به مناسبت هفتاد و پنجمين سالگرد سفر لهستانيها در کشاکش جنگ دوم جهاني به ايران، نمايشگاه عکس «متولدين لهستان مستقل، لهستانيها؛ کودکان اصفهان بعد از ۷۵سال به ايران باز ميگردند» در تهران (نگارخانه کاخ سعدآباد) و اصفهان (موزه هنرهاي معاصر) برگزار ميشود.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: همچنين پروژه فرهنگي هنري «کافه پولونيا» و نمايش «اصفهان، شهر بچههاي لهستان» هم اجرا ميشود. به گزارش خبرنگار صمت، به همين مناسبت، نشستي پيش از ظهر روز گذشته با حضور «پاتريشيا اوزجان» کاردار سفارت لهستان در ايران، «آنا دودا» نماينده موسسه آدام ميشکويچ، محمدرضا کارگر سرپرست مجموعه فرهنگي تاريخي سعدآباد، عليرضا دولتشاهي تاريخشناس و عضو انجمن دوستي ايران و لهستان و خسرو سينايي فيلمساز و کارگردان «مرثيه گمشده» در بنياد لاجوردي برگزار شد. در ابتداي اين نشست پاتريشيا اوزجان کارولفسکا، کاردار سفارت لهستان، گفت: نمايشگاه عکس «متولدين لهستان مستقل» از سوي سفارت لهستان حمايت ميشود. اين نمايشگاه درباره تاريخ ۱۲۰هزار شهروند لهستاني- اعم از نظامي و غيرنظامي- است که ۷۵سال پيش در بهار 1321 به طور معجزهآسايي به ايران راهشان را پيدا کردند. وي افزود: آنها به ايران آمدند و از قحطي و بيگاري در اردوگاههاي کار اجباري شوروي پيشين نجات پيدا کردند. تجربه آنها از حضور 2- 3سال در ايران، ذهنيتي درباره ايران براي آنها رقم زد که تا دهها سال بعد باقيماند و رفتار مهربانانه و خوش قلبي را به خاطر سپردند. کاردار سفارت لهستان افزود: برخي لهستانيهاي ايران به دليل بيماري جان خود را از دست دادند در شهرهاي اصفهان، تهران، بندر انزلي، مشهد و اهواز به خاک سپرده شدند که هنوز هم برخي از اين قبرستانها باقي است. عده زيادي هم زنده ماندند و عده اندکي از آنها در ايران ماندگار شدند. اوزجان با اشاره به روابط مثبت ايران و لهستان که ناشي از تجربه مثبت لهستانيهاي دوران جنگ جهاني از حضور در ايران است، گفت: لهستانيها خاطرات دوستي خود با ايرانيان را به خاطر داشتند و حتي در سال 1382 و زلزله بم، تلاشهايي براي جمعآوري کمک و ارسال به ايران انجام دادند. کاردار سفارت لهستان گفت: روابط ايران و لهستان هميشه دوستانه بوده و روابط ديپلماتيک 2کشور ۵۴۰سال سال پيش پايهگذاري شده است. امروز هم تاريخ مشترکمان را فراموش نميکنيم و همکاريهاي خود را ادامه ميدهيم و محور فعاليتهاي فرهنگي سالجاري ما حول حضور لهستانيهاي جنگ جهاني دوم در ايران است. نمايشگاه عکسهاي «متولدين لهستان مستقل» در موزه هنرهاي معاصر اصفهان و کاخ سعدآباد تهران هم ازجمله آنهاست که با نمايشگاهگرداني خانم پريسا دمندان برگزار خواهد شد. محمدرضا کارگر سرپرست مجموعه فرهنگي تاريخي سعدآباد در ادامه نشست، گفت: خوشحالم در مجموعه ميراث فرهنگي نقش مهمي در احياي اين اتفاق تاريخي داريم. نقش ملتها در سرنوشت هر جامعهاي تعيينکننده است و متاسفانه امروز سياستمداران در ايجاد روابط ميان ملتها نقش ايفا ميکنند درحالي که اين سيکل معيوبي است. کشور ايران در دورههاي مختلف نقش مهمي در فضاهاي سياسي کشورهاي مختلف داشته است. به همين دليل حضور مهاجران زيادي در کشور ما تنوع فرهنگها را در ايران زياد کرده است. وي با اشاره به حضور لهستانيها در ايران، اظهار کرد: براي ما مايه مباهات است که در