در هدایت الکتریکی، در اصطلاح حالتی مانند پر پر زدن اتفاق می‌افتد که به آن فیبریلاسیون گفته می‌شود. در واقع همه ی قسمت‌های دهلیز با هم منقبض نمی‌شوند و این مسئله باعث می‌شود خون کافی وارد بطن‌ها نشود و فیبریلاسیون رخ دهد که فرد را مستعد ایجاد لخته داخل دهلیز می‌کند. اگر لخته جدا شود، ممکن است به سوی مغز و اندام‌های دیگر حرکت کند و به صورت سکته مغزی یا ایسکمی ( کاهش خونرسانی ) کلیه و سایر اندام‌ها بروز کند. عوامل خطری که باعث ایجاد فیبریلاسیون دهلیزی می‌شوند، فشار خون بالا و نارسایی قلبی قبل از عمل جراحی قلب باز هستند. البته جراح برای کاهش احتمال فیبریلاسیون دهلیزی از داروهایی استفاده می‌کند. هشتاد درصد از بیمارانی که بعد از عمل جراحی قلب باز دچار فیبریلاسیون دهلیزی می‌شوند، خود به خود و طی ۲۴ ساعت به شرایط عادی بر می‌گردند. نارسایی کلیه عارضه بعدی در بیمارانی که تحت عمل جراحی قلب باز قرار گرفته‌اند، نارسایی کلیه است. گاهی نارسایی کلیه شدید است و بیمار به دیالیز نیاز دارد. احتمال مرگ و میر در این گروه از افراد بسیار بالاست و عامل خطر در چنین بیمارانی، سن بالا، ابتلا به دیابت، اختلال در سطح کراتینین قبل از عمل جراحی و نارسایی قلبی است. خونریزی بعد از عمل جراحی قلب باز هنگام عمل جراحی درن هایی در ناحیه ی جراحی قرار داده می‌شود تا ترشحات را خارج کند. اگر ترشحات از یک مقداری بیشتر باشد نشان دهنده ی این است که از خلال پیوند‌ها نشت خون وجود دارد یعنی پیوند به خوبی انجام نگرفته است. چنین بیمارانی نیاز به عمل جراحی دوباره دارند و این کار احتمال مرگ و میر و عفونت جناغ را افزایش می‌دهد. زمان استفاده از لوله‌گذاری داخل ریه نیز طولانی تر خواهد بود. مشکلات بعد از ترخیص احتمال اینکه بیماران بعد ترخیص از بیمارستان دچار مشکل شوند وجود دارد ولی این احتمال با گذشت زمان کمتر می‌شود. بیماران و خانواده‌ها باید به اصول مراقبتی و توصیه‌ها دقت کنند. دستگاهی برای بهبود تنفس یکی از عوارض شایعی که بعد از عمل جراحی قلب باز ممکن است مدت زیادی طول بکشد سرفه است. هنگام جراحی ریه‌ها روی هم می‌خوابد و عمل تبادل هوا با دستگاه انجام می‌شود. برای اینکه ریه‌ها بتوانند عملکرد دوباره ی خود را از سر گیرند، دستگاه هایی برای بهبود تنفس به بیماران داده می‌شود تا بتوانند عمل دم را با آن انجام دهند. این کار کمک می‌کند ریه‌ها باز شوند. علت عمده سرفه‌های مکرر بیمار باز نشدن ریه هاست. استفاده از دستگاه باید در خانه نیز ادامه یابد. اگر سرفه‌ها کمتر نشوند و به خصوص هنگامی که بیمار دراز می‌کشد، شدت یابند ممکن است به علت تجمع مایع داخل ریه باشد. در این مواقع حتما باید بیمار را به پزشک متخصص ارجاع داد. تجمع مایع داخل ریه طی عمل جراحی قلب باز، قلب را برای مدتی از حرکت باز می‌دارند. بعد از اتمام جراحی ممکن است بطن چپ دچار کاهش کارکرد شود. این عمل باعث می‌شود