حسن مرادی / استاد حقوق بینالملل دانشگاه تهران
بحث بر سر تصمیم دونالد ترامپ درباره برجام یکی از مهمترین و داغترین بحثها از زمان روی کار آمدن این رئیسجمهور تاجرپیشه در امریکا بوده است. قراردادها و تاثیری که این تصمیم بر آنها میگذارد یکی از اصلیترین شاخ و برگهای این بحثهاست. قراردادهایی که در فاصله پس از برجام و تصمیم نهایی دونالد ترامپ، رئیسجمهوری امریکا بسته شده، مشروعیت دارد و این قراردادها باید انجام شود. در واقع هیچ خدشهای نمیتواند به قراردادهایی وارد شود که در این فاصله بسته شده اما قراردادهایی که پس از اعلام نظر ترامپ و تصمیم کنگره بسته شوند شامل قوانین جدید میشوند. از این رو، با توجه به اینکه امریکا در حال مانعتراشی است و نقض از طرف این کشور مطرح میشود، اروپاییها میتوانند در برابر این کشور بایستند و درحقیقت در اجرای قراردادها مقاومت کنند. اروپاییها میگویند ما نقضکننده نبودیم پس به اجرا ادامه میدهیم و اگر امریکا قبول ندارد میتواند از قراردادهایی که مربوط به خودش است پرهیز کند اما درباره آنچه به اروپا نیز مربوط میشود نمیتواند به جای آنها تصمیم بگیرد و امریکا حق ندارد شرکتهای اروپایی را تحریم کند و علیه آنها موضع بگیرد. نگرانی عمده ایران خود ترامپ بود. این نگرانی نهتنها برای ما که برای بسیاری از دولتمردان در سراسر جهان و مردم آزاداندیش جهان بود. درواقع همه نگران بودند ترامپ تصمیمی عجولانه و سبک نگیرد که نشود در آن تجدید نظر کرد. به نظر میرسید با توجه به فشارها ترامپ جرات خارج شدن از برجام را نداشت هرچند ناخشنودی خود را اعلام کرد. کنگره نیز بعید است بتواند موضعی مخالف این بگیرد. اگر ترامپ این کار را میکرد تحلیلها بر این میشد که رئیسجمهور امریکا تصمیم منطقی نمیگیرد اما بنا نیست که کنگره هم منطقی عمل نکند چون باید در برابر افکار عمومی پاسخگو باشد. اعضای کنگره با اروپاییها نشستهای پرشماری داشتند که در آنها نکته اصلی ضرر حاصل از نقض برجام برای امریکاییها و سایر کشورهاست. ترامپ البته این انتظار را از کنگره ایجاد کرده که کوتاه نیاید و در برابر ایران بایستد اما بعید است که کنگره بخواهد مقاومت معناداری در این زمینه از خود نشان دهد. تحریمهایی که نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی ایرانی اعمال شده دیگر رنگ باخته و تاثیر آنچنانی ندارد. اگرچه این تحریمها خلاف اصول بینالمللی است اما با توجه به اینکه ایران راه خود را پیدا کرده بعید است خدشه اساسی به کار دولت با این تحریمها وارد شود. پس از برجام فضای بینالمللی با ایران روابط بسیار خوبی پیدا کرده است. استفاده از این شرایط البته به این شرط است که در داخل ایران سراسر حکومت از این تفاهم بینالمللی پشتیبانی کند. اینها همه به این برمیگردد که میزان پایبندی دولتمردان ما بر اجرای برجام چگونه باشد و چطور بتوانند با جامعه بینالمللی تعامل کنند. اگر کل حکومت موضعی یکسان در این باره داشته باشد بدون تردید دنیا آمادگی تعامل با ایران را دارد چون ایرانیها نشان دادهاند که ملتی صلحجو هستند.