طول تاريخ، پدران ما همواره با مردمي که ايران را به عنوان مهاجرت دائم يا موقت انتخاب کردند، جوري رفتار کردند که خاطراتخوشي براي مهاجران رقمزده است. البته ما هم مهاجرتهايي داشتهايم و اکنون ۷ميليون ايراني در خارج از کشور زندگي ميکنند. مديرکل موزههاي سازمان ميراثفرهنگي، صنايعدستي و گردشگري، اظهار کرد: مهاجران به طور معمول به دنبال سرزمينهايي هستند که در آن آزادانهتر فکر و زندگي کنند و اگر ميبينيم در مقطعي ايران ميزبان مهاجران بوده اين نشان ميدهد که شرايط اجتماعي، فرهنگي و سياسي ايران مناسبتر از آن کشور بوده است. استنباط من اين است که امروز هم بايد مقصد خوبي براي مهاجران باشيم کما اينکه امروز هم مهاجراني را ميزباني ميکنيم. ضمن اينکه امروز بدون اينکه مهاجرت فيزيکي انجام شود ميتواند مهاجرت فيزيکي انجام شود. نمايش عکسهايي از لهستانيها براي نخستينبار آنا دودا نماينده موسسه آدام ميشکويچ هم در اين نشست اظهار کرد: موسسه آدام ميشکويچ ميخواهد از ملت ايران تجليل کند براي اينکه در جنگ جهاني دوم به ما پناه داد. دودا ادامه داد: نمايشگاه «لهستانيها» ميراث لهستان را نمايش ميدهد. عکسهاي اين نمايشگاه به طور تصادفي از سوي خانم دمندان در نگارخانه آقاي ابوالقاسم جلا در چهارباغ اصفهان پيدا شد که در 2جعبه بودند و روي آنها نوشته شده بود: لهستانيها ۱۳۲۱-۱۳۲۳. نماينده موسسه آدام ميشکويچ اظهار کرد: خانم دمندان به من گفتند حدود ۱۰سال طول کشيده تا بتوانند اين نگاتيوها را به وضعيتي قابل استفاده و چاپ در آورند. بعد از آن ۱۰سال ايشان با لهستانيها در سراسر دنيا صحبت و پژوهشي کردند که نتيجه آن کتاب «بچههاي اصفهان» شد که براي ما لهستانيها بسيار ارزشمند است. آنا دودا خاطرنشان کرد: برخي عکسهاي نمايشگاه در کتاب وجود ندارند و براي نخستينبار است که به نمايش درميآيند. مقدمات برگزاري اين رويداد (گراميداشت 75سال مهاجرت لهستانيها به ايران) يکسال به طول انجاميده است. دلايل سانسور اخبار حضور لهستانيها در ايران عليرضا دولتشاهي محقق و مولف کتاب «لهستانيها در ايران»، وي ضمن انتقاد از برگزارکنندگان نمايشگاه عکس لهستانيها در کاخ سعدآباد، گفت: کاش اين نمايشگاه در جايي مانند خانه هنرمندان برگزار ميشد که مرکز رفتوآمد جوانان و بدنه جامعه است. دولتشاهي سپس درباره تاريخچه حضور لهستانيها در ايران گفت: لهستانيها در ايران نه مهاجر هستند، نه پناهنده. اما پرسش اين است که چرا اخباري از حضور آنها در ايران نيست؟ چون شوروي رسانهها را محدود کرده بود، از سوي ديگر حزب توده هم آنچه را برضد روسيه و درباره لهستانيها نوشته ميشد، سانسور ميکرد. بعد از رفتن آنها از ايران هم اخباري درباره آنها منتشر نميشود تا اينکه سالها بعد آقاي خسرو سينايي فيلم «مرثيه گمشده» را ساختند که متاسفانه به اکران عمومي درنيامد. وي ادامه داد: در 6ماه نخست حضور لهستانيها در ايران، ۴۰کودک متولد شد. آنها بعدها پس از رفتن از ايران انجمني به نام «کودکان اصفهان» را راهاندازي کردند و عکسهاي زيادي از اين اتفاق دارند. اين محقق و مورخ اظهار در پايان اظهار کرد: ما با موضوعي به نام «کشف درباره لهستانيها در ايران» روبهرو هستيم. خسرو سينايي کارگردان فيلم «مرثيه گمشده» که به حضور لهستانيها در ايران اختصاص دارد، گفت: سال۱۳۴۹ پدر دوست مسيحيام فوت کرد و براي خاکسپاري