نشست آب و رویکردهای نو در آستانه آغاز به کار دولت دوازدهم روز ۱۶مرداد با حضور کارشناسان مهندسی آب، استادان جامعهشناسی و ارتباطات، عضو انجمن علوم و مهندسی منابع آب در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: عباسقلی جهانی در نشست آب و رویکردهای نو در گذر تاریخی ایران یک دهه همکاری ملی آب که در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد، گفت: رئیسجمهور در آیین تحلیف به مسئله بحران آب اشاره کرد. باید ببینیم برنامهها برای خروج از بحران چیست و آیا نخبگان جامعه میتوانند به این مسئله کمک کنند. عضو پیشین شورای جهانی آب افزود: بدون توجه به فرآیند تاریخی تکوین مدیریت آب در کشور، حل مسائل کلان در این حوزه سخت است. بنابراین به صورت کوتاه، نگاهی به فرآیند تاریخی و غفلتهای این حوزه خواهم داشت. او تاکید کرد: میتوان ۳ دوره مجزا برای مدیریت منابع آب کشور درنظر گرفت. دوره نخست فراوانی نسبی، دوره دوم مدیریت عرضه و دوره آخر، مدیریت تقاضا خواهد بود. جهانی ادامه داد: مدتهاست که از دوره فراوانی نسبی آب عبور کردهایم. اگر مدیریت آب را در موضوع ایجاد تعادل و توازن در عرضه و تقاضا درنظر بگیریم، زمانی تقاضا بسیار کمتر از عرضه و حتی شرایط طبیعی مدیریت منابع آب بوده است. اوایل قرن جاری جمعیت کشور حدود ۱۵ میلیون نفر بود. در آن روزها، سرانه آب حدود ۸ تا ۹ هزار متر مکعب برای هر نفر در سال بود. او اظهار کرد: با اتمام این دوره و افزایش تقاضا برای آب، بحث مدیریت عرضه مطرح شد. در این دوره سامانههای قدیمی پاسخگوی تقاضای افزوده شده برای آب نبود. به همین دلیل تحولی در مدیریت آب رخ داد و دولتها وارد ماجرا شدند.دولتها برای تامین آب نیازمند سرمایهگذاری و فناوری پیچیده بودند. بدیهی است که کار نمیتوانست به شکل گذشته ادامه پیدا کند. عضو پیشین شورای جهانی آب افزود: مشکلی که در مدیریت منابع آب ایران همزمان با افزایش تقاضا رخ داد این بود که چند غفلت بزرگ تاریخی را در این دوره شاهد بودیم که نتیجه آن پیدایش وضعیت امروز است. او بیان کرد: با تغییر نظام مدیریت آب، دولت فعال مایشاء شد. در مدیریت آب تمام ساختارهای قبلی که متکی بر جوامع محلی بود کنار گذاشته شد. دولتها فکر کردند که با برنامهریزی تحکمی و متمرکز، با استفاده از پول و فناوری میتوانند جوابگوی این توازن باشند. بنابراین به نوعی این غفلت موجب شد بدون توجه به شرایط و به هم خوردن توازن و اشتراک مردم و بهرهبرداران، شکل جدیدی از مدیریت آب در کشور ایجاد شود که در پول، فناوری، برنامهریزی متمرکز و تحکمی از بالا به پایین خلاصه میشد. جهانی افزود: غفلت مهم دیگر این بود که تشخیص داده نشد در چه زمانی باید بسترهای مناسب برای مدیریت تقاضا ایجاد شود. دولتها مست پول و منابع مالی و بودجه بودند و دولت تنها به مدیریت هزینه پرداخت و به طور سرسامآور کارهایی ساده بدون توجه به مرز و سقف مدیریت تقاضا را در دستور کار خود قرار داد. عضو پیشین شورای جهانی آب ادامه داد: ما برای مدیریت تقاضا برنامه نداشتیم. سوار قطاری شدیم که از ایستگاه مدیریت تقاضا رد شده و هنوز متوجه نیستیم که از ایستگاه موردنظر گذشتهایم. بازگشت به ایستگاههای قبلی خیلی سخت بوده یا با هزینههای زیاد امکانپذیر است. جهانی با استناد به وضعیت بودجههای سالهای گذشته آب کشور گفت: بررسیها نشان میدهد ۹۷ درصد منابع بخش آب صرف جنبههای مدیریت عرضه شده و طبیعی است با این وضعیت ما زمان زیادی را برای مدیریت تقاضا از دست دادهایم. برای ساماندهی وضعیت کنونی، نیازمند بازسازی حکمرانی آب و تجدیدنظر کامل در شیوههای گذشته مدیریت آب و همچنین اتخاذ رویکرد نو و متکی به استفاده از سرمایه اجتماعی هستیم. عضو پیشین شورای جهانی آب به عنوان یک کارشناس بیان کرد: برای تداوم این امر نمیتوان به شیوههای گذشته بپردازیم. اگر قرار است ما غفلتهای گذشته را جبران کنیم، ناچاریم نقشه راهی مبتنی بر یک دورهگذار ترسیم کنیم. نام این دوره را ریاضت آبی میگذارم. باید تلاش کنیم در این دوره که حداقل ۱۰سال به طول میانجامد، با یک ملی و تجهیز نخبگان، تکنیسینها و سرمایههای اجتماعی، بتوانیم برای عبور از این دوره برنامهریزی کنیم و شرایط را به جایی برگردانیم که این اشتباه تاریخی از آن نقطه شروع شده است. او با اشاره به اینکه بیش از ۴ دهه است که درباره تدوین طرح آمایش سرزمین سخن میگوییم، درباره التزام دولتها به تدوین چنین برنامهای تردید داشت و تصریح کرد: در شرایطی که از سامانههای جمعیتی سخن میگوییم باید طرح آمایش داشته باشیم تا بدانیم تاثیر این افزایش جمعیت بر منابع آب کشور چگونه خواهد بود.