فاصله آمارهای بانک مرکزی و مرکز ملی آمار با واقعیتهای جامعه و ناملموس بودن این آمارها در زندگی و معیشت مردم همواره یکی از چالشهای اساسی اقتصادی کشور بوده که به تازگی رهبر معظم انقلاب در نخستین دیدار هیات دولت دوازدهم بر لزوم حل این موضوع تاکید داشتند.
ایشان فرمودند:«آمارهای ارائهشده در بخش اقتصاد بر اساس مبانی علمی مطرح میشود اما این آمارها بهطور کامل و در همهجا، نشاندهنده وضع واقعی کشور و زندگی مردم نیست، بنابراین در این میان مشکلی وجود دارد که باید آن را شناخت و حل کرد.» رهبر معظم انقلاب اسلامی در ادامه گفتند: بر اساس این آمارها، تورم از چند ۱۰درصد به زیر۱۰درصد رسیده اما آیا قدرت خرید مردم و ارزش پول ملی نیز در همین مقیاس بالا رفته است؟
تورم ملی ۷/۹درصد براساس آخرین آمار مرکز ملی آمار، تورم ملی در مرداد معادل ۹/۷درصد بوده که نسبت به ماه قبل تغییری نکرده است. نرخ تورم متوسط روستایی معادل ۸/ ۸درصد ثبتشده که این متغیر نیز در یک ماه ثابتمانده است اما نرخ تورم متوسط شهری با ثبت رقم ۷/ ۷درصد افزایش ۱/۰ واحد درصدی را نسبت به ماه قبل ثبت کرده است. در گذشته علاوهبر ناملموس بودن آمارها تفاوت آماری میان بانک مرکزی و مرکز ملی آمار نیز یک چالش اساسی بود اما از چند ماه گذشته با یکسانسازی سال پایه تفاوت آماری کاهش یافته است به نحوی که بانک مرکزی تورم مرداد را ۱۰درصد اعلام کرده است.
علل اختلاف میان تورم با سفره مردم برای محاسبه تورم نوسانات قیمتی ۴۵۱ قلم کالا با ضریبهای مختلف مورد ارزیابی قرار میگیرد در حالی که سفره هزینهای بیشتر مردم حدود۳۰ تا ۵۰ قلم کالا را در بر میگیرد و معمولا نوسانات قیمی در این اقلام بیشتر است. یکیدیگر از عوامل تاثیرگذار شرایط جغرافیایی و منطقهای است.سبد هزینهای خانوار شهری با سبد هزینهای خانوار روستایی متفاوت است به نحوی که در سبد خانوار روستایی ۴۰درصد مواد خوراکی و ۶۰درصد مواد غیرخوراکی قرار میگیرد اما در سبد خانوار شهری ۲۶درصد هزینه صرف مواد خوراکی و ۷۴درصد صرف مواد غیرخوراکی میشود به همین دلیل تورم روستایی کمی بیشتر از تورم شهری است اما با توجه اینکه اغلب روستاییان در تهیه بیشتر اقلام خوراکی خودکفا هستند تاثیر تورم در زندگی آنها بسیار کمتر است. هزینه مسکن یکی دیگر از مهمترین دلایلی است که موجب تفاوت تورم اعلام شده با واقعیت جامعه میشود. مسکن در شهرهای کلان بیش از ۳۰درصد هزینه خانوار را به خود اختصاص میدهد و با توجه به ضریب بالای آن به دلیل آنکه بانک مرکزی و مرکز ملی آمار به جای نرخ اجارهبها، نرخ املاک مسکن را در نظر میگیرند تورم اعلام شده با تورم واقعی تفاوت فاحشی پیدا میکند. بر همین اساس هرچه تورم را در جامعه هدف جزئیتری بررسی کنیم به واقعیت نزدیکتر خواهیم شد.
کاهش قدرت تحلیل با تورم ملی به تازگی مرکز ملی آمار علاوه بر اعلام تورم شهری و روستایی اقدام به محاسبه تورم ملی کرده که از ترکیب تورم شهری و روستایی حاصل میشود به عبارت دیگر جامعه هدف بزرگتری را در نظر گرفته به همین دلیل کارشناسان معتقدند این اقدام مرکز ملی آمار موجب مبهمترشدن آمار تورم میشود و قدرت تحلیل را کاهش میدهد. مهمتر از همه موجب میشود تا فاصله آن با واقعیت جامعه بیشتر شود البته معاون اقتصادی مرکز ملی آمار از محاسبه آمار تورم به شکل منطقهای نیز در آینده نزدیک خبر داده که این اقدام میتواند به شفافشدن آمارهای اعلام شده کمک بسیاری کند.
تفاوت تورم در روستا و شهر در همین راستا وحید شقاقی، اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشگاه تهران در گفتوگو با گسترش صنعت درباره ناملموس بودن آمارها در زندگی مردم به ویژه تورم گفت: در بحث تورم مهمترین موضوع اولویت مصرفی مردم و سبد اقلام است که این امر موجب تفاوت تورم روستایی و شهری میشود. در شهرها برخی کالاها اولویت بیشتری نسبت به روستا دارند. به طور مثال نرخ اجاره بهای مسکن در شهر اهمیت بسیار دارد در صورتی که در روستا چنین نیست. این اقتصاددان با بیان اینکه هرقدر تراکم جمعیت بالاتر میرود و به سمت کلانشهرها حرکت میکنیم اهمیت اجارهبها بیشتر است، گفت: در شهر تهران ۳۰درصد هزینه زندگی هر خانواری موضوع مسکن را تشکیل میدهد. بنابراین هرچه شهرها بزرگتر باشند احساس تورم در آنها به سبب مصرف بیشتر و تنوع اقلام مصرفی به ویژه اجارهبها بیشتر است.
