معاون آموزش، پژوهش و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت، ازطراحی طرحی تحت عنوان توانمندسازی تولید و توسعه اشتغال پایدار (تاپ) خبر داد که براساس این طرح دانشجویان و فارغ التحصیلان وارد بنگاه های اقتصادی می شوند و به صورت علمی کار را تجربه می کنند. همچنین دانش آموخته هایی که در شرف سربازی هستند به جای رفتن به سربازی با عنوان «سرباز تاپ» در صنایع مشغول می شوند.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری گسترش ، روزی روزگاری افراد دارای تحصیلات بالا شانس بیشتری برای حضور در بازار کار داشتند و خانواده ورود فرزندان به دانشگاه را ابتدای موفقیت و پیروزی آنها می دانستند اما امروز تحصیل جوانان خود معضلی برای ورود آنها به بازار کار و یافتن شغلی متناسب با رشته تحصیلی شان شده است که این امر نوعی بی تمایلی خانواده ها و جوانان را به علم آموزی در پی داشته است.
آمار مرکز آمار ایران از میزان بیکاری در بهار سال جاری، نشان میدهد، جمعیت افراد بیکار در سن کار (۱۰ ساله و بیشتر) از ۳ میلیون و ۲۰۳ هزار و ۳۹۸ نفر در پایان سال ۹۵ به ۳ میلیون و ۳۶۶ هزار و ۹۷۳ نفر در بهار ۹۶ افزایش یافت. به عبارتی در ۳ ماهه نخست امسال، ۱۶۳ هزار و ۵۷۵ نفر به جمعیت بیکار کشور اضافه شدند.
در عین حال در جامعه آماری ۱۵ ساله و بیشتر، ۳ میلیون و ۳۶۳ هزار و ۷۰۵ نفر بیکار هستند که ۸۶۷ هزار و ۱۵۴ نفر در «جمعیت ۱۵ تا ۲۴ سال» و یک میلیون و ۸۸۲ هزار و ۷۵۵ نفر در «جمعیت ۱۵ تا ۲۹ سال» قرار دارند.
این نرخ در بین جمعیت جوان ۱۵ تا ۲۴ سال کشور با رشد یکدرصدی نسبت به بهار سال گذشته و ۰.۷ درصدی نسبت به زمستان ۱۳۹۵ به ۲۸.۸ درصد رسید که سهم بیکاری بانوان در این سن، بیش از مردان است. علاوه بر این، بررسی وضعیت بازار کار در بین جمعیت ۱۵ تا ۲۹ سال حاکی از آن است که ۲۶.۴ درصد از جمعیت فعال در این سن بیکار هستند و تعداد بیکاری زنان در این دامنه سنی نسبت به مردان در این سن بیشتر است. روند تغییرات نرخ بیکاری «جوانان ۱۵ تا ۲۹ ساله» نشان میدهد که این میزان در بهار امسال نسبت به بهار سال گذشته ۱.۵ درصد و نسبت به فصل زمستان ۹۵ نیز ۰.۹ درصد رشد داشته است.
در مقابل افزایش شاخصهای نرخ بیکاری در کل کشور، اما نرخ مشارکت اقتصادی نیز به عنوان یک شاخص مثبت در اقتصاد از ۳۹.۴ درصد در سال ۹۵ به ۴۰.۶ درصد در بهار امسال رسیده است.
اما خروجی شاخصها و آمارهای مذکور از نیروی کار حاکی از آن است که به جمعیت فعال اقتصادی (نرخ مشارکت) در بهار امسال ۸۸۳ هزار و ۸۷۸ نفر اضافه شد و از ۲۵ میلیون و ۷۹۱ هزار و ۴۵۰ نفر در پایان سال گذشته به ۲۶ میلیون و ۶۷۵ هزار نفر رسید.
در این شرایط، مشکلات اشتغال جوانان به جایی رسیده است که این موضوع جز برنامههای اولویتدار دولت معرفیشده است. هرچند دولت در دورههای زمانی متعدد در صدد حل این موضوع برآمدهاست بااینحال، نتیجه خوشایند از این تلاشها حاصل نشده است. با تمام این مشکلات اما باید تا پایان برنامه ششم توسعه برای ۸۰ درصد از فارغالتحصیلان دانشگاهی فرصتهای شغلی جدید ایجاد شود. در این میان، چالشهای اشتغال جوانان معاون آموزش، پژوهش و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت را بر آن داشته تا با تهیه طرحی تحت عنوان طرح توانمندسازی تولید و توسعه اشتغال پایدار «تاپ»، تهدیدهای پیش روی اشتغال جوانان را به فرصت تبدیل کند.
