سالنهای خصوصی تازه تاسیس تئاتر در تهران که بخش بزرگشان در یکی دو سال گذشته فعالیت خود را آغاز کردهاند، خیلی زود توانستهاند به جایگاهی تثبیتشده دست یابند؛ این سالنها اکنون پذیرای بخش اعظمی از نمایشهایی هستند که در کلانشهر تهران روی صحنه میرود. نگاهی به کارکرد این سالنهای خصوصی، نبض نوین تئاتر پایتخت و نیز افق آینده را روشن میکند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: شاید اگر حدود ۱۰ سال پیش اجرای تئاتر و وجود سالنهای نمایش در جای جای پایتخت بیشتر شبیه به یک آرزو بود، امروز به یمن سیاستگذاریها، تلاشهای بخش خصوصی و همت عالی هنرمندان عرصه نمایش، این آرزو به واقعیت تبدیل شده است؛ اکنون میتوان به جرات گفت در حالی که بیشتر سالنهای بخش دولتی یا نیمهدولتی (بهجز سه، چهار سالن) به نوعی درگیر بازسازی هستند و صندلی بعضی از سالنهای وابسته به دیگر وزارتخانهها و نهادها نیز به دلیل نبود برنامهریزی مناسب در طول سال خاک میخورند، بخش خصوصی توانسته با ساخت سالنهایی هر چند کوچک، اما با استفاده صحیح از فضاهای خالی در نقاط مختلف پایتخت، بار اصلی تئاتر در شهر تهران را بر دوش بکشد و پای علاقهمندان این هنر را از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب شهر به این سالنهای کوچک تئاتر باز کند.
با نگاهی به فعالیتهای سالنهای دولتی و نیمهدولتی میبینیم که این روزها از مجموعه سالنهای تئاتر شهر به دلیل عملیات بازسازی در عمل یک و گاهی دو سالن قابل استفاده است. تالار وحدت نیز به روال سالهای گذشته طوری نبوده که به طور کامل در اختیار هنرمندان تئاتر باشد و در واقع نمیتوان این تالار را جزو سالنهایی به شمار آورد که همیشه میزبان گروههای تئاتری است.
همچنین تالار مولوی مدتهاست به خاطر بازسازی از چرخه فعالیت دور مانده است. میماند تالار حافظ، تماشاخانه سنگلج، خانه نمایش، تالار محراب، تماشاخانه ایرانشهر (دو سالن)، سالن انتظامی خانه هنرمندان، فرهنگسرای نیاوران، فرهنگسرای ارسباران و تالار هنر که ویژه تئاترهای کودکان و نوجوانان است؛ در واقع درحالحاضر در بهترین شرایط و با فرض اینکه در تالار محراب و فرهنگسرای نیاوران هر دو سالنهایشان در اختیار گروهای نمایشی باشد، از میان نزدیک به ۴۰ نمایشی که این روزها روی صحنه است، حداکثر ۱۲ تا ۱۴ نمایش در سالنهای دولتی و نیمهدولتی روی صحنه میرود و بقیه این نمایشها که چیزی حدود ۲۲ تا ۲۵ نمایش میشود در سالنهای خصوصی اجرا میشوند.
به عبارتی دیگر این روزها بیش از ۶۰ درصد نمایشهای روی صحنه در سالنهای خصوصی و فقط چیزی حدود ۴۰ درصد آثار در سالنهای دولتی و نیمهدولتی اجرا میشود.
این البته تحقق آرزوی دیرینه اهالی تئاتر است و دلخواسته «دولت فرهنگی» که بارها اعلام کرده بود میخواهد عنان هنر را به اهلش واگذارد؛ به ویژه آنکه در دیدار رئیسجمهور و هنرمندان در ضیافت افطار، ورود جدی و کارساز بخش خصوصی در زمره اولویتهای مورد اشاره دکتر روحانی بود.
در همین راستا، کافی است فقط نگاهی آماری به تعداد سالنهای خصوصی که در یکی دو سال گذشته افتتاح شده و میشود و همچنین نمایشهایی که هر هفته در این سالنها اجرا میشود بیندازیم تا متوجه شویم اینکه بعضی معتقدند این روزها بار هنرهای نمایشی در پایتخت را سالنهای خصوصی به دوش میکشند، حرفی به گزاف نیست. سالنهایی که امروز دیگر تنها میزبان کارهای دانشجویی نیستند و پای هنرمندان حرفهای تئاتر نیز به آنها در حال باز شدن است و تاکنون نیز هنرمندان مطرحی چه در مقام کارگردان و چه در مقام بازیگر در این سالنهای خصوصی روی صحنه رفتهاند.
مسعود موسوی کارگردان تئاتر که این روزها نمایش «اکتبر ۱۹۴۲ پاریس» را روی صحنه دارد درباره رشد ناهمگون سالنهای غیراستاندارد در تهران به صمت میگوید: به نام تئاتر خصوصی تنها شاهد رشد سالنهایی هستیم که هیچگونه وزن و استانداردی در آن رعایت نشده است. در توجه به تئاتر تنها ابزارهای زیرساختی اهمیت ندارد و مخاطب را باید به گونه دیگری جذب هنرهای نمایشی کرد.
