یکی از مهمترین مسائلی که بسیاری از افراد ساکن در شهر با آن روبهرو هستند مسئله تراکم است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: همه ما هر روز چندبار واژه تراکم را میشنویم ولی معنای درست آن را که در معماری و شهرسازی استفاده میشود، نمیدانیم. نخستین معنایی که هرکس بعد از شنیدن کلمه تراکم در ذهن خود تصور میکند، انباشتگی و فشردگی است. تراکم به عنوان مقیاس اندازهگیری، جایگاه ویژه و گستردهای در تصمیمگیریها و برنامهریزیهای شهری دارد. تراکمها براساس نوع و جنس واحد اندازهگیری به ۲دسته تقسیم میشوند: ۱- تراکم جمعیتی که با واحد نفر در هکتار مشخص میشود. ۲- تراکم ساختمانی که به طور معمول به طور درصد بیان میشود. در اصل تراکمها دربازه وسیعی طبقهبندی میشوند. به عنوان نمونه تراکم جمعیتی به معنای جمعیت ساکن در واحد سطح است که با واحد نفر در هکتار مشخص میشود. تراکم کلی مسکونی از نسبت جمعیت شهر بر بخشهای ساخته شده شهر بهدست میآید. سطح ساخته شده شامل تمام کاربریهای موجود در شهر، از مسکونی تا تفریحی و امثال آن است. تراکمشهری در ارتباط مستقیم با اندازه شهر است. به این معنا که میتوان بهوسیله اندازهگیری تراکمها در شهر به اندازه آن شهر دست پیدا کرد. همچنین در علم شهرسازی میتوان با تعریف کردن تراکم برای نواحی شهر، اقدام به کنترل جمعیت و ساختوسازها در آن شهر کرد. یکیدیگر از استفادههایی که میتوان از شاخص تراکم کرد، ساماندهی عملکردهای موجود در یک شهر در نواحی مختلف آن شهر است. از طریق تراکم میتوان به حوزهها و هستههای یک شهر نفوذ کرد و میتوان فهمید که آیا این حوزههای شهری در ارتباط با هم درست عمل میکنند. یکی از مهمترین هدفها شاخصهای تراکم برقراری توازن بین فضاهای تولید شده معماری با فضاهای شهری و خارجی ست. برای کنترل تراکم از شاخصهای متفاوتی استفاده میشود که این شاخصها عبارتند از: ۱- ضریب سطح اشغال ۲- ارتفاع ساختمانی ۳-تراکم ساختمانی ۴- تراکم واحد مسکونی در سطح. ضریب سطح زیربنا یا تراکم ساختمانی یکی از رایجترین روشهای کنترل تراکم جمعیتی در جهان و بهویژه در شهرهای ایران است. این شاخص از تقسیم مساحت زیربنای ساختمانی ساخته شده بر کل مساحت قطعه تفکیکی بهدست میآید. تراکم ساختمانی به طور معمول بدون واحد است و به شکل درصد معرفی میشود. درواقع این شاخص درصد مجاز ساخت زیربنای ساختمانی را، نسبت به مساحت کل قطعه تفکیکی مشخص میسازد. در اینباره عضو پیشین شورای شهر تهران و رییس کارگروه مدیریت امور شهری دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحتنظام گفت: موضوع طراحی شهرها از نظر معیارهای شهرسازی به عوامل و فاکتورهای بسیار فراوانی ازجمله موقعیت جغرافیایی و شرایط آب و هوایی و شرایط زیستمحیطی بستگی دارد. رضا تقیپور در گفتوگو با افزود: در این زمینه پرسشی که پیش میآید این است که آیا باید شهرها را متراکم بسازیم و از ارتفاع استفاده کنیم؟ یا اینکه آیا باید شهرها به شکل مسطح ساخته شوند و تراکم کمتری داشته باشند؟ جواب این پرسشها بستگی به عوامل بسیاری دارد. ممکن است در جایی بخواهید از زمین استفادههای دیگری مانند ایجاد فضای سبز و حفظ محیطزیست، استفاده کشاورزی و صنعتی داشته باشید بنابراین با اجبار با تغییر هزینه منفعت به این نتیجه میرسید که باید در یک نقطه تراکم بسیاری ایجاد کنید. او ادامه داد: شرایط اجتماعی این مواردی که یاد شد را تعیین میکند. اگر این تصمیمگرفته نشود ممکن است شرایط زندگی در آن شهر بسیار گران شود این موضوع از فاکتورهایی است که باید مدنظر قرار بگیرد. بهطور قطع آن شرکت مشاوره و حرفهای که طرح جامع یا طرح تفضیلی را طراحی میکند باید به این موارد توجه و تسلط داشته باشد. عضو پیشین شورای شهر تهران و رییس کارگروه مدیریت امور شهری دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام تاکید کرد: همانطور که در دنیا مشاهده میشود انواع نگرشها و مکاتب در طراحی شهرها وجود دارد حتی شهرهایی هستند که به شکل هیبریدی یعنی در مناطقی به طور کامل مسطح با ارتفاعکم طراحی شدهاند. به نظر میرسد در هر دو این شرایط میشود به موقعیت زیستمحیطی توجه کرد، در این زمینه شرکت مشاور و طراح است که باید این موارد را لحاظ کند. تقیپور اظهار کرد: در مجموع شهر باید یک محل مناسب برای زندگی و آرامش باشد چون شهر آن سکنی است که شهروندان میتوانند در آن تسکین پیدا کنند با آرامش به زندگی خود ادامه دهند. او تصریح کرد: امروز با توجه به صنعتی شدن جوامع بحث محیطزیست یک موضوع جدی به شمار میرود که باید در اولویت کارها قرار بگیرد، همچنان که در این زمینه مشاهده میشود در مکانهایی که بسیار ضروری و اجبار است که تراکم وجود داشته باشد، حتی پشتبامها را به عنوان فضای سبز استفاده میکنند. عضو اسبق شورای شهر تهران و رییس کارگروه مدیریت امور شهری دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به اینکه ظرفیت تراکمسازی نسبت به موقعیت شهرها متفاوت است، بیان کرد: سازگاری با محیطزیست چیزی نیست که ما بگوییم اگر متراکم نباشد آن را میتوان تامین کرد، امروزه روشهای مختلفی برای سازگاری محیطزیست وجود دارد. مزیتی برای شهروندان عضو پیشین شورای شهر تهران گفت: تهران براساس طرح جامع تفضیلی منطقهبندیهای ویژهای دارند و براساس همان منطقهبندی که تراکم به چه مقدار باشد در منطقه محاسبه انجام میشود. در این زمینه موضوعی که درواقع مورد اعتراض شهروندان واقع میشود این است که به یک ساختمان اجازه تراکم داده میشود و به ساختمان دیگری اجازه داده نمیشود. مجتبی شاکری در گفتوگو با صمت افزود: همین موضوع دوگانگی ایجاد میکند و موجب اعتراض افراد جامعه میشود، گاهی اوقات تراکم ساختمانها از شهرداری قابل خرید است و گاهی اوقات تخلف به شمار میرود، این تخلف به ماده۱۰۰ ارسال میشود و در آنجا حکم تخریب یا جریمه صادر میشود. او ادامه داد: تراکم ساختمانی یک مزیت برای استفادهکننده و شهروند به شمار میرود که از آن بهرهمند شوند، به عنوان نمونه بزرگراه امام علی که به بهرهبرداری رسید حدود ۱۲هزار خانه تخریب شد بنابراین به صاحبان این خانهها باید مکانی را بدهند که بتوانند ساختوساز داشته باشند، بعضی از خانهها به شکل نیمه تخریب شده در این زمینه به ۲برابر آن متراژی که از خانههایشان خراب شده اجازه دارند که ساختوساز داشته باشند. از نگاه کارشناسان، عوامل اجتماعی متعددی هستند که میتوانند افزایش تراکم را مو جب شوند. گاهی اصرار به سکونت در بخشی از مناطق شهری به علت قومی، شخصیتی و... عامل گرایش و افزایش تراکم است. تراکم، به عنوان یکی از بهترین و اثرگذارترین ابزارهای کنترلکننده دراختیار طرحریزان شهری قرار دارد. بیتوجهی و سادهانگاری در برخورد با آن، بروز ناهنجارهایی را از سطح کلان تا سطح خرد در محیطهای شهری سبب خواهد شد.
