از دیدگاه بسیاری از کارشناسان و پژوهشگران میراثفرهنگی و فرهنگ و هنر کشورمان، واگذاری بناهای تاریخی و مکانهای باستانی اقدامی اشتباه تلقی میشود.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش تجارت نوشت: این در حالی است که مدتهاست بسیاری از آثار تاریخی به ویژه خانههای تاریخی ایران از سوی صندوق مرمت و بهرهبرداری از بناها و مکانهای تاریخی و فرهنگی در مزایدههایی به بخش خصوصی واگذار شده است و این بخش نیز با مرمت و بازسازی این مکانها و سپس تغییر کاربری، از آنها استفاده تجاری میکند.
در این سالها بسیاری از حمامها به رستوران و خانههای تاریخی نیز به اقامتگاههای سنتی تبدیل شدهاند؛ اقدامی که مخالفانی دارد اما در مقابل، برخی باستانشناسان نیز از آن دفاع میکنند. به گفته بسیاری از کارشناسان این اقدامات در بسیاری از کشورهای جهان انجام میشود اما در برخی کشورها مانند ایتالیا با مخالفتهای گسترده مردم روبهرو شده یا در آلمان خانههای قدیمی و تاریخی همچنان اقامتگاه صاحبان آنهاست و تبدیل به هتل و اقامتگاه نشدهاند. بسیاری از کشورها، خانههای تاریخی و قدیمی با صدها سال قدمت دارند که مرمت و بازسازی شده و خانوادهها در آنها زندگی میکنند، البته حمامها فقط برای بازدیدی کوتاه هستند و در آنها کسی غذا نمیخورد. به عقیده پژوهشگران فرهنگی، میراث هر کشوری به اندازه مرزهای جغرافیایی آن کشور مهم است و باید از آنها مانند ثروت ملی محافظت شود، نه اینکه از آنها درآمدزایی کنیم. صندوق مرمت و بهرهبرداری از بناها و مکانهای تاریخی و فرهنگی ایران سال ۱۳۸۴ تشکیل شد که تعیین کاربری و اعطای مجوز بهرهبرداری از مکانهای تاریخی و فرهنگی کشور با رعایت قوانین و مقررات مربوط، یکی از وظایف این صندوق بود. البته بناها و مکانهای تاریخی نفیس قابلبهرهبرداری و واگذاری نیستند. اما این بناها چه ویژگیهایی دارند که به آنها واژه «نفیس» اطلاق میشود؟ به احتمال خدا میداند و رئیس این صندوق؛ چراکه در آییننامه صندوق، تعیین کاربری و اعطای مجوز بهرهبرداری از مکانهای تاریخی و فرهنگی کشور با رعایت قوانین و مقررات مربوط، منظور از بناهای نفیس توضیح داده نشده است. به هر روی عدهای تصور میکنند تغییر کاربریها در بسیاری از موارد اشتباه و مرمتها نیز غیرکارشناسی بوده است و در کل، اصل ماجرا یعنی بهرهبرداری تجاری از میراثفرهنگی اشتباه است و عدهای نیز آن را اقدامی بچگانه و نادرست میدانند.
میراثفرهنگی، ثروت ملی کشور است به عقیده پژوهشگران فرهنگ و میراثفرهنگی کشور میراث فرهنگی و آثار باستانی، ثروت ملی به شمار میرود و نباید از آنها درآمدزایی کرد، بلکه اهمیت آنها به اندازه مرزهای جغرافیایی کشور است و باید به هر قیمتی مورد محافظت قرار بگیرد. سعید فلاحفر، پژوهشگر معماری و تاریخ هنر در گفتوگو با «گسترشتجارت» اظهار کرد: من به سیاست کلی که در زمینه آثار باستانی و واگذاری آنها در پیش گرفته شده، انتقاد دارم. متاسفانه در نظر گرفتن منافع اقتصادی و درآمدزایی به تمام جوانب زندگی ما نفوذ کرده و حتی هنر و میراث فرهنگی را نیز دربرگرفته است. وی با تاکید براینکه به نظر میرسد دولتمردان و مسئولان کشور تفاوت بین درآمدزایی با ثروت ملی را نمیدانند، افزود: این دو با یکدیگر تفاوتهای بسیاری دارند. به نظر میرسد دولتمردان و مسئولانی که در این زمینه تصمیم میگیرند تفاوت بین درآمدزایی و درآمد ملی با ثروت ملی را نمیدانند. فلاحفر در ادامه تصریح کرد: درآمد ملی با ثروت ملی تفاوت دارد. بهعنوان نمونه زمانی که خطآهن راهاندازی میشود کشور به یک ثروت ملی دست پیدا میکند که موجب برقراری ارتباطات و روابط تجاری شده و مراکز تجاری اطراف آن ایجاد میشوند. این امر موجب میشود حملونقل آسانتر شده و بهتدریج برای قشرهای مختلف جامعه درآمدزایی میشود. وی با اشاره به اینکه میراثفرهنگی نیز ثروت ملی به شمار میرود نه درآمدملی، تاکید کرد: هنر و فرهنگ ثروت ملی به شمار میروند و نمیتوان ثروتملی را با هدف کسب درآمد فروخت. نمیتوان از تئاتری بهدلیل اینکه درآمدزایی بیشتری دارد، حمایت کرد این اتفاقی است که در چند سال گذشته در کشور ما رخ داده است. برخی دولتمردان