رحیم یعقوبزاده / رئیس مرکز گردشگری علمی فرهنگی دانشجویان ایران
صنعت گردشگری و بهدنبال آن سفر کردن در تمامی جوامع و کشورهای دنیا قدمت دیرینهای دارد. بهطور کلی نسل بشر همواره علاقهمند به سفر بوده و افراد مختلف با علاقههای مختلف تمایل به سفر کردن و بازدید از دیگر مناطق را داشتهاند. انسانها انگیزههای مختلفی برای سفر کردن داشته و با توجه به سلیقههای متفاوت، مناطق و اهداف گوناگونی را برای سفر انتخاب میکردند.
با وجود پیشینه تاریخی قدیمی گردشگری، فرهنگ گردشگری از قرن بیستم میلادی به بعد مطرح شده و سپس در جوامع گردشگرپذیر توسعه یافت. با اینهمه به دلیل تخصصی نبودن و توسعه نیافتن گردشگری در ایران، فرهنگ گردشگری در کشور رواج نیافته و همچنان با مشکلاتی در حوزه نهادینه نشدن فرهنگ گردشگری در میان مردم و مسافران روبهرو هستیم.
در مقابل، فرهنگ گردشگری در منطقه اروپا و ترکیه رواج یافته است و گردشگران داخلی در این کشورها به خوبی با نحوه سفر کردن و رفتار مناسب هنگام سفر آشنایی دارند. این در حالی است که در ایران، مسافران ایرانی بیشتر علاقهمند هستند به مکانهای نزدیک محل زندگی خود یا به شهرهای شمالی سفر کنند، زیرا بسیاری از مردم بهدلیل دارا بودن ویلا و اقامتگاههای تفریحی ترجیح میدهند تعطیلات را در شمال کشور بگذرانند. بهطور کلی ایرانیها علاقهای به تنوع بخشیدن به سفرها خود نداشته و تمایلی ندارند از مناطق ناشناخته، مکانهای دیدنی متفاوت و جاذبههای گردشگری جدید هم دیدن یا مسیرهای نوین را تجربه کنند. متاسفانه هنوز سفرهای بومگردی، پیادهروی در جنگلها، کوهستانها و روستاهای دورافتاده و تورهای طبیعتگردی در ایران رواجیافته و با اینکه ۲دهه از فعالیت تورهای طبیعتگردی در کشور میگذرد؛ اما همچنان طبیعتگردی حوزهای ناشناخته برای مردم کشور به شمار میرود. در مجموع میزان برگزاری و استقبال از سفرهای اکوتوریسم نسبت به سفرهای معمولی و مرسوم بسیار کمتر است و درصد پایینتری را از مجموع سفرهای کشور به خود اختصاص میدهد.
ایرانیها در حالی مقصدهای گردشگری تکراری و همیشگی را به بازدید از مناطق ناشناخته ترجیح میدهند که کشورشان دارای جاذبههای گردشگری طبیعی و تاریخی بیشماری است و تنوع و فراوانی جاذبههای گردشگری ایران در کمتر کشوری یافت میشود.
یکی از حوزههای جذاب گردشگری ایران، گردشگری روستایی است. آشنایی با آداب و رسوم سنتی، سبک معماری، شیوه لباس پوشیدن و سبک زندگی مردم محلی روستاها و مناطق بومی کشورمان گردشگران بسیاری از سراسر دنیا به خود جذب میکند؛ اما مردم ایران با بسیاری از این آداب و رسوم و فرهنگ بومی هموطنان خود بیخبر هستند. ایرانیها بر خلاف بیشتر مردم دنیا به ویژه مردم توسعه یافته در اروپا و امریکا به هدف کشف و آشنایی با فرهنگ نوین، شیوه زندگی جدید و مناطق گوناگون سفر نمیکنند، بلکه تنها به هدف تفریح و استراحت مسافرت میکنند.
در مجموع انگیزههای سفر کردن در ایران با دیگر کشورهای دنیا متفاوت است و در ایران نگرش کنجکاوانه به اکتشاف و آشنایی با شیوههای متفاوت زندگی دیگر مردم و کشف مناطق جدید و زیبا وجود ندارد، بلکه هدف از سفر تنها استراحت است و تفریح. این شیوه سفر کردن باید در ایران نیز آموزش داده شود و نگرش اکتشاف و جستوجوگرانه در سفرها رواج یابد. بهطور کلی یکی از ایرادهای اساسی در فرهنگ ایرانی نبود نگاه موشکافانه به فرهنگ، تمدن و جاذبههای نوین است. سفر کردن به قصد استراحت به تنهایی ایرادی ندارد اما مشکل آنجا شکل میگیرد که دیگر انگیزههای سفر از میان میرود و تنها دلیل سفر مردم استراحت میشود.
