مجتبی مرغوب / کارشناس مدیریت جهانگردی و موزهداری
اگر نگاهی به تاریخچه پیدایش موزهها داشته باشیم و سیر تحول، پیشرفت و توسعه تعاریف و نگرش به این مهم را درک کنیم، متوجه تاثیر بسیار زیاد و شگرف موزهها در جوامع و ایجاد یا ثبات فرهنگ و تفکر در بین قشرهای مختلف خواهیم شد.
در گذشته موزهها به دلیل حفاظت و نمایش آثار ارزنده تاریخی و هنری پدید میآمدند، اما با گذشت زمان بهویژه پس از دوره رنسانس نقش مهم موزه در توسعه جوامع درک شد. به همین دلیل شاهد ظهور موزههایی با موضوعهای متفاوت و گاه عجیبوغریب هستیم.
موزههای هنری، علوم، موزههای مردمشناسی، موزههای تخصصی و سازمانی؛ مثل موزههای نفت، برق و... از این جمله هستند و بررسی نقش متفاوت و تاثیرگذار هر یک در مخاطبان خویش کمک شایانی به شناخت هرچه بیشتر «فرهنگ موزه» میکند.
پس از جنگ جهانی دوم و پس از گسترش قدرت دفاعی و اقتصادی کشورهای توسعهیافته دریافتهاند فرهنگ نیز همانند این دو قدرت باید در ردیف اولویتها مورد توجه قرار گیرد. سازمانها و وزارتخانهها و حتی شرکتهای خصوصی و تجاری در سرتاسر جهان از صنعت گرفته تا مواد خوراکی تصمیم به ایجاد موزه گرفته؛ چراکه به نقش بیبدیل آن در جامعه پی بردهاند.
موزهها هماکنون پاسخگوی نیازهای متفاوت و بحرانهای اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی نیز شدهاند و با توجه به نیاز هر گروه سنی یا قشر خاص موزهها، طراحی و اجرا میشوند. لزوم و ضرورت ایجاد موزههای متنوع و متناسب با نیازهای جامعه ارضای حس کنجکاوی، حس زیباییشناسی، ارتقای دانش، و حتی جهانیشدن و محبوبیت نشانهای تجاری(برند) است.
در کشور ما نیز کمابیش این مسئله مهم موردتوجه برخی مسئولان واقعشده که موزههایی با موضوع نفت، پست، برق، آب، بانک و... تاسیس یا در حال تاسیس هستند.دراینبین هنوز برخی صنایع باوجود به پیشینه کهن و صنایع کافی و غنی، هنوز احساس نیاز به تاسیس مرکز مهمی همچون موزه نکردهاند یا توانایی ایجاد آن را نداشتهاند.
یکی از این صنایع مهم صنعت «سیمان» است. انسان از دیرباز سیمان را میشناخته و با گذشت زمان به نقش و اهمیت آن آگاهی بیشتر یافته، از زمانی که مصریها به ترکیب آهک و سنگ و گچ مادهای تولید کرده بودند که شباهت زیادی با بتن فعلی داشت تا به مفهوم امروزی که در سال ۱۷۹۶میلادی به کار گرفته شد.اطلاعات و شواهد تاریخی در ایران نیز حاکی از آن است که ایرانیان باستان از بیش از ۳۰ قرن پیش آهک و ملاتهای آبی را میشناختند و از آنها در ساختوسازها استفاده میکردهاند.
و در طول تاریخ از تختجمشید گرفته تا پلهای دوره صفویه در اصفهان شاهد بکارگیری مصالح ترکیبی از این نوع هستیم.با ایجاد یک مرکز مهم که روند پیدایش و تکامل مسائل اینچنینی را برای قشرهای مختلف بازگو کند و به روی همگان گشوده باشد بر سطح علم، و توسعه دانش تجربی و به ویژه ایجاد انگیزه در جوانان و دانشآموزان تاثیر بسزایی خواهد داشت.
مرکزی که علاوه بر نمایش سیر تاریخی و علمی در جهان و ایران با بخشهای مطالعاتی و پژوهشی، ایجاد سمینارهای تخصصی و بینالمللی میتواند تبدیل به یک نشان تجاری(برند) جهانی و مرکز مبادلات علمی تخصصی شود و این علم را در کشور روزآمد و همگام با کشورهای توسعهیافته نگه دارد.بهواقع میتوان گفت یکی از شاخصهای مهم توسعه فرهنگی، کمیت و کیفیت موزهها و همچنین استقبال از آنهاست چراکه تاسیس موزه گام نخست در این راه است. این مهم مستلزم اصلاح و تغییر الگوی فکری مسئولان و حتی صاحبان و سهامداران شرکتهای خصوصی است. مسئلهای که علاوه بر توجیه فرهنگی توجیه اقتصادی و بهصرفه خواهد داشت؛ چراکه مطرحشدن در سطح جهانی را به دنبال دارد.
البته معرفی چنین امتیازهایی برای ایجاد این موزهها وظیفه متولیان امور فرهنگی است که امید است در آیندهای نهچندان دور شاهد سیر تحول، توسعه فرهنگی در کنار اقتصاد و صنعت و البته همکاریهای بیشازپیش اندیشمندان این دو قشر مهم جامعه باشیم.
