صنایع نوین یکی از مهمترین شاخههای فعالیتی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران است. بر اساس اصل ۴۴ قانون اساسی ایدرو به عنوان سازمان دولتی حق بنگاهداری ندارد.
با این حال به دلیل اینکه حوزه صنایع نوین برای بخش خصوصی ایران خطرپذیری بالایی در سرمایهگذاری دارد و ازجمله پروژههای دیر بازده به شمار میرود، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران میتواند در این پروژهها سرمایهگذاری کند. مدیر توسعه صنایع نوین ایدرو به پایگاه خبری گسترش از جزییات این موضوع خبر داد. محمدرضا فیروزمنش، مدیر توسعه صنایع نوین سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران اظهار کرد: نگاهی گذرا به فرآیند توسعه صنعتی کشورهای توسعهیافته بیانگر این است که رویکرد اصلی این کشورها در توسعه صنعتی، اقتصاد صنعتی دانشبنیان و ایجاد ارزشافزوده از مسیر توسعه صنایع پیشرفته بوده و سهم بالایی از درآمد ملی کشورهای توسعهیافته از محل صنایع پیشرفته تامین میشود. فناوریهای پیشرفته و صنایع مبتنیبر آنهاهایتک وابستگی و ارتباط زیادی با علم و نوآوری داشته و بیشتر منجربه ایجاد محصولات یا خدمات جدید میشوند. محصولات صنایع هایتک دارای ضریب نفوذ بالای بازار بوده و به سرعت کاربردشان در جامعه متداول میشود، این صنایع دارای طول عمر پایین بوده و بنابراین تغییرپذیری بالا دارند. وی افزود: صنایع پیشرفته دارای هزینههای قابل توجه بوده که ناشی از مبتنی بودن آنها بر تحقیقات گسترده و صرف وقت فراوان بوده اما دارای شاخصهای اقتصادی جذاب از قبیل نرخ بازده داخلی بالا، دوره برگشت سرمایه پایین و سود ناخالص بالا هستند. طبیعی است در هر جامعه، سیاستگذاری تشویقی مناسب و سرمایهگذاری درست سازمانهای دولتی در زمینههایی از صنایع پیشرفته که منجربه ایجاد کسبوکارهای موفق و توجیهپذیر شود، بهتدریج باعث ترغیب سرمایهگذاران بخش خصوصی به سرمایهگذاری و مشارکت در اجرای طرحهای صنایع پیشرفته خواهد شد. از سوی دیگر نوآوری و تحقیقات که از ملزومات صنایع پیشرفته است خود مستلزم پرسنل و نیروهای تخصصی، آموزش دیده و حرفهای است. این موضوع سبب میشود بهطور طبیعی تعداد چنین پرسنلی در صنایع پیشرفته نسبت به سایر صنایع (صنایع غیر هایتک) بیشتر شود. دانشگاهها و موسسههای تحقیقاتی میتوانند موتور و نیروی محرکه تحقیقاتی و نوآوری صنایع پیشرفته باشند. صاحبنظران، دانشگاههای معتبر و فعال را یکی از کلیدهای موفقیت صنایع پیشرفته در مناطق صنعتی میدانند چراکه دانشگاهها میتوانند انکوباتورهای فعال برای ایجاد شرکتهای هایتک باشند و همچنین پشتیبانی فنی لازم برای ادامه فعالیت چنین کسبوکارهایی را فراهم کنند. از طرف دیگر، نباید تصور این باشد که صنایع هایتک، همگی صنایع تولیدی و یا صنایع مرتبط با ساخت و تولید محصولات مشخصی هستند، بلکه در ادبیات صنعتی به موازات تعریف صنایع پیشرفته تولیدی، تعاریفی برای خدمات و سرویسهای پیشرفته یا هایتک نیز انجام شده و بر این مبنا، دستهبندیهایی از اینگونه خدمات و سرویسها انجام شده است. فیروزمنش تصریح کرد: معاونت توسعه فناوری و نوآوری در زمینه اجرای قانون تاسیس و اساسنامه سازمان و مصوبات برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و وظایف محوله به سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران به منظور بهرهبرداری هدفمند از منابع ماده ۸ قانون تاسیس سازمان و هدایت آن به سمت ماموریتهای جدید در پاییز سال ۱۳۷۸ شکل گرفت. در این زمینه نسبت به طراحی و تدوین آییننامهها، رویهها و شیوهنامههای دریافت، بررسی و انتخاب و تصویب پروژههای تحقیقاتی و پژوهشی و کارآفرینی برای اجرا از محل منابع ماده ۸ اقدام شده و با انجام سازماندهی مناسب و تشکیل تیمهای کارشناسی و تخصصی، نظارت بر مراحل اجرایی برای تضمین کیفیت مناسب و تدوین نتایج نهایی اقدامات زیادی به عمل آمد. با توجه به نوپا بودن معاونت فعالیتهای پژوهشی و تحقیقاتی تا ابتدای سال ۱۳۸۱ زمینههای به نسبت گستردهای را شامل شد تا بسترهای لازم برای جهتدهی هرچه بیشتر آنها فراهم شود. همچنین بخشی از منابع ماده ۸ به اجرای طرحهای کارآفرینی به منظور ارتقای تواناییهای مهندسی، طراحی و ساخت تجهیزات و دسترسی به فناوریهای نوین با تکیه بر نوآوری و توان متخصصان داخلی و ایجاد اشتغال و ارزشافزوده از طریق اعطای تسهیلات، اختصاص یافت (حمایت از بخش خصوصی).