خون داخل ریه تجمع کند و از فضای ریه بیرون بزند. چنین مکانیسمی باعث جمع شدن و روی هم خوابیدن ریه‌ها می‌شود. تجمع مایع داخل ریه را می‌توان با دارو و گاهی هم با کشیدن مایع برطرف کرد. سرفه ناشی از ریفلاکس بعضی از بیماران بعد عمل جراحی دچار ریفلاکس می‌شوند. علت آن تجویز داروهای متعدد و جدیدی است که بیمار باید بعد از عمل جراحی مصرف کند. ریفلاکس باعث سرفه می‌شود و گاهی این سرفه‌ها با سرفه‌های ناشی از عوارض قلبی و جراحی اشتباه گرفته می‌شود. البته این موارد از سوی پزشک قابل شناسایی است. درد جناغ و ستون فقرات در جراحی قلب باز از ابزاری استفاده می‌شود تا بتوان جناغ سینه را حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر باز کرد. این روند یعنی فشار روی جناغ برای باز شدن، علاوه بر استخوان جناغ به ستون فقرات بیمار هم فشار وارد می‌کند. به همین دلیل بسیاری از بیماران بعد از عمل علاوه بر درد جناغ سینه از درد ستون فقرات نیز شکایت می‌کنند. درد قفسه سینه شاید برای بیمار نگران‌کننده باشد. گرچه بیمارانی که عمل جراحی قلب باز می‌شوند با درد‌های قلبی آشنایی دارند ولی باز هم باید به آنها اطمینان داد که احتمال دوباره ی گرفتگی عروق کم است و این درد عمدتا عضلانی و استخوانی ست و با تجویز قرص مسکن برطرف می‌شود. ممکن است درد تا یک تا دو سال بعد عمل جراحی ادامه پیدا کند. اغلب با استفاده از داروهای ضد درد تا حدودی بهبود حاصل می‌شود. گاهی گرم کردن محل درد و استفاده از فیزیوتراپی و لیزرهایی که در فیزیوتراپی استفاده می‌شود، کمک زیادی به کاهش درد بیمار می‌کند. تورم پا عروق وریدی از پای بیمار برداشته می‌شود. این ورید‌ها قبل از عمل جراحی قلب باز، وظیفه ی تخلیه ی خون از پا را برعهده داشتند. البته با برداشتن وریدها، وریدهای جایگزین وجود دارد ولی تا شکل گیری دوباره و قوی تر شدن آنها برای اینکه بتوانند خون را به خوبی منتقل کنند، ممکن است در همان پا تورم ایجاد شود. برای برطرف کردن یا کاهش دادن این مشکل بیماران، جوراب هایی تجویز می‌شود که فشار مثبت ایجاد کند و از تجمع خون وریدی داخل پا جلوگیری شود تا وریدهای جدید شکل بگیرند و قطورتر شوند و بتوانند خون را بدون مشکل منتقل کنند. هشدار مهم بعد از عمل جراحی قلب باز: موارد گفته شده، خطرناک نیستند ولی در صورتی که بیمار بعد ترخیص از بیمارستان دچار تنگی نفس ناگهانی شود، احتمال بروز یک مشکل جدی مانند آمبولی ریوی وجود دارد. تنگی نفس تدریجی هم نیازمند بررسی است و بیمار در هر دو صورت باید به بیمارستان و پزشک خود مراجعه کند. همانطور که گفته شد، دردهای مربوط به قلب را بیماران می‌شناسند. دردهایی که با حرکت تشدید می‌شوند و دردهایی که با قرص‌های زیر زبانی و استراحت بهبود پیدا می‌کنند، اما درصورتی که درد قفسه سینه همراه با تعریق سرد و تنگی نفس باشد، بیمار باید هرچه سریع تر به مراکز درمانی تخصصی ارجاع داده شود.