بی‌اعتمادی جدول ضرب را هم نابود می‌کند

محمد فاضلی / عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی

خبر ساده است؛ ۹ نفر سودی معادل ۱۰۹هزار میلیارد تومان از طریق تغییر تعرفه واردات خودرو کسب کرده‌اند. مخاطبان بعد از خواندن خبر توی سر خودشان می‌زنند و دادشان از دزدبازار مملکت به آسمان می‌رود. البته حق دارند از فساد شاکی باشند و به‌طورحتم باید مطالبه مبارزه با فساد داشت. رانت‌خواری حتی در حد چند میلیون تومان را هم باید شناسایی کرد و از بین برد. سخن من اما غیر از محکوم کردن فساد، چیز دیگری است. می‌خواهم عواقب بی‌اعتمادی را ببینیم. مطمئن هستم بیشتر کسانی که این خبر را خواندند، هرگز به اعداد و ارقام موجود در آن دقت نکردند و هیچ‌کدام جست‌وجوی ساده اینترنتی برای آگاهی از درستی و نادرستی اعداد و ارقام انجام ندادند. بگذارید اعداد و ارقام را بررسی کنیم. گمرک ایران در ۲۸ آذر ۱۳۹۶ اعلام کرد از ابتدای سال تا امروز ۵۸هزارو۶۳۷ دستگاه انواع خودرو وارد کشور شده است. ارزش این میزان واردات در مدت یاد شده یک‌میلیاردو۵۵۹ میلیون دلار بوده است. واردات خودرو در سال ۱۳۹۵ نیز حدود ۷۶هزار دستگاه بوده است. این آمار نشان می‌دهد نرخ هر خودرو وارداتی به‌طور متوسط ۲۶۵۸۷ دلار بوده که با احتساب هر دلار ۴۸۰۰ تومان معادل ۱۲۸ میلیون تومان می‌شود. حال تصور کنید واردکنندگان خودرو بخواهند روی ۷۶هزار خودرو واردشده در سال ۱۳۹۵ که به‌احتمال امسال هم همین مقدار یا اندکی بالا و پایین می‌شود، ۱۰۹هزار میلیارد تومان سود کنند؛ یعنی واردکنندگان باید روی هر خودرو یک‌میلیاردو۴۳۴ میلیون تومان سود کنند. خوب دقت کنید؛ واردکنندگان باید روی هر خودرو که به‌طور متوسط نرخ آنها ۱۲۸ میلیون تومان است یک میلیاردو ۴۰۰ میلیون تومان سود کنند. یعنی باید متوسط نرخ خودروهای وارداتی بدون عوارض گمرکی و هزینه‌های پلاک کردن و سایر موارد به حدود یک‌میلیاردو۶۰۰ میلیون تومان برسد. می‌دانیم که بیشتر خودروهای وارداتی را خودروهای کره‌ای و چینی تشکیل می‌دهند که نرخ آنها بین حدود ۱۵۰ تا ۳۵۰میلیون تومان (کره‌ای‌ها) و خودروهای چینی از این مقدار هم کمتر است. پرسش مهم این است که در کدام جامعه می‌توان خبری را منتشر کرد که به‌طور گسترده نقل شود؛ بدون آنکه خواننده به آن واکنش درستی نشان دهد و توانایی‌اش در جدول ضرب یا جست‌وجوی ساده اینترنتی را به‌کار بگیرد تا از درستی و نادرستی خبر مطمئن شود. من فکر می‌کنم پاسخ روشن است؛ «جامعه فاقد اعتماد.» جامعه فاقد اعتماد عقل سلیم مردم را هم از کار می‌اندازد، توانایی جدول ضرب و ۴ عمل اصلی را هم از آدم‌ها می‌گیرد و هر خبری که ضد وضع موجود باشد، در آن تایید می‌شود. این خبرها هیچ‌کدام به اصلاح وضع موجود کمک نمی‌کنند بلکه تخریب بیشتر به همراه دارند. چرخه‌ای از بی‌اعتمادی و نبود عقلانیت گسترش می‌یابد. آدم‌های بی‌اعتماد به بزرگی ۱۰۹ هزار میلیارد تومان رانت دقت نمی‌کنند زیرا به فساد حکمرانی باور دارند و به آن بی‌اعتماد هستند و بعد از خواندن این خبر بی‌اعتمادی‌شان بیشتر می‌شود. اولویت نخست جامعه ما بازسازی اعتماد است، نه برشمردن پیشرفت‌ها و دستاوردهای‌مان؛ مردمی که از فرط بی‌اعتمادی دروغ بزرگ ۱۰۹ هزار میلیارد تومان رانت برای ۹ نفر را به سادگی باور می‌کنند، اخبار دستاوردها و پیشرفت‌ها را نیز اصلا نمی‌شنوند که باور کنند. پی‌نوشت: این نوشته فقط به‌دنبال تشریح اهمیت بی‌اعتمادی است نه کوچک جلوه دادن رانت تغییر تعرفه واردات خودرو؛ باید با رانت و فساد مبارزه کرد حتی اگر فقط ۱۰۹ هزار تومان برای ۹۰ هزار نفر باشد.