نتایج حاصل از پروژههای تحقیقاتی و مطالعاتی را میتوان به ۳ گروه به شرح زیر تقسیمبندی کرد: ۱- پروژههایی که در جهت تدوین دانش فنی و ایجاد سرمایههای معنوی اجرا شدهاند و در قالب گزارشات مرحلهای و نهایی و در مواردی ساخت نمونههای اولیه تا آزمایشگاهی، ایجاد پایلوت و... ارائه شدهاست. تعدادی از این پروژهها قابلیت سرمایهگذاری برای تولید صنعتی و اقتصادی از سوی سازمان و با مشارکت بخش خصوصی را فراهم آوردهاست. ۲- پروژههای انجام شده در زمینه ارتقای سطح فناوری شرکتهای زیرپوشش و بهبود و توسعه محصولات آنها که نتایج حاصل از این پروژهها به عنوان آورده سازمان در آن شرکتها منظور شدهاست. ۳- فعالیتهایی نیز در جهت بسترسازی و توسعه منابع انسانی (ایجاد دانشکده، حمایت از فعالیتهای علمی و آموزشی و...) انجام شدهاست. وی افزود: با توجه به تغییر سیاستهای سازمان در سال ۱۳۸۱در زمینه توسعه سرمایهگذاری در صنایع پیشرفته، معیارها و مکانیزمهای پذیرش پروژهها به ترتیبی پیشبینی شد که فعالیتها در جهت تخصیص منابع به طرحها و پروژههایی که قابلیت سرمایهگذاری دارند هدایت شوند. با توجه به موقعیت و اهمیت صنایع پیشرفته در صنعت جهانی، ایدرو با تجدید ساختار، در بهمن سال ۱۳۸۱ معاونت توسعه فناوری و نوآوری را به معاونت توسعه صنایع پیشرفته تغییر داد و کارکردهای این معاونت در قالب توسعه و ایجاد طرحها و توسعه سرمایهگذاری صنایع پیشرفته سازماندهی و محورهای اساسی فعالیتهای معاونت توسعه صنایع پیشرفته به شرح زیر تعیین شدند: ۱- شناسایی روندهای صنعتی و فناوریکی و انتخاب زمینههای مناسب سرمایهگذاری در صنایع پیشرفته ۲- ایجاد و توسعه طرحها و تدوین دانش فنی قابل سرمایهگذاری ۳- تامین و مدیریت منابع سرمایهای در صنایع پیشرفته ۴- سرمایهگذاری برای ایجاد صنایع مبتنی بر فناوریهای پیشرفته و انتقال دانش فنی وی اشاره کرد: با عنایت به موارد فوق مراحل و اجزای توسعه صنایع پیشرفته شامل دو بخش اساسی شد: الف- ایجاد و توسعه طرحها و ایدههای قابل سرمایهگذاری از طریق: ۱- بسترسازی برای شکلگیری و ایجاد ایدهها و نوآوریها ۲- اجرای تحقیقات صنعتی برای تدوین دانش فنی و نمونهسازی ۳- توسعه کارآفرینی با هدف ایجاد کسبوکارهای جدید ۴- ارتقای مستمر فناوری و فرآیندهای موجود از طریق انتقال دانش فنی ب- توسعه سرمایه گذاری در صنایع پیشرفته شامل: ۱- ایجاد واحدهای صنعتی نوین براساس دانش فنی تدوین شده ۲- ایجاد واحدهای صنعتی از طریق انتقال دانش فنی ۳- تامین منابع سرمایه و مشارکت با صاحبان سرمایه وی افزود: در استراتژی توسعه دانش فنی، ایجاد و توسعه طرحها و ایدههای قابل سرمایهگذاری از طریق انتخاب موضوعات مناسب، تامین منابع مالی و نظارت بر اجرای پروژههای پژوهشی و تحقیقاتی بهمنظور تدوین دانش فنی و فناوریهای مربوط مورد توجه قرار گرفته است. فعالیتهای این بخش در قالب ۴برنامه اصلی توسعه هماهنگ کارآفرینی، گسترش نوآوری و برنامه توسعه مراکز کسبوکار کوچک (SBDC) و توسعه R&D از ابتدای سال ۱۳۸۲ آغاز شد. وی ۴فعالیت یادشده را به شرح زیر تشریح کرد: ۱- ارتقای تحقیق و توسعه در شرکتهای تابعه و زیرپوشش این فرآیند برای حمایت از ایجاد و گسترش فعالیتهای تحقیق و توسعه (D&R) برای ارائه محصول / فرآیند نوین در شرکتهای تابعه و زیرپوشش سازمان، تدوین شد. هدف این برنامه افزایش تواناییهای فناوریک شرکتها از طریق حمایت و مشارکت منطقی در فعالیتهای تحقیق و توسعه آنها در زمینه فراهم