تورهای ستارهشناسی از جمله تورهای تخصصی کشور هستند که این روزها طرفداران بسیاری یافتهاند، بهویژه در فصل پاییز تورهای کویرنوردی همراه میشوند با فعالیتهای ستارهشناسی و علاقهمندانی که با اشتیاق این تورها را خریداری میکنند، تا ستارگان را در آسمان صاف و بیآلایش کویر رصد کنند که کم هم نیستند.
تورهای ستارهشناسی بهویژه در مواقعی که ماهگرفتگی و خورشیدگرفتگی و بارشهای شهابی رخ میدهند، بسیاری از گردشگران را برای شرکت در تورهای ستارهشناسی مشتاق میکنند. با اینهمه این تورها رونق چندانی به خود نمیبینند. به گفته کارشناسان، تورهای ستارهشناسی یکدهم تورهای طبیعتگردی نیز نیستند. البته تعداد تورهای ستارهشناسی نیز بسیار کمتر از دیگر تورها است و این تورها شرایط خاصی هم نیاز دارند؛ مثل اینکه باید تلسکوپ و متخصصان ستارهشناسی در تورهای ستارهشناسی حضور داشته باشند. از سوی دیگر این تورها با وجود برگزاری اندکشان، کویر و کویرنوردی را رونق دادهاند، به طوری که بسیاری معتقدند کویر مصر با تورهای ستارهشناسی رونق گرفت. چند سالی است که تورهای ستارهشناسی در ایران مورد استقبال جوانان و گردشگران واقع شده، اما نیاز به تبلیغات و بازاریابی بیشتری دارد. در روزهایی که خورشیدگرفتگی رخ میدهد مانند ۱۱ بهمن این تورها به صورت چندساعته در وسط کویر برگزار و با استقبال چشمگیری روبهرو میشوند. تورهای تخصصی مانند ستارهشناسی میتوانند فرصتی برای جذب گردشگران خارجی نیز به شمار روند.
نیاز به تبلیغات و بازاریابی به گفته فعالان تورهای ستارهشناسی، این تورها چند سالی است که برگزار میشود و علاقهمندان بسیاری پیدا کرده، اما هنوز چنانکه باید رونق نیافتهاند و نیاز به بازاریابی و تبلیغات بیشتری دارند. احمد کریمی، فعال در زمینه تورهای ستارهشناسی در گفتوگو با «گسترشتجارت» اظهار کرد: تورهای ستارهشناسی دو دستهاند؛ یک دسته از تورها مناسبتی و خاص هستند مانند تورهای ماهگرفتی و دستهای دیگر تورهای عمومی رصد ستارگان هستند. او افزود: تورهای ستارهشناسی از چند ساعت که برای دیدن کسوف و خسوف برگزار میشوند و تورهای دیگر که ۱/۵ تا ۳ روز طول میکشند، بستگی به مسافت مقصدی که برای ستارهشناسی در نظر گرفته میشود، دارد. به طور معمول این تورها از تهران به دیگر مقاصد اجرا میشوند. کریمی در ادامه بیان کرد: عدهای تصور میکنند تمامی تورهای ستارهشناسی در کویر برگزار میشوند، اما اینگونه نیست؛ کویر فصل مخصوصی برای ستارهشناسی و رصد ستارگان دارد؛ از فروردین تا اواسط اردیبهشت و فصل پاییز بهترین زمان برای برگزاری تورهای ستارهشناسی در کویر است. او در پاسخ به این پرسش که تورهای ستارهشناسی در چه مناطقی برگزار میشوند، اظهار کرد: مناطق بدون درخت و مرتفع بهترین مکان برای برگزاری تورهای ستارهشناسی هستند. بهترین زمان برای برگزاری تورهای ستارهشناسی در این مناطق، فصل تابستان است. در زمستان بهتر است تورهای ستارهشناسی در جنوب کشور برگزار شوند که البته به دلیل مسافت به طور معمول ۴ روز طول میکشند. این کارشناس زمینریختشناسی با اشاره به اینکه جزایر قشم، هنگام و کیش مکان مناسبی برای برگزاری تورهای ستارهشناسی هستند، بیان کرد: یکی از مشکلات این جزیرهها وجود بخار آب است که رصد ستارگان را مشکل میکند. استان سیستان و بلوچستان نیز در فصل زمستان مناسب تورهای ستارهشناسی است. او در پاسخ به این پرسش که تورهای ستارهشناسی با چه تجهیزات و شرایطی برگزار میشوند، گفت: به طور معمول تورهای ستارهشناسی را در اکوکمپهای ساختهشده و آماده برای رصد ستارگان برگزار میکنیم. کمپ شهداد، کمپ بادرود، کمپ ابوزیدآباد، کمپ متینآباد و کمپ کویری بافق یزد بهترین مکانها برای دیدن ستارگان هستند. تلسکوپ نیز ابزار کار تورهای ستارهشناسی است که همواره در این تورها همراه داریم. به طور کلی بیشتر کاروانسراها و کمپها وسایل و تجهیزات مورد نیاز برای اقامت گردشگران و امکانات سرمایشی و گرمایشی مورد نیاز را دارا هستند. کریمی در پاسخ به این پرسش که میزان استقبال از تورهای ستارهشناسی تا چه حد بوده، اظهار کرد: تورهای ستارهشناسی چند سالی است که در کشور رواج یافته و در این چند سال طرفداران بسیاری پیدا کرده است. با اینهمه این تورها با تبلیغات و بازاریابی بیشتر رواج بیشتری یافته و متقاضیان بیشتری را جذب میکنند. او گفت: رونق تورهای ستارهشناسی نسبت به تورهای بومگردی و طبیعتگردی بسیار کمتر است و حتی میتوان گفت یکدهم این تورها هستند.
