میترا شهاب / کارشناس مدیریت کارآفرینی
قابل پیشبینی نبودن تحولات آینده جامعه جهانی، پیشرفت روزافزون دانش و فناوری، تغییرات شرایط اقتصادی، صنعتی، اجتماعی و فرهنگی بهگونهای است که به طور تقریبی تمامی کشورها بهویژه کشورهای در حال توسعه برای رفع تنگناها، بهدنبال الگوها و راهکارهای جدید هستند. پرورش انسانهایی با تفکری خلاق میتواند منجر به حل مشکلات سازمانها شود. افراد خلاق و مبتکر به عنوان کارآفرینان، منشأ تحولات بهشمار میروند و تنها شرط پایداری در محیطهای نامتغیر و بیثبات «مدیریت خلاقیت و نوآوری» است که میتواند تهدیدها را به فرصت تبدیل کرده و راه را به سوی قلههای پیروزی، رشد و تعالی بگشاید. نوآوری در سازمانها منجر به ارتقا کمیت و کیفیت تولیدات و خدمات، کاهش هزینهها و اتلاف منابع، کاهش بروکراسی، افزایش توان رقابتپذیری، افزایش کارآیی و بهرهوری، ایجاد انگیزش و رضایت شغلی در کارکنان میشود. ایجاد و توسعه خلاقیت کارکنان جز تواناییهای علمی و هنر مدیریتی به شمار میرود. بنابراین مدیران میتوانند با بسترسازیهای مناسب مانند: نظام مدیریت مشارکتی با تکیه بر خود کنترلی کارکنان، مشورت، تشویق به ابتکار و نوآوری، تفویض اختیار، یافتن و پرورش اذهان خلاق و استفاده از آنان در راستای اهداف استراتژیک... ظهور خلاقیت را در سازمان تسریع کنند و یا برعکس با ایجاد فضای نامناسب آن را عقیم کنند. خلاقیت از نظر سازمانی: طی کردن راهی تازه یا پیمودن راه قبلی به طرزی نوین به منظور ایجاد یک تغییر هدفدار در توان اجتماعی یا اقتصادی سازمان به طوری که منجر به کاهش هزینه ها، افزایش بهرهوری، بهبود و ارتقا کمیت یا کیفیت تولیدات و خدمات با روشی بهتر از طریق طرحهای جدید و... شود. تعریف خلاقیت به روایت استفان رابینر توانایی ترکیب، تجمیع و تلفیق ایدهها، ایجاد همبستگی بین پدیدههایی از پیش شناخته شده با ارتباطی غیرمعمول و روشی جدید، بهصورت منحصر به فرد و در یک کلیت نو. سازمانهای نوآور رویکردهای ناشناخته نسبت به مسائل و راهحلهای آن را بکار میگیرند. نوآوری، اندیشه خلاق تحقق یافته است. خلاقیت بیشتر ماهیت فعالیت ذهنی دارد مانند ایده بهوجود آوردن یک محصول یا خدمات جدید که به قدرت ایجاد ارتباطی غیرمعمول بین اندیشهها و یا ترکیب آنها به شیوهای منحصر به فرد اشاره دارد. نوآوری جنبه عملی و چگونگی از قوه به فعل درآوردن ایده است، به عبارتی محصول نهایی و عملی خلاقیت. نوآوری کسب اندیشه خلاق و کاربردی نمودن آن (تبدیل اندیشه به محصول، خدمت و یا یک روش عملیاتی مفید) است. ۳ عامل ساختار سازمانی، فرهنگ سازمانی و منابع انسانی عوامل تاثیرگذار بر ایجاد نوآوری میباشند. فرصتهای خلاقیت منشا ایجاد خلاقیت، میتواند نبوغ آنی و یا انتخابی آگاهانه و هدفمند در یک فرصت مناسب به منظور استفاده از تواناییهای ذهنی برای ایجاد یک فکر یا مفهوم جدید باشد که غالب خلاقیتهای موفقیتآمیز ناشی از حالت دوم هستند فرصتهای خلاقیت را میتوان به دو طیف داخلی و خارجی و یا ترکیبی از هر دو تقسیم کرد. ویژگیهای افراد خلاق خلاقیت و نوآوری جز قابلیتهای افراد خاصی به شمار نمیرود و همه میتوانند این ویژگی را داشته باشند. کارکنان در هر سطح سازمانی و رده شغلی قدرت خلاقیت، تفکر و اندیشه را دارند. روانشناسان سعی داشتهاند مشخصات افراد خلاق را مشخص کنند. به نقل از «استیز» یکی از روانشناسان عوامل خلاقیت افراد عبارتند از: ۱- سلامت روانی و ادراکی (ایجاد تعداد زیادی ایده به طور سریع) ۲- انعطافپذیری (توانایی خاتمه دادن به یک چارچوب ذهنی) ۳- ابتکار (ارائه پیشنهادات جدید) ۴- ترجیح دادن پیچیدگی نسبت به سادگی (توجه به چالشهای جدید و مسائل پیچیده) ۵-استقلال رای(تمایز از دیگران در ارائه نظرات و اندیشههای نو) «روبرت جی استرنبرگ» و « لینداای اوهارا » از دیگر روانشناسان ۶ عامل را در خلاقیت افراد موثر دانستهاند: ۱- دانش(دانش پایهای، کسب تجربه و تخصص در زمینهای محدود) ۲- توانایی عقلانی (ارائه ایده با تعریف دوباره و برقراری ارتباطات جدید در مسائل (۳- سبک فکری) تفکر ابداعی به جای روشهای ارائه شده) ۴- انگیزش (تمایل به از قوه به فعل درآوردن ایدهها) ۵- شخصیت (پایداری و استقامت در برابر فشارهای بیرونی و داخلی، تحت تاثیر اکثریت نبودن) ۶- محیط (رشد در محیطهای حمایتی) سازمانهای خلاقیتمحور سازمانهای خلاق انعطافپذیری زیادی در رویارویی با بحرانها داشته و ویژگیهای خاصی در ابعاد درون و برونسازمانی دارند؛ این ویژگیها عبارتند از: افزایش کیفیت محصولات و خدمات- توانایی در شناسایی نیازهای مشتری و توسعه محصولات و خدمات- چابکی سازمان در تغییر فرآیندها و یا تدوین فرآیندهای جدید برای حل مشکلات و کاستیها- نهادینه بودن فرهنگ نوآوری- رضایت کارکنان- گردش شغلی مناسب کارکنان- ارائه خدمات مردمی و اجتماعی. همچنین مدیران هوشمند در این سازمانها با استفاده از محرکهای شخصیتی، محیطی و سازمانی خلاقیت را کارکنان خود پرورش میدهند.