ساختن زمینه پیشتازی سازمان گسترش برای حضور در بازارهای جهانی بوده است. بر این اساس شرکتها با پیشبینی پروژههای تحقیق و توسعه در برنامه استراتژیک خود در قالب وام یا مشارکت در سرمایهگذاری (آورده سازمان) مورد حمایت قرار میگرفتند. محور شیوههای حمایتی در این برنامه با توجه به حجم و اندازه فعالیت شرکتها بوده که به ۳گروه شرکتهای کوچک، متوسط و بزرگ طبقهبندی میشدند. ۲- توسعه هماهنگ کارآفرینی به منظور خلق طرحهای جدید، تبدیل ایده به محصول و تشکیل شرکتهای جدید خصوصی و حمایت از کارآفرینان کشور، فرآیند توسعه هماهنگ کارآفرینی تدوین شد. در این برنامه ارتباط موثر با سازمانهای رسمی کشور برای جلب حمایت از سرمایهگذاری و مشارکت با بخش خصوصی از طریق بکارگیری تمامی مراکز خصوصی و دولتی که قادر به ارائه خدمات هستند با ایجاد پشتیبانی مالی، فنی و اطلاعاتی ازکارآفرینان شکل میگرفت. مطابق این برنامه، طرحهای حوزههای صنایع پیشرفته در اولویت برخورداری از تسهیلات قرار میگرفتند. ۳- گسترش نوآوری این فرآیند به منظور ایجاد بازار تجاری فناوری و توسعه فرآیند نوآوری اجرا شده است. با اجرای این برنامه، از یک سو بر اساس نیاز خریداران و مشتریان فناوری اقدام به تدوین و عرضه دانش فنی کرده و از سوی دیگر با مکانیزم سرمایهگذاری پرمخاطره، ایدههای نوآوران به دانش فنی تبدیل شده و طرحهای توجیهی مورد نیاز طرحهای سرمایهگذاری، تهیه میشدند. بنابراین با سازماندهی مناسب و تشکیل ارکان سازمانی و تحلیل روند توسعه فناوری در جهان و در کشور، نسبت به شناسایی و معرفی ایدههای جدید در بخش خصوصی اهتمام شده و در مواردی که احتمال سودآوری اقتصادی وجود داشت، بر اساس آییننامه سرمایهگذاری پر مخاطره اقدام میشد. ۴- توسعه مراکز کسبوکار کوچک (SBDC) بهطور کلی هدف مراکز توسعه کسبوکارهای کوچک، ارتقای توسعه اقتصادی از طریق تدارک کمکهای مدیریتی و فنی برای موسسات کوچک و متوسط بوده است. خدمات این مراکز (مطالعات امکانسنجی، مالی، بازاریابی، تولید، مهندسی، فنی و...) برای هر فرد حقیقی یا حقوقی که در حال راهاندازی یک کسبوکار کوچک و متوسط بوده یا گسترش کار خود را انجام میداد، ارائه میشد. این برنامه تلاش مشترکی بین بخش خصوصی، جامعه دانشگاهی و دولت بود که برای ارائه مشاورههای روزآمد، کمکهای آموزشی و فنی در تمامی جنبههای مدیریتی موسسات کوچک طراحی شده بود. توسعه و تعمیم فناوریهای صنعتی بهویژه در زمینه صنایع با فناوری برتر و ایجاد هسته خط شکن، دستیابی به فناوریهای بنیادی از اهداف عمده این مراکز بوده و برقراری ارتباط با دانشگاههای کشور، تعمیق رابطه بین صنایع و دانشگاهها، تهیه اطلاعات بهینه بازاریابی، مدیریت و حمایت فنی و اجرای طرحهای تحقیقاتی در اولویت فعالیتهای آنها قرار داشت. هزینه تامین و اجرای چنین پروژههایی به طور اصولی بسیار کمتر از پروژههای تولیدی در حیطه نمونههای واقعی بوده است. با چنین نگرشی، علاوهبر ایجاد اشتغال (مراکز کسبوکارهای کوچک) میشد با جهتدار کردن تحقیقات به سیکل تکمیل زنجیره توسعه به معنی واقعی دست یافت. وی افزود: اهداف بخش توسعه سرمایهگذاری صنایع پیشرفته شامل شناسایی ایدهها و طرحهای توجیهپذیر و ایجاد و توسعه کسبوکارهای جدید در این حوزه برای حضور در بازارهای داخلی، منطقهای و بینالمللی از طریق مشارکت با بخش خصوصی، برقراری مشارکتهای بینالمللی(JV)، توسعه دانش فنی، جذب، انتقال و تجاریسازی فناوری، ایجاد واحدهای پایلوت و نمونهسازی و ایجاد خوشههای فناوریک برای تدوین طرحهای توجیهی و دستیابی به دانش فنی است. براساس اظهارات ایشان، از طرفی با توجه به اینکه دانش فنی و فناوری تولید به عنوان رکن اول صنایع پیشرفته نقش مهمی در طرحها ایفا میکند، سازمان گسترش علاوهبر آنکه درپی جذب فناوریهای خارجی و ایجاد JV با کشورهای مختلف است، از توان متخصصان و دانشمندان داخلی نیز غافل نبوده و ضمن رعایت حق مالکیت فکری صاحبان دانش