چگونگی احیای دریاچه ارومیه همواره مورد بررسی کارشناسان مختلف بوده است. برخی تغییر الگوی کشاورزی و کاهش ۴۰درصدی مصرف آب این بخش در این منطقه را بهترین راهکار در این زمینه میدانند چراکه کاهش بارشهای جوی و گرمای هوا نیز روند تبخیر آب دریاچه را تسریع کرده است و فقط باید میزان ورودی آب به دریاچه افزایش یابد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: بر همین مبنا مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه با اشاره به نتایج بررسیها و مطالعات ستاد احیا در اینباره سهم عوامل اثرگذار بر خشکی این دریاچه را تشریح کرد و گفت: تغییر اقلیم و سدسازیها سهم به نسبت مساوی در خشکی دریاچه ارومیه دارد. به گزارش صمت براساس بررسیهای ستاد احیای دریاچه ارومیه، عامل اصلی خشکی این دریاچه برداشت بیرویه آب برای کشاورزی بوده است. سدسازی، حفر چاهها، تغییر کاربری زمینهای کشاورزی از دیم به آبیاری و... نیز از دیگر عوامل اثرگذار بر خشکسالی این دریاچه بوده به همین دلیل ستاد احیای دریاچه ارومیه در ۳ سال آغاز تلاش برای دریاچه ارومیه، ابتدا برنامهریزی کرد تا روند نابودی دریاچه متوقف شود و دریاچه به ثبات برسد. برای انجام این کار نیاز بود به روشهایی مصرف آب در بخش کشاورزی کاهش پیدا کند و سهم اکولوژیک دریاچه جاری شود. با نگاهی به روند تراز آب این دریاچه در سالهای گذشته شاهد بهبود نسبی خواهیم بود به گونهای که دریاچه ۳۱ خرداد امسال ۱۱/۲ میلیارد مترمکعب آب داشت، سال گذشته این میزان ۵/۲ میلیارد مترمکعب بود اما سال قبل از آن این میزان ۴/۱ میلیارد مترمکعب بوده است. در سال ۹۴، ۴/۱ میلیارد مترمکعب آب داشتیم. اکنون ۱۱/۲ میلیارد مترمکعب آب داریم. تراز آب در سال ۹۳ و ۹۴ حدود ۱۹۵۰ کیلومتر مربع بوده و ۳۱ خرداد امسال این میزان ۲۳۰۰ کیلومتر مربع بوده است. حال درنظر بگیرید که هدف ما در مرحله نخست تثبیت آب دریاچه بوده، به مدت ۲۰ سال تا سال ۱۳۹۳ هر سال تراز دریاچه پیوسته ۴۰ سانتیمتر کاهش مییافت یعنی در طول ۲۰ سال ۸ متر از آب دریاچه را از دست دادیم. پس کاهش بارندگی و افزایش دما بدون شک شرایط دریاچهای را که آبش از طریق بارندگی تامین میشود، تحتتاثیر قرار میدهد. البته باید توجه داشت که نمیشود فقط نگاهمان به آسمان باشد و با این نگاه بخواهیم دریاچه را احیا کنیم. احیای این دریاچه یک برنامه فنی دارد که طبق آن، هر سال باید ۸درصد مصرف آب بخش کشاورزی را به کمک فناوری، تغییر الگوی کشت و استفاده از سامانههای آبیاری تحتفشار کاهش دهیم. به گفته مسئولان ستاد احیای دریاچه ارومیه، پیشبینی میشود تا آخر شهریور امسال سطح دریاچه به ۱۸۰۰ کیلومتر مربع کاهش یابد، زیرا هیچ آب جدیدی وارد دریاچه نمیشود. در هزاران سال تاریخ دریاچه، هیچ وقت در فصل تابستان چنین اتفاقی نیفتاده است؛ حتی زمانی هم که دریاچه آب داشت سطحش در تابستان کاهش پیدا میکرد. از طرف دیگر دمای آذربایجان غربی ۲ درجه نسبت به میانگین ۴۰ سال گذشته افزایش یافته است، گرمتر بودن یعنی اینکه تبخیر هم افزایش پیدا میکند. تغییر اقلیم؛ عامل خشکی دریاچه ارومیه تغییر اقلیم ازجمله عواملی است که برخی درصدد انکار آن برآمده و معتقدند در خشکی دریاچه ارومیه نقشی نداشته است. از سوی دیگر برخی افراد در وزارت نیرو معتقدند تغییر اقلیم تا ۹۵درصد بر خشکی این اکوسیستم مهم آبی موثر بوده است. مسعود تجریشی، مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه نقش تغییر اقلیم در خشکی دریاچه ارومیه مشخص است، اظهار کرد: مطالعات زیادی در اینباره شده است که بر اساس نتایج بهدست آمده، بارش حوضه آبریز دریاچه ارومیه در ۲۰ سال اخیر کاهش ۱۸درصدی داشته و باعث کاهش ۲۰درصدی روانآبها و در نهایت کاهش ورودی آب به دریاچه ارومیه تا ۷/۱میلیارد مترمکعب شده است. وی با اشاره به سهم سدسازیها و توسعه سطح زیر کشت به عنوان عامل دیگر موثر بر خشکی دریاچه ارومیه تصریح