پیشنهاد محاسبه تورم اقلام پرمصرف شقاقی با اشاره به فرمایشات رهبر معظم انقلاب افزود: رهبر معظم انقلاب بر این موضوع تاکید داشتند که درحالحاضر آمارها مبنای علمی دارد اما با واقعیت جامعه فاصله داشته و ملموس نیست. یکی از مهمترین آمارها تورم است که در محاسبه آن حدود ۴۵۱ قلم کالا در ۸ تا ۹ گروه در نظر گرفته میشود بنابراین بهتر است سازمان ملی آمار برای محاسبه دقیقتر و بهدست آورردن آمارهایی که به زندگی مردم نزدیکتر است در کنار محاسبه تورم ملی، شهری و روستایی تورمی متشکل از ۳۰ تا ۵۰ قلم کالای پر مصرف را نیز تهیه میکرد.شقاقی با اشاره به اینکه محاسبه تورم اقلام پرمصرف موجب ملموس بودن آمار میشود، اظهار کرد: اقلام خوراکی، پوشاک، اجارهبها و هزینه حلونقل ازجمله مهمترین اقلام پر مصرف هستند که سهم بالایی نیز در محاسبه تورم دارند.
تفاوت در معیار هزینه مسکن عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه تفاوت نرخ اجارهبها و مسکن یکی دیگر از عوامل تاثیرگذار بر ناملموس بودن تورم است افزود: بانک مرکزی و مرکز آمار در محاسبه تورم نرخ املاک مسکن را ملاک قرارمی دهند در حالی که نرخ اجارهبها با نرخ مسکن متفاوت است. درحالحاضر نرخ اجارهبها در کلانشهرها ۲۰درصد افزایش پیدا کرده در حالی که نرخ مسکن حدود ۵درصد افزایش یافته است. وی با اشاره به اینکه اگر تورم را ۱۰درصد در نظر بگیریم با محاسبه تورم اقلام پرمصرف میزان تورم ۲ تا ۳درصد افزایش پیدا میکند، گفت: در صورت محاسبه نرخ اجارهبها به جای نرخ املاک مسکن میزان تورم به ۱۵درصد افزایش پیدا میکند. شقاقی با تاکید بر اینکه هرچه تورم جزئیتر محاسبه شود به واقعیت نزدیکتر است گفت: در محاسبه تورم بهتر است حتی شهرها نیز دستهبندی شوند تا واقعیتها بهتر مشخص شود و این اقدامات نیاز به کار وسیعتر دارد که مرکز ملی آمار میتواند هر ۳ ماه یک بار گزارشی چندین صفحهای درباره تورم منتشر کند. این در حالی است که مرکز ملی آمار به تازگی اقدام به محاسبه تورم ملی کرده که به سبب کلیتر شدن جامعه آماری ابهام در آمار و دور بودن از واقعیتها پررنگتر شده است.
کاهش تورم بدون تغییر قدرت خرید مردم آلبرت بغزیان، اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشگاه تهران در گفتوگو با گسترش صنعت با تاکید بر کاهش قدرت خرید مردم در ناملموس بودن تورم گفت: تورم به معنای ارزان شدن نرخ کالاها نیست بلکه به معنای شیب افزایش قیمتهاست بنابراین تصور غلطی در جامعه وجود دارد که کاهش تورم را در ارزان شدن کالاها میبینند. آنچه بیشتر از هر چیز باعث میشود مردم آمارهای تورم تک رقمی را احساس نکنند قدرت معیشت مردم است. این اقتصاددان با اشاره به وضعیت اقتصاد کشور در دولت دهم گفت: در سالهای ۹۰و ۹۱ با افزایش نرخ ارز، شدت گرفتن تحریمها و... تورم به بیش از ۴۰درصد رسید و قدرت خرید مردم به شدت کاهش یافت. با روی کار آمدن دولت یازدهم و بازگشت ثبات به اقتصاد کشور سیاستهای دولت مانع افسارگسیختگی تورم شد اما قدرت خرید مردم تغییر چندانی پیدا نکرده است درنتیجه تورم تکرقمی توسط مردم به خوبی لمس نمیشود.
ناملموسی به معنای غلط بودن آمار نیست عضو هیات علمی دانشگاه تهران با تاکید بر اینکه ترکیب سبد کالای مصرفی مهمترین عامل ناملموس بودن تورم است اظهارکرد: تورم در اقلام پر مصرف و مواد خوراکی بیشتر است به همین دلیل مردم تورم بیشتری را احساس میکنند اما در محاسبه تورم ۴۵۱ قلم کالا در نظر گرفته میشود البته این به معنای اشتباه بودن آمارها نیست بلکه ملاک آماری موجب به وجود آمدن چنین تصوراتی در جامعه میشود. وی با بیان اینکه مرکز کلی آمار باید به سمت جزئیتر کردن جامعه آماری حرکت کند، افزود: تورم ملی تورم شهری و روستایی را نیز با یکدیگر ترکیب میکند بنابراین هرچه جامعه آماری کلیتر شود قدرت تحلیل کاهش پیدا میکند. بنابر این گزارش، با وجود روند رو به رشدی که مرکز ملی آمار و بانک مرکزی در یکسانسازی معیارهای آماری و شفاف کردن آمارها طی کردهاند در جامعه آماری شاخصهای اقتصادی باید جزئیتر در نظر گرفته شود تا آمارهای اعلام شده به زندگی مردم نزدیکتر شود. در این راستا پیشنهاد میشود با محاسبه تورم اقلام پرمصرف آمار تورم به واقعیت جامعه نزدیکتر شود.