فنی از فرآیند تجاریسازی ایدههای نوین در این زمینه حمایت کرده است. نخستین مرحله از فرآیند توسعه سرمایهگذاری، شناسایی طرحها و ایدهها و شناسایی شریکهای سرمایهگذاری برای شکلگیری مشارکت است. برای این منظور با مطالعات مقدماتی، شناسایی اهداف و برنامهها و تعاملات مختلف با سرمایهگذاران، صاحبان ایده و دانش فنی، شرکتها و نهادهای مرتبط داخلی و خارجی، طرحهای مربوط شناسایی شده و تفاهمنامههای همکاری مشترک برای انجام مطالعات امکانسنجی منعقد میشود. فیروزمنش اشاره کرد: پس از شناسایی طرحها و موضوعات سرمایهگذاری، مطالعات اولیه برای بررسی امکانسنجی به عمل آمده و سپس مطالعات گسترده برای ارزیابی امکانپذیری فنی و فناوریک، بازار، مالی و اقتصادی انجام میشود. همچنین شناسایی و ارزیابی دانش فنی و فناوریهای مورد استفاده در جریان تولید محصول موردنظر برای شکلگیری مشارکت انجام گرفته و نتایج بررسی در قالب طرح توجیهی سرمایهگذاری (Business Plan) تدوین میشود. طرحهای تدوین شده برای تصمیمگیری در فرآیند بررسی ارزیابی سازمان و شریکهای طرح قرار میگیرد. وی ادامه داد، طرح سرمایهگذاری پس از تصویب و بر اساس Business plan مربوط وارد مرحله اجرا میشود. بهمنظور اجرای طرح ابتدا یک شرکت جدید براساس نسبتهای مشارکت توافق شده بهطور مشترک از سوی شرکت سازمان و شرکای طرح (بخش خصوصی داخلی یا شرکای خارجی) تاسیس میشود. همچنین با انعقاد قراردادها و موافقتنامههای مربوط نسبت به تامین منابع مالی طرح و انجام عملیات اجرایی برای راهاندازی واحد صنعتی، تولیدی و خدماتی مربوط اقدام میشود. شرکتهای کوچک و متوسط ایجاد شده، پس از دوره سرمایهگذاری (دوران ساخت)، بهرهبرداری از طرح سرمایهگذاری را انجام خواهند داد. وی افزود: در سالهای دهه ۸۰ با توجه به خصوصیسازی بیشتر شرکتهای تحت پوشش و تابعه سازمان، فرآیند R&D دچار رکود شد تا آنکه در سال ۱۳۸۷ این فرآیند از دستور کار سازمان خارج شد. در سال ۱۳۹۴ نیز ساختار سازمان بازنگری شد و معاونت توسعه صنایع پیشرفته به مدیریت توسعه صنایع نوین تغییر ساختار یافت و به این ترتیب بخش اول زنجیره ایده تا محصول که پژوهش و تولید دانش فنی را در برمیگرفت نیز از دستور کار سازمان خارج شد. براساس اظهارات فیروزمنش، در حوزه پژوهش، طرحهای موفقی مانند فناوری بنیاختههای رویان، استحصال طلا، بیوایمپلنتهای استخوانی، قلبی- عروقی و تاندون- لیگامان بودهاند که پس از طی مراحل پژوهشی منجربه تجاریسازی و سرمایهگذاری نیز شدهاند و درنهایت به بهرهبرداری رسیدهاند. در بخش تجاریسازی و سرمایهگذاری در ۵ حوزه کلی مواد پیشرفته و نانو فناوری، بیوفناوری و علوم زیستی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، الکترونیک و میکروالکترونیک و انرژیهای نو و تجدیدپذیر فعالیتهای زیادی در ۱۸ سال گذشته انجام شده است. در این بخش حدود ۳۰ طرح به بهرهبرداری رسیدهاند که ازجمله آنها میتوان به طرح استحصال طلا، واکسن تب برفکی، مرکز تست آلایندگی خودرو، سیستم پیامدهی (SMS) و تولید الیاف پیشرفته کربن اشاره کرد. فیروزمنش اولویتهای ایدرو در صنایع را به شرح زیر عنوان کرد: ۱- وجود نداشتن متولی مشخص برای توسعه صنایع پیشرفته در کشور ۲- وظایف محوله به ایدرو به عنوان یک سازمان توسعهای به منظور توسعه صنایع پیشرفته یا نوین براساس تبصره ۴ اصل ۴۴ قانون اساسی ۳- مشخص شدن صنایع پیشرفته و نوین به عنوان یکی از صنایع هدف در سند استراتژی کلان سازمان ۴- توجه و جهتگیری استراتژیک آتی توسعه صنعتی دنیا به سمت صنایع پیشرفته و نوین وی همچنین اولویتهای سرمایهگذاری در حوزه صنایع پیشرفته را به شرح زیر بیان کرد: مواد نو علوم زیستی و زیست فناوری الکترونیک و میکروالکترونیک تجهیزات پزشکی فناوری اطلاعات و ارتباطات انرژیهای نو و تجدیدپذیر وی ادامه داد: بهطور کلی مواد نو عبارتی مرتبط با فناوریهای نوین یا فناوریهای کلیدی است که امروزه بهطور مکرر مورد