محمد مهراندیش / استاد دانشگاه
حاشیهنشینی از مشکلات مشترک کلانشهرها در دنیای امروز است و کشور ما نیز از این معضل بینصیب نمانده است. از جمله راهکارهای کاهش این مشکل میتوان به لزوم توسعه داخلی شهرها و بهسازی بافتهای فرسوده اشاره کرد. البته در برنامهریزی منطقهای و آمایش سرزمین، این مسئله باید به عنوان یک اولویت در نظر گرفته شود.
با توجه به ساخت بیشتر پروژههای مسکن مهر در حاشیه و دور از مرکز شهرها، برخی معتقدند این پروژه در افزایش حاشیهنشینی در شهرهای بزرگ تاثیرگذار بوده است. ضمن تایید این نظر، باید گفت پروژه مسکن مهر، برنامهای بدون مطالعه بود که نیاز به مسکن را یک مسئله تکبعدی فرض کرده بود و به همین دلیل، بدون داشتن زیربنای مطالعاتی و مکانیابی مناسب، کار آن در کشور آغاز شد. در واقع میتوان گفت با ساخت مسکن مهر، به طور آگاهانه، افزایش حاشیهنشینی در کشور شدت گرفت.
از سوی دیگر در دولت یازدهم، ایده راهاندازی شهرهای جدید برای کاهش مشکلات حاشیهنشینی به طور جدی دنبال شده است. این ایده اگر مبنای مطالعاتی دقیق و مکانیابی مطلوبی داشته باشد، میتواند جایگزین خوبی برای مسکن مهر باشد. هرچند همواره توسعه داخلی و استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود در شهر، از جمله بهسازی بافت فرسوده، بهترین راهکار برای کاهش حاشیهنشینی است، اما ایده شهرهای جدید نیز بهویژه در شهرهایی که ظرفیت توسعه داخلی ندارند، در کاهش حاشیهنشینی و مشکلات ناشی از آن، اثرگذار خواهد بود.
برای کاهش مشکلات حاشیهنشینی، باید اصول شهرسازی بر اساس استانداردها در توسعه شهرها رعایت شود. یکی از مشکلات فعلی شهرهای ما این است که در تصمیمگیریها و برنامهریزیهای کلان شهری، کمتر از نظر تخصصی شهرسازان استفاده میشود و همین مسئله، روند حرکت شهرسازی در توسعه شهری را دچار اختلال میکند و گاهی مشکلاتی ایجاد میشود که جبران آنها هزینهبر یا غیرممکن است، مانند آنچه در مسکن مهر شاهد هستیم. این در حالی است که مباحث علمی شهرسازی برای بیشتر مشکلات زیستمحیطی و توسعهای شهرها راهکار دارد.
