محمدرضا رضوی/ رئیس مرکز مطالعات و پژوهشهای بازرگانی
اینکه گفته میشود ما باید روی صادارت کار کنیم و سرمایهگذاریهای خارجی صادراتگرا را جذب کنیم نشانههایی است که وجود اراده در میان مسئولان برای بهتر شدن وضعیت اقتصادی کشور را نشان میدهد. سندهای زیادی نیز وجود دارد که اقتصاد مقاومتی و چشمانداز ۱۴۰۴ از جمله مهمترینها هستند. در این سندها بر جذب سرمایههای خارجی تاکید شده است.
این کارها البته تنها در حرف نیست و این روزها میتوان در عمل نیز تلاشها برای جذب سرمایهگذاری خارجی را دید. برای نمونه در صنعت خودرو، شرکتهای خارجی زیادی به ایران آمدهاند. شرکتهایی چون پژو، رنو، فولکسواگن، بنز و هیوندای همگی به ایران آمده یا میآیند و اینها نشانههای خوبی با خود دارند. در واقع میتوان گفت برای چنین همکاریهایی باوجود موانع مخالفتهای عجیب و غریب وجود ندارد.
وزارت صنعت، معدن و تجارت موضعی بهنسبت قوی درباره مذاکره با خارجیها گرفته و به این روند نیز ادامه میدهد اما بحث اکنون بر سر این است که آیا همه صنایع ما بازیگران بزرگی چون ایرانخودرو و سایپا در صنایع خودروسازی دارند که قدرت مذاکره و چانهزنی داشته باشند یا خیر. در واقع، در صنایعی که چنین شرکتهایی با این قدرت وجود ندارند دولت باید چه موضعی بگیرد و اگر در برخی صنایع چنین قابلیت نیست باید چه نهادهایی را ایجاد کرد که منافع جمعی این شرکتها را نمایندگی کند.
از این رو این بحثهایی که اکنون در جریان است. تایلند نمونه خوبی از این ماجراست. ابتدا شرکتهای خارجی به این کشور رفتند و سپس دولت آرامآرام نهادهای داخلی جمعی را ایجاد کرد که بتوانند با خارجیها مذاکره کرده و نیروهای تخصصی تربیت کنند. در واقع تایلند تن به مجموعهای از تحولات در فضای سیاستگذاری خود داد و با راه دادن چندملیتیها به این کشور توان رقابتی پیدا کردند تاجایی که برای نمونه اکنون این کشور پس از امریکا دومین تولیدکننده بزرگ قطعات خودرو در جهان است.
از این رو اگر قابلیت صنایع در داخل وجود داشته باشد میتوان دور میز مذاکره نشست. اما زمانی هست که این قابلیتها وجود ندارد و بر سر بعضی توافقها همه شکایت میکنند. برای نمونه شکایتهای زیادی شده که چرا در مذاکرات با ترکها بازار پوشاک ایران بهطور واضح در قبضه ترکها قرار گرفته است. بدون تردید اگر مذاکرات خوبی انجام شود، اگر فناوری وارد کشور شود، اگر اشتغال ایجاد شود و اگر این کارها منجر به صادرات شود، بیگمان کسی شکایتی دراینباره نخواهد داشت.