استفاده قرار میگیرد ولی تاکنون هیچگونه تعریف واضحی از مواد جدید یا پیشرفته در منایع ارائه نشده است. اصولا اینکه چه مادهای در گروه جدید جای گرفته و چه مادهای در این گروه قرار نمیگیرد از اهمیت خاصی برخوردار خواهد بود. اینکه چه تفاوتهایی میان مواد جدید و قدیم وجود دارد درواقع یکی از ابهاماتی است که امروزه متخصصان بسیاری را به خود مشغول کرده است. در هر حال آنچه متخصصان علم و مهندسی مواد از عبارت مواد پیشرفته برداشت میکنند مبین موادی است که در صنایع پیشرفته مانند الکترونیک، مغناطیس، نور، هوا فضا، انرژی، حملونقل و... مورد استفاده قرار میگیرند. فیروزمنش اشاره کرد: از سوی دیگر مواد نوین تاثیرات بسزایی در اقتصاد و هزینههای تولید دارند، زیرا از طریق تاثیراتی که بر خواص نهایی و انرژی مصرفی در تولید دارند، قابلیتهای بکارگیری یک محصول تولیدی را افزایش میدهند. در مجموع میتوان خصوصیات اصلی مواد نوین را به صورت ذیل در نظر گرفت: ۱- مواد جدید به لحاظ عملکرد با مواد قدیم متفاوتند. ۲- مواد جدید به طور معمول منحصربهفرد هستند و منجربه اختراعات جدید و انحصاری شدن سرمایهگذاری میشوند. ۳- مواد جدید نیاز به فرآیندهای نوین برای ساخت دارند. ۴- مواد جدید نسبت کیفیت ماده موردنیاز را به هزینههای فرآیند کاهش میدهند. ۵- مواد جدید نیاز به هزینههای سرمایهگذاری کمتری دارند (از دیدگاه مراحل تولید) ۶- مواد جدید میتوانند منجربه پیدایش فناوریهای جدید شوند. بهطور کلی مواد جدید را میتوان به ۳ گروه اصلی فلزی، پلیمری و سرامیکی تقسیم کرد که مواد کامپوزیتی که تلفیقی از این ۳ گروه هستند نیز به عنوان گروه چهارم مواد در نظر گرفته میشوند. با توجه به ویژگیهای عنوان شده قبل، تعریفی که از زیرمجموعههای هریک از گروههای فوق میتواند وجود داشته باشد به پارامترهای محیطی و فناوری متعددی بستگی داشته و در واقع شاید بتوان در هر کشور تعریف خاصی از این گروهها ارائه کرد. براساس اظهارات فیروزمنش، برخی از طرحهای اجرا شده در این حوزه به این شرح هستند: طرح مرکز آزمایش آلایندگی خودرو طرح استحصال طلا طرح تولید مغناطیسهای سرامیکی طرح تولیدکاتالیست آلومینا طرح تولید لنتهای کامپوزیتی طرح تولید گازهای سردکننده طرح تولید نانو الماس طرح توسعه مرکز پژوهش و مهندسی جوش ایران در جنوب کشور کاربید سیلیسیم الیاف پیشرفته کربن تولید مخازن کامپوزیتی طرح تولید GTL طرح تولید قطعات دایکست منیزیم طرح تولید الیاف کربن ۲ طرح تولید الیاف پن ویژه وی ادامه داد: صنعت بیوفناوری در بخش صنایع نوین از جایگاه و ویژگی خاصی برخوردار است. این صنعت، رشتههای علمی و نگرش جدیدی را بههمراه آورده که در کمتر از ۳ دهه، سرعت رشد و توسعه در زمینههای کاربردی آن شگفتآور مینماید. در جهان کنونی فرآوردههای حاصل از بیوفناوری سبب دگرگونی در زندگی اجتماعی انسان در ابعاد مختلف از بهبود در سلامت و بهداشت جامعه تا افزایش محصولات کشاورزی و ایجاد محیطزیستی پاک شده است. بنابراین میتوان بیوفناوری را از فناوریهای مهم و آیندهساز دانست که خود معلول تواناییها و حوزه عمل وسیع آن است. وی درباره تعریف حوزه بیوفناوری اشاره کرد: حوزه بیوفناوری به عنوان کاربرد روشهای علمی و فنی در تبدیل بعضی مواد به کمک عوامل بیولوژیک (میکروارگانیسمها، یاختههای گیاهی و جانوری و آنزیمها) برای تولید کالاها و خدمات در کشاورزی، صنایع غذایی و دارویی و پزشکی است. فیروزمنش عنوان کرد: تقسیمبندی حوزه بیوفناوری براساس کاربرد به شرح زیر است: زیست پزشکی (زیست دارو)، زیست خدمات، زیست کشاورزی و زیست صنعت. تقسیمبندی فناورانه زیست فناوری نیز شامل فناوری تخمیر، بازساخت بافت، PCR، نانوزیست فناوری، توالییابی DNA، سنجش سلولی و سایر فناوریها میشود. به استناد نقشه جامع علمی کشور، دستیابی به ۳درصد بازار جهانی زیست فناوری جزو اهداف اصلی کشور در افق زمانی ۱۴۰۴ محسوب میشود. اندازه بازار جهانی زیست