پروژه گاپ در ترکیه حالا صدای ایرانیها را هم درآورده است. پروژهای با نام کامل «پروژه آناتولی جنوب شرقی» یا GAP یک طرح توسعه منطقهای یکپارچه و چند بخشی در ترکیه است که براساس مفهوم توسعه پایدار کلید خورده و درحال اجرا شدن است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: هدف اصلی این پروژه حذف تفاوتهای توسعهای منطقهای با افزایش درآمد مردم و استانداردهای زندگی است. این پروژه همچنین به دنبال تقویت ظرفیت تولید و اشتغال روستایی بهعنوان بخشی از اهداف توسعه ملی از جمله ثبات اجتماعی و رشد اقتصادی در ترکیه است. این پروژه ۷۵هزار کیلومتر مربع را پوشش میدهد و در ۹ استان ترکیه اجرایی میشود. منطقه گاپ در واقع ۱۰ درصد کل جمعیت و جغرافیای ترکیه را تحت تاثیر قرار میدهد. کل هزینه طرح گاپ بیش از ۱۰۰ میلیارد لیر ترکیه براساس ارزش امسال میلادی شده است. فعالیتهای این پروژه در ترکیه بخشهایی چون کشاورزی، آبیاری، تولید برق هیدروالکتریک، زیرساختهای شهری و روستایی، جنگلداری، آموزش و سلامت را دربرمیگیرد. پیشبینیها بر این بوده که گاپ بتواند آبیاری زمینهای کشاورزی در ترکیه را ۲ برابر کند. این طرح اگرچه هنوز بهطورکامل اجرایی نشده است، در همین وضعیت ناتمام نیز بهروشنی روی تولید پنبه در این کشور اثر داشته و آن را از ۱۵۰ به ۴۰۰ هزار تن در مناطق زیرپوشش گاپ افزایش داده است. البته پنبه در مناطق دیگر ترکیه کمتر تولید شد که این باعث شد تولید این ماده روند پایداری را طی کند. گاپ از ۲۲ سد تشکیل شده است که نخستین سد آن در سال ۱۹۹۲ میلادی (۷۱-۷۰) ساخته شد و این سدسازیها همچنان تا امسال هم ادامه دارد. ایلیسو، سدی است که حالا باعث نگرانی بسیار زیاد در ایران شده است. تکمیل ساخت سد ایلیسو باعث خواهد شد که شهر باستانی حسنکیف که پیشینه آن به ۱۰ هزار سال پیش برمیگردد زیر آب فرو برود. این شهر که یکی از نمادهای فرهنگی کردهای ترکیه بهشمار میآید با ساخت این سد در خطر جدی قرار خواهد گرفت و براساس اعلام نهادی با عنوان «طرح حقوق بشر کردها» (KHRP) سد ایلیسو نهتنها این شهر باستانی بلکه هویت کردهای این کشور را هدف قرار داده است.با تکمیل شدن این سد بین ۵۰ تا ۶۸ شهر کوچک و روستا دچار آبگرفتگی خواهند شد که این بر زندگی نزدیک به ۲۵هزار نفر از مردم محلی تاثیر میگذارد. شروع به کار این سد همچنین ۵۷ روستای دیگر در داخل ترکیه را با خطر روبهرو خواهد کرد. اما تنها ساکنان داخل ترکیه نیستند که نسبت به این سدسازی بیرویه از سوی دولت ترکیه اعتراض دارند. سدسازی ترکها بر کشورهای ایران و عراق نیز تاثیرگذار است و میتواند بحران زیستمحیطی در این کشورها را تشدید کند.سد آتاتورک نیز یکی از سدهایی است که برای عراق و محیطزیست این کشور نتایج ناگواری داشت. آتاتورک یکی از سدهای بزرگی بود که ترکیه روی رودخانه فرات ساخت. آغاز به کار این سد در واقع نقطه شروع پدیده شوم ریزگردها در ایران بود. اینکه ریزگردها که به عقیده بسیاری ریشهاش از عراق است در واقع از ترکیه و پروژههای سدسازی این کشور سرچشمه میگیرد را شاید بسیاری ندانند. ماجرا به سال ۱۹۹۲ میلادی (۷۱-۷۰) برمیگردد که ترکیه سد بزرگ آتاتورک را روی رود فرات ساخت. فرات به همراه دجله شاهرگهای حیاتی عراق هستند. ساختن سدی به بزرگی آتاتورک، باعث شد عراقیها راه یکی از رگهای حیاتی خود را بند آمده ببینند. با ساخت این سد ۶۷۰هزار هکتار از مزرعههای عراق قابلیت کشاورزی خود را از دست دادند و نتیجه این وضعیت چیزی جز جنگهای قومی و قبیلهای بر سر آب در عراق نبود. البته این تنها پیامد نبود. وزش باد و بلند شدن ریزگردهایی که مقصدی جز ایران نداشت، پیامد شومتر ساخت چنین سدهایی در ترکیه بود. ترکها البته که در این بیش از دو دهه دستبردار نبودند و سدهای دیگری هم ساختهاند که بهتازگی ساخت یکی دیگر از این سدها باز هم بحث ریزگردها را داغ کرده است. داستان به ساخت سد ایلیسو برمیگردد که باز هم از سدهای بزرگی است که در قالب طرح گاپ ساخته میشود. این سد این بار نه بر فرات بلکه بر دجله دیگر شاهرگ حیاتی برای عراق ساخته میشود. سد ایلیسو ۳ برابر سد کرخه ایران ظرفیت دارد. ساخت این سد در ترکیه راه رسیدن آب به عراق را میبندد و این در بیان بسیار ساده یعنی نابودی کشاورزی و دامداری در عراق و البته سوریه. ساخت این سد همچنین باعث خواهد شد که آب اروندرود که در جنوب غربی ایران و در مرز با عراق قرار گرفته، کم شود و این یعنی آب شور دریا راه اروندرود را در پیش خواهد گرفت. وقتی آب اروندرود شور شود زمینهای کشاورزی منطقه نیز با این آب شور بهظاهر سیراب میشوند هرچند در حقیقت محصولات کشاورزی از بین میروند. این البته همه ماجرا نیست و وضعیت زیستمحیطی مشکلات شدید تنفسی هم در پی خود دارد که میتواند به یک بحران انسانی هم تبدیل شود.توفانهای گرد و غبار و آشناتر از آن ریزگردها حال چند سالی است که مهمان بدخلقوخوی شهرهای غرب و جنوب غرب ایران هستند و کمکم به مناطق دیگر ایران نیز راه یافتهاند. اوضاع در روزهای از سال بهحدی وخیم میشود که در بعضی از شهرهای جنوب غربی دید افقی به ۱۰۰ متر کاهش پیدا میکند. بنابراین میتوان اینگونه نتیجه گرفت که ترکیه با بلندپروازیهای خود از بیست و چند سال پیش تاکنون کلید یک فاجعه در منطقه را زده و اگر به نحوی جلوی این ماجرا گرفته نشود معلوم نیست بحران آب و مشکلات زیستمحیطی چه بلایی بر سر مردم عراق، سوریه و در نهایت ایران میآورد. در واقع ترکیه با سدسازیهای عظیم حقابه عراق را از این کشور گرفته و برای ایران نیز دردسر و گرفتاری پدید آورده است. هرچند ایرانیها بهطور مستقیم نمیتوانند از ترکیه شکایتی داشته باشند اما اگر پویشهایی چون یک میلیون امضا نیز نباشد باید انتظار رویدادهای ناگوارتر از این را برای محیطزیست ایران و بهویژه غرب و جنوب غرب کشید.