این کارگردان و استاد دانشگاه در ادامه میگوید: دولت باید به جای حمایت از زیرساختها در تولید محتوی غنی در کنار هنرمندان قرار گیرد. اگر از نظر محتوی به سطحی از کیفیت برسیم که بتوانیم مخاطب را به راحتی جذب کنیم آن وقت میتوانیم برای سرمایهگذاری در ساخت سالنهای تئاتر اقدام کنیم. سرمایهگذاران و اسپانسرهایی که میخواهند در تئاتر حضور پیدا کنند بیشتر از هر چیز به کیفیت اثر توجه دارند و آن را رصد میکنند.
موسوی در ادامه گفت: متاسفانه در شرایط فعلی سالنهای کوچک و نامناسب تئاتر مثل قارچ در حال رشد و نمو هستند و این در حالی است که این سالنها آنقدر فضای کوچکی دارند که قدرت مانور را از بازیگر میگیرند و سطح کیفی بازیگران را پایین میآورند.
میکائیل شهرستانی که مدتی است در سالنهای خصوصی با گروههای دانشجویی خود، نمایش اجرا میکند، درباره کم بودن مخاطبان بسیاری از نمایشهایی که اجرا میشوند، بیان کرد: به نظر میرسد فشارهای اقتصادی باعث شده هنر و بهویژه تئاتر و سینما در اولویت برنامههای زندگی مردم نباشد و آنها هنر را در سبد فرهنگی خود قرار ندهند.
این مدرس ادامه داد: متاسفانه تئاتر دچار عارضهای شده که آگاهانه هم اتفاق افتاده است. این عارضه زمانی پیش آمد که پای افراد غیرفرهنگی و غیرآرتیست به عنوان چهره به تئاتر باز شد. این زنگ خطر همان ابتدا زده شد و خود من بارها به آن اشاره کردم؛ بنابراین معتقدم امروز پیامدهای آن اتفاق را شاهد هستیم.
شهرستانی با تاکید بر اینکه این شرایط باید تغییر کند، خاطرنشان کرد: ما باید علاوه بر هنرپیشه و هنرمند، تماشاگر هم تربیت کنیم چراکه باید برای یادگیری و پرورش ویژگیهای انسانی که آدمی را از روزمرگی دور نگه میدارد، کاری کرد. هنر بهویژه تئاتر میتواند انسان را به بسیاری از ویژگیهای انسانی عودت دهد و این فرصت را پیش آورد که در خلوت به آنچه میبینند فکر کنند.
او در پایان با اشاره به اینکه شنیده است فشارهایی برای تعطیلی نمایشی که در سالن اصلی تئاتر شهر اجرا میشود وارد شده است و نیز با اشاره به برخی مشکلات تئاترشهر از جمله تبدیل پارکینگ به مجتمع تجاری، گفت: یکی از نکات مهم تئاتر این است که مسئولان باید حمایت لازم را انجام دهند، چراکه ممکن است، تئاتری تماشاگر کمی داشته باشد و دلایل مختلفی را هم میتوان برای آن پیدا کرد، اما این خوب نیست که نمایشی به صحنه برود و بعد قرار باشد با فشار به تعطیلی برسد.
اگرچه در ابتدا خیلیها به روشن ماندن چراغ این تماشاخانهها با توجه به فرهنگ مخاطبان تئاتر، امید زیادی نداشتند و شاید خیلیها فکر میکردند این سالنها نمیتوانند بدون حمایت دولتی به راه خود ادامه بدهند، اما این روزها و پس از گذشت مدتی از فعالیت این سالنها شاهدیم با تلاش و همتی که شاید فقط از تئاتریجماعت برمیآمد تمام این موارد برعکس شد و روند ساختوساز سالنهای خصوصی به جایی رسید که حداقل در سال ۹۴ تاکنون شاهد بهرهبرداری از ۳ سالن جدید و تازه تاسیس در ۳ نقطه مختلف شهر تهران هستیم.
ضمن اینکه برای اثبات این ادعا کافی است تعداد نمایشهایی که در این روزها در سالنهای دولتی و نیمهدولتی روی صحنه اجرا میشوند را نسبت به نمایشهایی که در سالنهای خصوصی روی صحنه هستند، با هم مقایسه کنیم تا متوجه این مسئله شویم.
نکته مثبت دیگری که میتوان در روند کاری این تماشاخانهها و سالنهای خصوصی به آن اشاره کرد اینکه بسیاری از هنرمندان مطرح و معروف تئاتر که شاید در روزهای نخست تمایلی زیادی به اجرا در این سالنها نداشتند، امروز بدون در نظر گرفتن اینکه سالن مدنظرشان دولتی است یا خصوصی، به راحتی میپذیرند در این سالنهای کوچک نمایشهای خود را اجرا کنند. همین مسئله که در واقع خوشفکری و آیندهنگری اهالی تئاتر را نشان میدهد، سبب شد چندی پیش مدیر اداره کل هنرهای نمایشی در یک جلسه هماندیشی، میزبان مدیران سالنهای خصوصی باشد و اعلام حمایت خود را از این روند در تئاتر به گوش آنها برساند.