فناوری در سال ۲۰۱۳ به ارزش ۲۷۰. ۵ میلیارد دلار امریکا بوده است و رشد مرکب سالانه آن تا سال ۲۰۲۰ به میزان ۱۲. ۳درصد پیشبینی میشود که بر اساس آن اندازه جهانی این بازار در سال ۲۰۲۰به ۶۰۴. ۴میلیارد دلار خواهد رسید. این رشد به دلیل افزایش تقاضا برای راهحلهای تشخیص و درمان ازجمله فناوری نوترکیب، زیست فناوری پزشکی و توالی یابیDNA حاصل شده است. انتظار میرود افزایش شیوع بیماریهایی مانند سرطان، هپاتیت B و سایر اختلالات و بیماریهای فوقالعاده نادر به عنوان یک پیش ران بسیار موثر برای توسعه این صنعت در دوره پیشبینی شده تا سال ۲۰۲۰ باشد. ایشان افزودند، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) به عنوان یک سازمان بزرگ هلدینگ و سرمایهگذار ریسکپذیر با توجه به اهداف ملی، ماموریت و چشمانداز خود اقدام به سرمایهگذاری در صنایع پیشرفته مثل زیست فناوری کرد تا رسالت خویش را در توسعه صنعت زیست فناوری کشور به نحوی محقق کرده باشد که صنایع مزبور توان رقابت در عرصه جهانی را داشته باشند. براساس اظهار فیروزمنش، پروژههای موفق انجام شده در حوزه بیوفناوری در ایدرو به شرح زیر است، شرکت فناوری بنیاختههای رویان (ایجاد بانک خون بند ناف و تولید سلولهای بنیادی) شرکت همانندساز بافت کیش (تولید بیوایمپلنت استخوانی) شرکت گامتک تبریز (تولید صمغ گزانتان) شرکت صنایع زیستفناوری کارا (تولید کودبیولوژیک با منشا ازتوباکتر) شرکت فرآوردههای زیستی روناک ( تولید واکسن تب برفکی) فیروزمنش تصریح کرد: صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات دارای ارزشافزوده بسیار بالا بوده و از مصادیق صنایع پیشرفته به شمار میرود و امروزه به عنوان یکی از مهمترین زیرساختهای توسعهای مورد توجه خاص کشورهای پیشرفته است. در زمینه هدف سرمایهگذاری در صنایع پیشرفته سازمان نیز تاکنون گامهای مهمی در این حوزه برداشته شده است که برای نمونه میتوان به شرکت مگفا به عنوان شرکت صددرصدی سازمان اشاره کرد که درحالحاضر یکی از فعالان این صنعت به شمار میرود و اغلب طرحهای توسعهای ایدرو در حوزه ICT از طریق این شرکت به عنوان بازوی توانمند ایدرو در این حوزه سرمایهگذاری و اجرایی میشود. از دیگر فعالیتهای سازمان میتوان به شرکت گسترش انفورماتیک ایران در حوزه سختافزار اشاره کرد که واگذار شد. در سالهای گذشته فعالیتهای خوبی در حوزهICT مانند تولید کامپیوترهای ALL in One (کلونایزر) انجام شده یا مطالعات امکانسنجی طرحهای سرمایهگذاری انجام و طرحهای توجیهی آنها تهیه و از طریق مشارکت با بخش خصوصی سرمایهگذاری و اجرا شده است. لیکن درحالحاضر نیز میتوان به طرحهای سرمایهگذاری مشترک با بخش خصوصی در دست بررسی از جمله طرحهای شبکه ارتباطات ثابت(FCP)، طرح شبکه ارتباطات هوشمند خودرویی(CVT)، طرح رایانش ابری(Cloud Computing)، طرح اینترنت اشیاء (IOT) و همچنین توسعه بانکهای اطلاعاتی و سیستمهای مدیریتی اشاره کرد. نکته قابل توجه اینکه موارد اشاره شده با رویکرد صنعتی و توسعه طرحهای یادشده در حوزه صنعت و کاربرد در صنعت لحاظ شدهاند. به نظر میرسد جا دارد این صنعت در اولویتهای سازمان قرار گیرد چراکه امروزه در دنیا از این صنعت به عنوان زیربنای توسعه یاد میشود و جای خالی آن در کشور ما به شدت احساس میشود. البته بانکها و نهادهای دولتی و موسسات خصوصی هریک به دلایل مختلف، توان ورود به این صنعت را نداشتهاند و تاکنون هر آنچه اتفاق افتاده در حد بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات بوده است و پیشرفت توسعهای قابل ملاحظه دیده نشده و آن هم به دلیل توجه نکردن لازم به این صنعت و توسعه آن از سوی متولی ذیصلاح و فراهم نشدن زیرساختهای مورد نیاز و تدوین نشدن قوانین و اختصاص بودجه مورد نیاز به این صنعت بوده است. آنچه میتواند مورد توجه باشد این است که ایدرو نشان داده میتواند در این حوزه ورود کند و انتظار میرود با سرمایهگذاری در این