کویر، بهترین منطقه برای رصد ستارگان به عقیده یک متخصص اخترفیزیک بهترین مکان برای رصد ستارگان، کویرها هستند. البته جزیره قشم و دره ستارگان نیز با دارا بودن شبهای بسیار تاریک و ویژگیهای منحصربهفرد، برای فعالیتهای ستارهشناسی مناسب هستند. محمدتقی میرترابی، عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا(س) در گفتوگو با «گسترشتجارت» اظهار کرد: بهترین زمان برای برگزاری تورهای ستارهشناسی زمانی است که وقایع ستارهشناسی رخ میدهند، مانند خسوف، کسوف یا بارشهای شهابی که به طور معمول تاریخ وقوع آنها از قبل اعلام میشود. او افزود: زمان برگزاری تورها و رصد ستارگان نیز تفاوتی نمیکند؛ هر شبی که هوا صاف باشد، برای رصد ستارگان مناسب است. میرترابی در ادامه بیان کرد: در تهران رصدخانههای کوچکی وجود دارند که مردم عادی نیز میتوانند در ساعات بازدید تعیینشده در آنها با تلسکوپ آسمان و ستارگان را مشاهده کنند. رصدخانه زعفرانیه، گنبد مینا در پارک آبوآتش و مرکز علوم و ستارهشناسی تهران در پایتخت اماکنی هستند که گردشگران و شهروندان تهرانی بدون خروج از شهر میتوانند ستارگان را در آنها رصد کنند. در این اماکن برنامههای بازدیدهای شبانه نیز برای علاقهمندان در نظر گرفته شده است. او گفت: رصدخانهای در نزدیکی شاه عبدالعظیم نیز با عنوان حضرت عبدالعظیم وجود دارد. دانشگاه تبریز، دانشگاه شیراز و برخی از دیگر دانشگاههای کشور نیز دارای رصدخانه هستند. نیشابور دارای آسماننما است و رصدخانه مدرن و مجهزی ندارد. کویرهای کشور نیز اماکن مناسب فعالیتهای مرتبط با ستارهشناسی دارند، اما رصدخانهای در این مناطق وجود ندارد. میرترابی در پاسخ به این پرسش که برای فعالیتهای مرتبط با ستارهشناسی چه اماکنی مناسباند، بیان کرد: کویرها بهترین مناطق برای ستارهشناسی به شمار میروند، چراکه شبهای صاف و مناسبی دارند. البته مشروط بر اینکه از شهرها دور باشند. قشم و جزیره هنگام نیز شرایط خاصی دارند و آسمان بسیار تاریک این جزیرهها برای رصد ستارگان مناسب است، به عنوان نمونه دره ستارگان، منطقه بسیار مناسبی برای ستارهشناسی است. او افزود: جنوب کرمان، استان یزد و منطقه مرکزی کویر تهران نیز مناطق خوبی برای رصد ستارگان به شمار میروند.
سخن آخر تورهای ستارهشناسی در کشور طرفداران بسیاری یافتهاند، اما برای رونق گرفتن، نیاز به تبلیغات و بازاریابی دارند. به طور کلی برگزاری چنین تورهای منحصربهفردی میتواند در رونق هرچه بیشتر صنعت گردشگری و جذب گردشگران خارجی موثر واقع شود.