به قبرستان ارمنيها در دولاب تهران (منطقه۱۴) رفتيم. هنگام قدمزدن در اين قبرستان با سنگ قبرهاي لهستانيهاي مهاجر در ايران روبهرو شدند. پس از آن به مدت ۴سال يعني تا ۱۳۵۳به وزارت فرهنگ و هنر و تلويزيون آن زمان براي ساخت فيلم اصرار کردند اما براي آنها اهميتي نداشت. سينايي ادامه داد: در سال۵۳ آقاي ايرج گرگين مرا صدا کرد و گفت شاه و ملکه به زلاندنو (نيوزلند) رفتند و در بدو ورود با چند کودک لهستاني روبهرو شدند که سرود ميخواندند، بچههاي لهستاني که با کشتي از طريق بمبئي به زلاندنو برده شدند و تابعيت آنجا را گرفتند. اگر بخواهي ميتواني به زلاندنو بروي و درباره لهستانيها فيلم بسازي. وي ادامه داد: به زلاندنو رفتم و در آنجا محبتي به ما شد که محبت به مردم ايران بود. پس از بازگشت به اتفاق ۴فيلمبردار به شهرهاي اصفهان، اهواز، قزوين و... رفتيم و ۱۹ساعت فيلم از قبرستانها و محلههاي متعلق به لهستانيها تهيه کرديم. وقتي در سال۵۴ از تلويزيون استعفا دادم، پوزتيوها و نوارهاي صدا را به آتليه شخصيام بردم تا فيلم را تمام کنم. سال۵۵ شرايط مملکت سياستزده بود و ديدم اگر نشان دهم که شاه و ملکه به زلاندنو رفتند که فيلم سفارشي ميشود، اگر هم نشان ندهم که من را مواخذه ميکنند که چرا با پول تلويزيون رفتي و سفارش ما را انجام ندادي! وي افزود: انقلاب شد و ۳سال بعد که آقاي سيدمحمد بهشتي از مديران تلويزيون شده بود، نزد او رفتم و گفتم حاضرم نگاتيوها را بخرم. ايشان زيرکي کرد و گفت: 2نفر نخست بايد راشها (۱۹ساعت فيلم خام) را ببينند تا تصميم بگيريم. عبدالله اسفندياري و داود ميرباقري آمدند و راشها را ديدند و بعد که رجوع کردم گفتند نميفروشيم بلکه سرمايهگذاري ميکنيم تا آن را بسازي! موسيقي فيلم و متن آن را نوشتم و فيلم مونتاژ شد، حال بايد قطع نگاتيو ميشد و آن را به تلويزيون دادم. 2هفته گذشت و خبري نشد تا اينکه به من گفتند از نگاتيوهاي شما فقط ۵دقيقه موجود است که متعلق به سفر شاه به زلاندنو است. بنابراين مجبور شدم در انبار تلويزيون ساعتها وقت بگذارم تا نگاتيوها را پيدا کنم و همه غير از يکي را پيدا کردم و فيلم ساخته شد و البته دوباره در آرشيوهاي تلويزيون گم شد! سينايي با اشاره به استقبال از فيلم «مرثيه گمشده»در لهستان گفت: به خاطر اين فيلم در سال 1378 شمسی نشانه شواليه جمهوري لهستان از سوي رييسجمهوري فقيد اين کشور به من اهدا شد. همچنين تفاهم همکاري براي ساخت فيلم سينماي مشترک به کارگردداني بنده ميان لهستان و فارابي امضا شد. نام اين فيلم، «قطار زمستاني» بود که فقط ۸ميليارد تومان بودجه ميخواست (نيمي برعهده لهستان بود) ولي متاسفانه هنوز اين موضوع محقق نشده و اين درحالي است که بازيگر اول فيلم آقاي عزتالله انتظامي بود که متاسفانه ديگر امکان بازي ندارند. بنابراين گزارش، نمايشگاه «متولدين لهستان مستقل، لهستانيها؛ کودکان اصفهان پس از ۷۵سال به ايران بازميگردند. «نمونههايي از ميراث لهستان را از طريق مجموعهاي منحصربهفرد از نگاتيوهايي که در استوديوي ابوالقاسم جلا نيم قرن بعد از پايان يافتن جنگ جهاني دوم يافتشده است، ارائه ميکند. اين نمايشگاه که بهوسيله موسسه آدام ميشکويچ برگزار ميشود، شامل چندين عکس است که تاکنون هيچگاه به نمايش در نيامدهاند و اقامت پناهجويان لهستاني در خلال جنگ جهاني دوم را مستند کردهاند.