حوزه از مزایای مختلف آن ازجمله توسعه صنایع مرتبط و ارزشافزوده بالای این صنعت و یا حداقل بکارگیری این فناوری در صنایع مختلف بهرهمند شود. وی افزود: یکی از شاخصهای جدید صنعتی بودن هر کشور میزان توسعه و پیشرفت صنعت الکترونیک در آن کشور است. علل اهمیت صنعت الکترونیک در جهان را میتوان به شرح ذیل توصیف کرد: تقاضای روزافزون برای کالاهای الکترونیک نقش الکترونیک در بالابردن کیفیت زندگی نقش الکترونیک در ارتباطات جمعی و تاثیر آن در سیاست، فرهنگ و تبلیغات نقش الکترونیک در دفاع ملی، آموزش و تحقیقات نقش الکترونیک در بهرهبرداری از تجهیزات و افزایش تولید و بهرهوری و کاهش هزینه در سایر صنایع حجم بسیار بالا از تولید ناخالص جهانی و تجارت جهانی مصرف انرژی پایین و تولید آلایندههای کم عام بودن و کاربرد در طیف وسیعی از صنایع ارزشافزوده بسیار بالا در مقایسه با سایر صنایع فیروزمنش اضافه کرد: در حقیقت آنچه امروز در دنیا به عنوان یکی از زیربناهای صنعت الکترونیک مطرح است صنعت میکروالکترونیک است. صنعتی که در جهان امروز از اهمیت ویژهای چه از نظر اقتصادی و چه از نظر استراتژیک برخوردار بوده و نقش تعیینکنندهای در رشد صنعت الکترونیک دارد. تبدیل الکترونیک به میکروالکترونیک و نیاز فزاینده به سیستمهای مخابرات و ارتباطات از قبیل ماهواره، تلفن همراه، کامپیوتر، تلویزیون، بیسیم، وسایـل خانگی، تجهیزات پزشکی، اتوماسیون صنعتی و اداری، کنترل و هدایت پرندههای هوایی و... بازارهای وسیع و رو به رشدی را برای این صنعت ایجاد کرده است. وی اشاره کرد: در همین زمینه سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در سال ۱۳۸۲ اقدام به تاسیس پژوهشکده میکروالکترونیک ایران کرد که درحالحاضر یکی از معدود پژوهشکدههای فعال در حوزه صنایع الکترونیک و میکروالکترونیک است. همچنین از سال ۱۳۷۸ تاکنون ایدرو از بیش از ۵۰طرح پژوهشی در این حوزه حمایت کرده که به عنوان نمونه میتوان به پروژههای «ربات ملی سورنا»، «تولید (Internet Appliance (Setup Box»، «تولید دستگاه Lan Tester» و «تولید دستگاه Data Logger» اشاره کرد. درحالحاضر نیز چندین طرح پژوهشی یا سرمایهگذاری مشترک با بخش خصوصی در دست بررسی و اقدام قرار دارند که به عنوان نمونه میتوان به موارد زیر اشاره کرد: تولید ECU، راهاندازی آزمایشگاه مرجع قدرت و ضدانفجار، طراحی و ساخت دستگاه پیشرفته Hyper Thermia (تخریب حرارتی ـ مغناطیسی) برای معالجه بیماران سرطانی، طراحی و ساخت سیستم راهانداز VFD پیشرفته الکتروموتورهای صنعتی برای مصارف نفت و گاز، تولید پرینترهای سهبعدی صنعتی، طراحی و ساخت سیستم SCADA و Smart Metering برای سیستمهای هوشمند شبیهساز نیروگاهی، راهاندازی آزمایشگاه مرجع روشنایی (چراغهای LED و کم مصرف)، طراحی و ساخت خودروی الکتریکی دوسرنشین و موتورسیکلت الکتریکی. در حوزه انرژیهای نو و تجدیدپذیر وی تصریح کرد: براساس برنامه ششم توسعه که در آن جایگاه ویژهای برای انرژیهای نو و تجدیدپذیر دیده شده است، مقرر است سالانه ۱۰۰۰ مگاوات انرژی تجدیدپذیر و در مجموع ۵۰۰۰ مگاوات نیروگاههای انرژی تجدیدپذیر در سبد تولید برق کشور وارد شود. براساس گزارش سازمان انرژیهای تجدیدپذیر (سانا) تاکنون در کشور ۰۶/۹۲ مگاوات نیروگاه بادی، ۹۵۶/۲۴ مگاوات انرژی خورشیدی، ۵۶/۱۰ مگاوات زیست توده و ۸۵/۱۰ مگاوات در نیروگاه برقابی کوچک احداث و راهاندازی شده است. با توجه به برنامه ششم توسعه و لزوم دستیابی به هدف ۱۰۰۰ مگاوات در سال، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران با محوریت مدیریت توسعه صنایع نوین اقدام به بررسی طرحهای مناسب اقتصادی در این حوزه کرده است. وی افزود: اهم اقدامات انجام شده در سازمان به شرح زیر است: ۱- طراحی و ساخت پنل خورشیدی فوتوولتائیک پیشرفته و نوظهور پروسکایت ۲- در حوزه انرژیهای نو و تجدیدپذیر، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، مطالعات