از دست رفتن میلیاردی سرمایههای کشور برای اشتغال
برات قبادیان، در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار پایگاه خبری گسترش ، درباره جزییات این طرح توضیح میدهد:
طرحهای مختلفی برای اشتغالزایی در دورههای قبلی دولت به اجرا رسید که به نظر بنده این طرحها موفق نبودهاند. یکی از آنها طرح خوداشتغالی بود که در دولت هشتم از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۴ عملیاتی شد و براساس این طرح، تسهیلاتی در اختیار جوانان فارغ التحصیل بیکار قرار داده میشد تا خود اشتغال مولد به وجود آورند اما مشکل کار این بود که راهنماییهای لازم برای استفاده از این تسهیلات به آنها داده نشد و بسیاری از طرحهای این جوانان با شکست مواجه شد. بنابراین طرح خوداشتغالی ناتمام ماند و بسیاری از این فارغ التحصیلان که بیکار بودند، تبدیل به بیکارِ بدهکار شدند.
وی افزود: علاوه بر این طرح، طرح دیگری در دولتهای نهم و دهم با عنوان «بنگاههای زودبازده» کلید خورد که این طرح به شکل وسیعتر و با سرمایههای کلان اجرا شد به این شکل که هر شخصی که طرحی زود بازده را در اختیار داشته باشد و بتواند برای عدهای اشتغال به وجود آورد، تسهیلات کلانی به او داده میشد و به ازای هر یک نفر که مشغول به کار میشدند، تسهیلات تا ۵۰۰ میلیونی در نظر گرفتهشده بود. متأسفانه این طرح نیز به دلیل اینکه کار کارشناسی به اندازه کافی بر روی آن صورت نگرفته بود، موجب شد تا میلیاردها تومان سرمایه کشور در این طرح صرف شود اما هیچ نتیجه مثبتی که از آن حاصل نشد، همچنین افرادی که از این طرح استفاده کرده بودند، قادر به بازپرداخت تسهیلات نشدند و اکنون یا در زندان به سر میبرند یا فراری هستند و خلاصه اینکه میلیاردها تومان از سرمایه های کشور با ادعای اشتغال در طرح بنگاههای زودبازده از دست رفت.
قبادیان در ادامه به طرحی که در دولت یازدهم برای اشتغال در نظر گرفتهشده بود، اشاره کرد و گفت: این طرح با عنوان «طرح فاجد» در دانشگاهها و صنایع اجرا شد که این طرح نیز به دلایل مختلف متوقف شد. علاوه بر این، طرحی بنام «تکاپو» اکنون با کمک یونیدو در حال اجرا است که متولی آن وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ایران است. این طرح برای رشتههای تحصیلی محدود در نظر گرفته شده و اکنون نمیتوان به آمار دقیقی از نتایج آن رسید. همینطور ویژگی های طرح تکاپو به گونه ای است که انتظار اشتغال در سطح وسیع از آن نمی رود.
معاون آموزش، پژوهش و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت با اشاره به طرح «کارورزی» که در حال حاضر در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ایران در حال اجرا است، اظهار کرد: بنده بنا بر گزارشی که از اجرای این طرح در استانها بهدستآمده است، معتقدم که این طرح نیز بعید است موفق شود زیرا مبنای این طرح توانمندسازی تولید و یا دانشبنیان کردن بنگاه ها و محصولات تولیدی و یا خدمات ارایه شده نیست.
وی در ادامه به طرح «تاپ» با محور توانمندسازی تولید و توسعه اشتغال پایدار اشاره کرد و گفت: با ریشهیابی علت شکست طرحهای قبلی اشتغال، در این طرح به این نکته مهم توجه شده است که رویکرد طرح های پیشین اشتغالزایی، تولید نبوده است. بنابراین در صورتی که تولید محور نباشد، صحبت از ایجاد اشتغال راه بجایی نمی برد. مبنای طرح تاپ این است که توانمندی بنگاه ها برای تولید افزایش یابد زیرا اگر تولید رونق بگیرد و مبنای تولید محصولات دانش و فناوری روز باشد، آنگاه مشروط به رعایت یک سری اصول، موفقیت بنگاههای تولیدی و صنعتی در عرصه رقابت قطعی است. بنگاه ها برای رقابت در بازار مصرف باید محصولاتی با ویژگی های خاص تولید کنند تا بتوانند در بازار رقابت تنگاتنگ ماندگار باشند.
