احمد محیط طباطبایی / عضو هیات رئیسه ایکوم در ایران
بسیاری از آثار باستانی، میراثفرهنگی و جاذبههای طبیعی کشورمان در اثر خشکسالی و کم آبی دچار بحران شدهاند بهطوری که نشست زمین در حال نابود کردن آثار باستانی بوده و بسیاری از رودخانههای کشور دچار خشکسالی شده و در حال نابودی هستند.
بهطور کلی خشکسالی و پدیده گرم شدن زمین تا حدی یک امر طبیعی بوده و کشور ما نیز در منطقهای از زمین که در حال گرم شدن است قرار گرفته است، اما نکته مهمی که ایران در آن دچار ضعف وکاستی است، نحوه مدیریت خشکسالی و گرم شدن زمین است. البته مدیریت خشکسالی تنها برعهده دولت و حکومت نبوده، بلکه مردم نیز موظف هستند تمهیدات لازم را برای صرفهجویی و به هدر ندادن آب در نظر بگیرند و باید نسبت به خشکسالی احساس مسئولیت کنند. مجموعه مدیریت خشکسالی در کشور تاکنون رویکرد موفقی نداشته و از همین روی شاهد وقوع بحرانهای بسیاری بر اثر خشکسالی در کشور هستیم.
از سویی دیگر مدیران دولتی باید نگرش خود را به مسائل تغییر داده و از منظر میراثفرهنگی به مسائل و حوزههای مدیریتی خود نگاه کنند. با این تغییر نگرش میتوانند پاسخ بسیاری از مشکلات را پیدا کرده و راهکارهایی برای کاهش زیانهای خشکسالی بیابند. بهعنوان نمونه اگر چگونگی مدیریت آب در گذشته مورد بررسی قرار بگیرد و مطالعاتی در زمینه چگونگی مدیریت بحران آب از سوی نیاکانمان انجام شود، در دوران کنونی بهتر میتوانیم خشکسالی و حفظ منابع زیرزمینی آبی را مدیریت و ساماندهی کنیم.
یکی از زیانهایی که خشکسالی برای کشور ما به همراه داشته کمآبی و خشک شدن مقطعی رودخانه زایندهرود است. بهطور کلی اگر از منظر میراث فرهنگی به این رودخانه نگریسته شود، حق آب پیش از هرچیز متعلق به طبیعت اطراف این رودخانه است، از همین روی پیش از آنکه آب زایندهرود را بیاشامیم یا در صنعت و کشاورزی از آن استفاده کنیم باید اجازه دهیم آب در رودخانه جریان یافته، اکوسیستم منطقه را بهبود بخشیده و به حالت طبیعی برگرداند. این در حالی است که تمامی صنایع پر مصرف را در حوزه زایندهرود قرار دادهایم و از آب این رودخانه برای کشاورزی استفاده کردهایم.
در مجموع اگر میخواهیم میراثفرهنگی، میراثطبیعی و جامعه از خشکسالی متضرر نشده و فرهنگ، هویت و تمدن خود را در اثر آن از دست ندهد باید نگرش خود را تغییر داده و از منظر میراث فرهنگی به کشور و بحران خشکسالی بنگریم. از سویی دیگر بهبود مدیریت آبی در شرایط کنونی یک ضرورت است.