مختلفی در زمینههای تولید پنلهای خورشیدی از سیلیس و همچنین از ویفر، توربین بادی، جاذبهای خورشیدی، نیروگاههای فتوولتائیک، پنلهای خورشیدی فوتوولتائیک پیشرفته و نوظهور پروسکایت انجام داده و در زمینه تولید پنل خورشیدی تفاهمنامهای در اردیبهشت سال قبل با شرکت اشمیت آلمان برای تولید ۲۰۰ مگاوات پنل خورشیدی نیز به امضا رسانده است. ۳- با شرکت هندیAdani Group مذاکراتی درباره تولید نیروگاه خورشیدی ۱۰۰ مگاواتی انجام شده است. ۴- در این حوزه با توجه به اهداف برنامه ششم توسعه مبنیبر تولید ۵۰۰۰ مگاوات انرژی تجدیدپذیر که میتواند منجربه کاهش استفاده از سوختهای فسیلی و همچنین باعث بهبود در وضعیت محیطزیست شود، برنامه و اهداف سازمان مطالعه و برنامهریزی برای سرمایهگذاری در طرحهای مختلف ازجمله خط تولید پنل خورشیدی، توربین بادی، پیلهای سوختی و هیدروژنی، تولید و ذخیرهسازی سوخت زیستی از ضایعات همچنین تولید برق از طریق انرژی زمین گرمایی از طریق مشارکت با کشورهای صاحب فناوری از قبیل آلمان و دانمارک است. ۵- با توجه به اینکه زیرساخت چندانی برای استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر بهویژه انرژی خورشیدی لازم نیست امکان بکارگیری پنل خورشیدی در روستاها به جای استفاده از گاز و سوختهای فسیلی وجود دارد بنابراین بهتر است برای روستاهایی که به دور از شبکه برق سراسری کشور هستند از پنلهای خورشیدی استفاده شود که میتواند بهطور همزمان منجربه تامین برق و انرژی گرمایی شود. نکته مهم در اینباره تامین منابع مالی و سرمایهگذاری کلان کشور در این حوزه است که البته درحالحاضر بخش خصوصی با حمایت سازمان انرژیهای نو ایران (سانا) اقدام به نصب حدود ۱۵ مگاوات نیروگاه خورشیدی (۶۶/۰مگاوات در ملارد، ۲۲/۰ مگاوات در قم و به تازگی ۱۴ مگاوات در روستاهای همدان کرده است) برنامه مدیریت توسعه صنایع نوین در این حوزه، سرمایهگذاری در حوزههای مختلف انرژیهای نو و تجدیدپذیر از قبیل انرژی خورشیدی، انرژی بادی، انرژی برقابی کوچک، زیست توده و بازیافت زباله است. عمده موضوع در این حوزه، حمایت دولت در زمینه تعرفههای فروش برق تولید شده از انرژیهای تجدیدپذیر است که با توجه به هزینه اولیه بالای سرمایهگذاری در این حوزه، جذابیت آن برای سرمایهگذاران بالا رود. وی ادامه داد: در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی در مدیریت توسعه صنایع نوین طرحهای مختلفی از قبیل تولید انواع کاتالیستهای مورد استفاده در صنایع فولاد و پتروشیمی و تولید انواع حلالهای صنعتی اجرا شده و به مرحله بهرهبرداری رسیده است. درحالحاضر طرح بزرگ و ملی GTO Plus در دست بررسی بوده و تاکنون دو تفاهمنامه با شرکتهای داخلی و خارجی امضا و مبادله شده است. این طرح برای تولید محصولات الفین از گاز طبیعی بوده و مشتمل بر واحد تولید متانول از گاز طبیعی با ظرفیت ۶۶۰ هزار تن در سال- واحد MTO با ظرفیت ۲۵۰ هزارتن در سال- تولید الفینهای اتیلن و پروپیلن از متانول- واحد EO برای تولید اتیلن اکساید با ظرفیت ۵۰ هزارتن در سال- واحد PO برای تولید پروپیلن اکساید با ظرفیت ۲۰۰هزار تن در سال- واحد تولید اتوکسیلات با ظرفیت ۱۰۰ هزار تن در سال- واحد تولید پلی ال با ظرفیت ۲۰۵ هزار تن در سال- واحد تولید پروپیلن گلایکل با ظرفیت ۳۰ هزار تن در سال است. اجرای این طرح با حجم سرمایهگذاری تقریبی ۱۳۰۰میلیون دلار با مشارکت ۲۰درصدی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و ۸۰درصدی کنسرسیوم بخش خصوصی در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر هدفگذاری شده است. با احداث این واحد به عنوان نخستین واحد GTO Plus در کشور که منجربه تولید محصولات استراتژیک پلیال، MPG، اتوکسیلاتها، گلایکل اتر و اتانول آمین میشود، گام بزرگی در زمینه اعتلای صنعت پتروشیمی کشور برداشته خواهد شد و نیاز کشور به واردات این محصولات را رفع خواهد کرد.