از موسیقی و هنری حمایت میکنند که درآمدزایی بیشتری دارد، این در حالی است که اگر سطح موسیقی در کشور ارتقا یافته و زیرساختهای موسیقی بهبود یابند، این هنر میتواند برای قشرهای مختلف جامعه درآمدزایی کند. دولت نباید به فکر درآمدزایی باشد، بلکه باید زیرساختها و زمینه را برای رونق اقتصادی در جامعه فراهم کند. این پژوهشگر معماری و تاریخ هنر با اشاره به اینکه میراثفرهنگی، فرهنگ، آثار تاریخی و هنر کشور نیز مانند مرزهای جغرافیایی دارای اهمیت بوده و دولت باید به هر قیمتی آنها را حفظ کند، اظهار کرد: دولت نباید به فکر درآمدزایی از آثار باستانی کشور باشد تا تولید درآمد کند، اگر درک درستی از میراث فرهنگی کشور وجود ندارند باید این درک اصلاح شود، نه اینکه به آنها بگوییم بیایید از میراثفرهنگی درآمدزایی کنید تا میراثفرهنگی کشور حفظ شود. او افزود: میتوان به دانشآموز ابتدایی گفت اگر درس بخوانی، برایت جایزه میخرم اما به دانشجو نباید چنین حرفی را زد. تاریخ، هنر و میراثفرهنگی کشور به مانند مرزهای جغرافیایی کشور مهم هستند و باید به هر قیمتی از آنها محافظت شود. فلاحفر تاکید کرد: محافظت از آن دسته از میراثفرهنگی که درآمدزایی دارند و رها کردن دیگر آثار باستانی مانند آن است که مادر شخصی بیمار شده باشد و وی با خود فکر کند معالجه وی به صرفه است یا خیر.
ماهیت خوب با اجرای نامناسب به عقیده برخی کارشناسان ماهیت واگذاری بناهای تاریخی به بخش خصوصی نادرست نیست اما اجرای آن دارای مشکلاتی بوده و آییننامه صندوق مرمت و بهرهبرداری از بناها و مکانهای تاریخی و فرهنگی که متولی این امر است هم با نواقصی همراه است که باید بازنویسی شود. وحید شاهسوارانی، باستانشناس در گفتوگو با «گسترشتجارت» با بیان اینکه واگذاری بناهای باستانی از سوی صندوق مرمت و بهرهبرداری از بناها و مکانهای تاریخی و فرهنگی انجام میشود، اظهار کرد: پیشینه اقداماتی مانند مرمت و واگذاری بناهای تاریخی به سال ۷۸ - ۷۷ بر میگردد. طرح «پردیسان» نیز بهمنظور احیا و بهرهبرداری از مکانهای و بناهای تاریخی با کاربری بناهای اقامتی و پذیرایی در همین سالها به تصویب رسید. او افزود: در قانون برنامه چهارم توسعه سازمان میراثفرهنگی مکلف میشود صندوق مرمت و بهرهبرداری از بناها و مکانهای تاریخی و فرهنگی را با هدف سرمایهگذاری و ترویج بناهای تاریخی ایجاد کند و بودجهای حدود ۲۰ میلیارد تومان نیز برای آن در نظر گرفته میشود. شاهسوارانی با اشاره به اینکه آییننامه صندوق مرمت و بهرهبرداری از بناها و مکانهای تاریخی و فرهنگی مشکلات ساختاری دارد، تصریح کرد: به همین دلیل کاربریهای غیرمرتبط را در بناهای تاریخی و مکانهای باستانی شاهد هستیم. این باستانشناس گفت: در اینجا دو بحث جداگانه مطرح است؛ یکی مرمت و محافظت و دیگری احیای بناهای تاریخی. بهطور کلی بناهایی که به مزایده گذاشته میشوند هم مورد مرمت و محافظت قرار میگیرند و هم احیا میشوند. در واگذاری بناهای تاریخی و مکانهای باستانی باید بناهای نفیس از دیگر بناها جدا شوند و نباید مکانهای تاریخی نفیس در مزایده شرکت داده شده و به بخش خصوصی واگذار شوند. وی تاکید کرد: در آییننامه صندوق مرمت و بهرهبرداری از بناها و مکانهای تاریخی و فرهنگی مشخص نشده که بناهای نفیس چه شاخصههایی باید داشته باشند. از سویی دیگر در تغییر کاربری نیز باید نزدیکترین کاربری برای مرمت و احیای بناهای باستانی در نظر گرفته شود که در بسیاری از موارد این امر رخ نمیدهد. او با اشاره به نواقصی که در آییننامه صندوق مرمت و بهرهبرداری از بناها و مکانهای تاریخی و فرهنگی وجود دارد، بیان کرد: این آییننامه باید بازنویسی و دوباره تدوین شود. به هر حال ماهیت کار، مثبت است زیرا در بسیاری از کشورهای جهان انجام میشود اما در اجرای آن باید بررسیهای بیشتری انجام شود.
سخن آخر میراثفرهنگی، ثروت ملی است و به اندازه مرزهای جغرافیایی کشور اهمیت دارد. دولتمردان هر تصمیمی که درباره میراثفرهنگی کشور میگیرند باید همواره وظیفه خود را نسبت به میراثفرهنگی کشور انجام داده و از آنها به خوبی محافظت کنند زیرا نابودی میراثفرهنگی به مثابه نابودی ایران است.