پیشران توسعه اثرگذار بر مدیریت منابع آب کشور باید اصلاح شود و سیاستهای آن منطبق با اصول توسعه پایدار شکل بگیرد. وضعیت منابع آبی هر روز بدتر از دیروز در ادامه این نشست پژوهشگر سیاستگذاری منابع آب گفت: نخستین گام برای رفع مشکل آب ارائه تعریف مشترکی از آب است. حجت میانآبادی افزود: هر سامانه آبی شامل ۴ زیرسیستم است؛ زیرسیستم طبیعی، اقتصادی و دفاعی، سیاسی و هیدروپولیتیکی و سازمانی و اداری که در ایران فقط زیرسیستم طبیعی دیده شده است. او با بیان اینکه وضعیت منابع آبی هر روز بدتر از دیروز است، تاکید کرد: نگاه بخشی و جزئینگر به مسائل و زیرسیستم طبیعی نادرست است. زیرسیستم هیدروپولیتیک مانند علم حقوق آب است که ۳ تا ۵ هزار سال قدمت دارد. میانآبادی در ادامه، تهدیدهای هیدروپولیتیک را به دو دسته خارجی و داخلی تقسیم کرد و ادامه داد: باید بین ابعاد امنیتی آب و امنیتی کردن آب تفاوت قائل شویم، غفلت از مسائل و ابعاد امنیتی طرحهای آب پذیرفته نیست اما نباید موضوع آب را امنیتی کرد. او افزود: دیپلماسی آب به معنای مذاکره و گفتوگوی آب نیست و این تنها یکی از ابزارهای دیپلماسی آب است. میانآبادی بر نگاه جامع و علمی به موضوع هیدروپولیتیک تاکید کرد و افزود: ابزارهای مختلف دیپلماسی علمی در دنیا فراهم شده و به کار میرود اما ما باید ابزارهای دیپلماتیک خود را در این زمینه بیابیم و با همسایههای مختلف به کار ببریم. پژوهشگر سیاستگذاری منابع آب در ادامه ۳ گروه را در زمینه دیپلماسی آب مسئول شناخت و گفت: دولت، دانشگاهها و مردم در این زمینه دخالت دارند و متاسفانه در هر ۳ گروه ضعف داریم. او تصریح کرد: میتوانم اینگونه نتیجهگیری کنم که کمبود آب در دنیا ثابت شده است اما به معنای بروز جنگ آبی نیست. آبهای مشترک هم باعث اختلاف و نیز باعث همکاری در کشورهای گوناگون شدهاند. سیاست بر پایه آب یعنی سیاست زندگی استاد ارتباطات و رئیس انجمن مطالعات فرهنگی در این نشست با اشاره به تاریخچهای از نشستهای رویکرد نو در حوزه آب گفت: انجمن مطالعات جامعهشناسی و مطالعات فرهنگی با همکاری سازمانهای مردمنهادی مانند اندیشکده تدبیر آب از چندی قبل نشستهای مرتبط با موضوع آب را برگزار کرد و اکنون با وجود تعطیلی دانشگاهها این نشست را در آستانه آغاز به کار دولت یازدهم قرار دادیم تا دولت با رویکروهای جدیدتری به موضوع بپردازیم. هادی خانیکی افزود: مشکل آب را فقط مسئله دولت یا دستاندرکاران اجتماعی نباید بدانیم، درگیرکردن جامعه، تبدیل آن به مسئله اجتماعی و جلب مشارکت نخبگان بخشی از راهکار است.سیاست بر پایه آب یعنی سیاست زندگی و آب منشأ زندگی است و این امر در کانون فرهنگ، هنر، جامعه و زندگی وجود دارد. استاد ارتباطات و رئیس انجمن مطالعات فرهنگی بر توزیع مسئولیت در زمینه مدیریت عرضه آب تاکید کرد و گفت: در این توزیع البته دولت بار سنگینتری به عهده دارد. او اظهار کرد: تفکر مهندسی قادر به حل مسئله آب نیست، برنامهریزی دولتی از بالا به پایین، تمرکزگرایانه و نادیده گرفتن نقش دیگران مهمترین معضلات در این زمینه است.باید از رسانهها به عنوان زمینهساز فضای گفتوگو استفاده شود.خانیکی افزود: بحران آب، بحران امنیت ملی، توسعه ملی و منافع ملی است وقتی به این شدت بحران وسیع میشود ذینفعان هم برای حل مشکل بیشتر میشوند بنا بر این، در این عرصه باید نقش رسانهها و نهادهای مدنی بیشتر دیده شود. از نگاه کارشناسان میتوان اینگونه نتیجهگیری کرد که مشکل آب محصول جامعهای است که حرف نمیزند یا لکنت زبان دارد و حکمرانانی که گوش شنوا ندارند.روشهای ضربتی مانند انتقال آب از خلیجفارس یا استحصال آب از منابع جوی و...راهحلهای نقطه به نقطه است که در سالهای گذشته بیشتر به آنها توجه شد.جامعه ما در مخاطره است و اگر راهی برای جلب مشارکت نیابد، به سمت نابودی پیش میرود. دولت باید به نظرهای خرد و کلان نهادهای مدنی، شبکههای اجتماعی و کمپینها هم توجه کنند.