کرد: همزمان با سدسازیهای گسترده در حوضه ارومیه، سطح زیرکشت از ۳۰۰ هزار هکتار به ۴۸۰ هزار هکتار رسیده و در نتیجه ۸/۱میلیارد مترمکعب آبی که پیش از این به سمت دریاچه میرفت، با تنظیم آب از طریق سدها و برداشت از چاهها، از دریاچه ارومیه گرفته شده بنابراین ۵۰درصد اقلیم و ۵۰درصد هم سدسازیها و توسعه کشاورزی در این زمینه نقش داشته است. مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه در ادامه با بیان اینکه عامل دیگر موثر بر خشکی دریاچه ارومیه مدیریت نادرست بر منابع آب در منطقه بوده است، تاکید کرد: واقعیت منطقی این است که مدیریت منابع آب در منطقه باید با توجه به میزان بارش اعمال میشد و محدود کردن آب کشاورزی موازی با کاهش میزان بارشها امر ضروری بود تا سهم دریاچه به موقع داده شود زیرا این دریاچه هم مثل کشاورزی صاحب سهم است به طوری که وجود سیاستهای حاکمیتی در توسعه کشاورزی ناپایدار را نباید در خشکی دریاچه ارومیه نادیده بگیریم چراکه متاسفانه در سالهای گذشته بر اثر بیتدبیری و مدیریت نامناسب، حقآبه دریاچه کاهش یافت. ۳عامل تغییر اقلیم، سدسازیها برای توسعه کشاورزی ناپایدار و حکمرانی نادرست در کنار هم بر خشکی دریاچه ارومیه تاثیر داشته است. ما به هیچوجه نمیگوییم خشکی تقصیر کشاورزی است بلکه میگوییم تقصیر سیاستهای غلطی است که به توسعه سطح زیرکشت و رواج الگوی کشت غلط منجر شده است؛ عواملی که باعث مصرف بالای آب در حوضه ارومیه شده است. نمیگوییم سدسازی غلط است بلکه معتقدیم در کنار سدسازیها باید سهم و حق دریاچه هم داده میشد. تاکید بر کاهش مصرف آب کشاورزی این عضو ستاد احیای دریاچه ارومیه در ادامه با اشاره به برنامههای ستاد احیای دریاچه ارومیه برای کاهش مصرف آب در حوضه آبریز ارومیه اظهار کرد: در شرایط حاضر به منظور جلوگیری از توسعه سطح زیرکشت آبی، مصوبهای را گذراندهایم و در نقاطی که آب بیش از نیاز گیاه مصرف میشود بر کاهش ۴۰درصدی مصرف آب تاکید کردهایم و برای این مناطق برنامههایی مثل آبیاری تحتفشار، کشت نشاء، تغییر بذر، آموزش و ترویج داریم. تجریشی تاکید کرد: سعی داریم با تغییر روند کشاورزی، ضمن کاهش مصرف آب، افزایش تولید و بهبود معیشت کشاورزان را رقم بزنیم و اقتصاد محلی را رونق دهیم تا سهم کشاورزی حوضه آبریز دریاچه ارومیه در تولید ثروت ملی افزایش یابد. تاکنون نیز افزونبر ۴۰۰ میلیارد تومان برای مکانیزه کردن کشاورزی از سوی ستاد احیا هزینه شده است. مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه در پایان با اشاره به برخی انتقادها مبنی بر اینکه ستاد احیا به دنبال کارهای سازهای است، گفت: ستاد احیای دریاچه ارومیه جلوی ساخت ۶سد را در منطقه آبریز دریاچه ارومیه گرفته است؛ آن هم سدهایی که بیش از ۴۰درصد پیشرفت کار داشتهاند. بنابراین چطور میتوانند ادعای اینکه ستاد نگاه سازهای دارد را توجیه کنند؟ طبق اعلام ستاد احیای دریاچه، در دورههای قبل با ایجاد سد، آب مطمئن برای کشاورز تامین شده و کشاورز به جای کاشت گندم، سیب میکارد. در سالهای گذشته سطح زیر کشت آبی ما بیش از ۴۶۰ هزار هکتار بود، به عبارتی ما ۱۶۰ هزار کیلومتر اراضی کشاورزی خود را افزایش دادیم. الگوی کشت هم، از کمآببر، پرآببر شده یعنی زراعت ما به باغ تبدیل شد و بعد به دلیل اینکه دسترسی آب بسیار بالا رفت مناطقی از جنوب و غرب دریاچه ۴۰درصد بیش از نیاز آب محصولات کشاورزی آبیاری شده است. حال با توجه به برنامههایی که هست، با حمایت مالی دولت و مجلس باید روند اصلاح شود. درحالحاضر جنوب دریاچه را نگاه کنید، در طول ۳ سال ۱۸درصد مصرف آب کاهش یافته، تولیدات و اقتصاد منطقه هم بدتر نشده است ولی اکنون دیگر در آنجا آب زیادی تلف نمیشود. بنابراین مسئله حلشدنی است زیرا آب زیادی مصرف میکنیم، پس این کاهش در مصرف آب هم به نفع کشاورز است هم به نفع اقتصاد و گیاه و این اقدامات میتواند الگو برای کل کشور باشد.