قبادیان افزود: از ویژگی های مهم محصولات مختلف عرضه شده به بازار مصرف برای رقابت و ماندگاری می توان به کیفیت، مشتری پسندی، پایداری، طراحی مناسب و قیمت قابل رقابت اشاره کرد. این موارد حاصل نمی شود مگر از طریق تزریق دانش و فناوری و این امر نیز در بنگاه های تولیدی و صنعتی از طریق منابع انسانی متخصص و توانمند صورت می گیرد. بنابراین با لحاظ توانمندسازی تولیداز طریق تزریق منابع انسانی ماهر، متخصص و با انگیزه، طرح تاپ پایه ریزی شود.
وی تصریح کرد: البته موضوع بسیار ظریف است زیرا ما از یک سو جمعیت جوان و در حال تحصیلی در دانشگاهها را داریم(نزدیک به ۴.۵ میلیون در مقاطع مختلف تحصیلات دانشگاهی) که در طول سال های اجرای برنامه ششم پیش بینی می شود که سالیانه در حدود ۷۰۰ هزار نفر از آنها وارد بازار کار شوند و از سوی دیگر بنگاههای موجود بدون اینکه توانمند شوند، به لحاظ مالی قادر به جذب آنها نخواهند بود. بنابراین لازم است راه میانبری انتخاب می شد که بنگاه ها بتوانند از این سرمایه عظیم ملی نهایت بهره مندی را داشته باشند و از سوی دیگر به آنها فشار مالی فوق طاقت و توان آنها نیز وارد نشود. با توجه به حساسیت نیاز به منابع انسانی در عرصه کسب و کار از یکسو و رقابتی شدن محصولات و کالاها از سوی دیگر، اجرای طرح کار کارشناسی بوده است. خوشبختانه همانگونه که پیشتر عنوان شد، از نظر سرمایه انسانی کشورمان جمعیت جوان و دانش آموخته و نیز در حال تحصیلی دارد که کمتر کشوری از این سرمایه برخوردار است و این امر یکی از پایه های قدرتمند طرح تاپ را تشکیل می دهد.
۲ درصد از ۱۰۰ هزار بنگاه تولیدی و صنعتی واحد تحقیق و توسعه دارند
معاون آموزش، پژوهش و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت با اعلام اینکه در حال حاضر نزدیک به ۴.۵ میلیون دانشجو در دانشگاهها وجود دارند، تعداد افرادی که هم اکنون نیز جزو جامعه بیکاران و دارای تحصیلات دانشگاهی در کشور به شمار میروند، بالای یکمیلیون نفر هست، بیان کرد: همانگونه که گفته شد، متأسفانه با توجه به اینکه در دورههای گذشته فاصلهای بین جامعه و دانشگاه به وجود آمده است، طرح تاپ برای این در نظر گرفته شد تا مدعی این موضوع باشد که با اجرای این طرح فاصله بین دانشگاه با جامعه، صنعت، معدن و تجارت کمتر میشود. وی ادامه داد: بنابراین تکیهگاه اساسی در طرح تاپ، منابع دانشآموخته و تحصیلکرده هستند که اکنون در دانشگاهها مشغول تحصیل هستند و یا اینکه در آینده وارد دانشگاه خواهند شد و یا بهطور کل از دانشگاه فارغالتحصیل شدهاند.
وی بابیان مراحل اجرایی طرح تاپ، تصریح کرد: برای برقراری ارتباط ۴ میلیون ۵۰۰ هزار دانشجو با صنعت به این صورت عمل خواهد شد که دانشجویان دوره کارشناسی به شکل معقول و منطقی در صنایع و سایر حوزه مانند کشاورزی، دورههای کارآموزی خود را طی می کنند. البته دوره کارآموزی در سرفصل درسی مدنظر قرارگرفته شده است اما تاکنون بهصورت صوری بوده و تنها به اخذ گواهینامه گذراندن کارآموزی اکتفا میشد. بنابراین برای این منظور، به کمک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری سامانهای راهاندازی شدهاست تا دانشگاه امکان عرضه منابع انسانی و صنایع امکان تقاضای هدفمند خود را در این سامانه مطرح کنند. پس در مقطع کارشناسی، دوره کارآموزی بیشتر برای آشنایی دانشجویان با صنایع مدنظر قرارگرفته شده است. یعنی قدم اول آشنایی دانشجویان کارشناسی با صنایع و نزدیکتر شدن آنها به مقصد نهایی پس از دانش آموخته شدن است.
قبادیان در ادامه خاطرنشان کرد: از طرف دیگر، از ۱۰۰ هزار بنگاه تولیدی و صنعتی که در کشور وجود دارد، کمتر از ۲ درصد از آنها دارای واحدهای تحقیق و توسعه هستند و ما دلیل اصلی شکست این بنگاهها را دانشبنیان نبودن آنها میدانیم. متاسفانه اکنون منابع انسانی تحصیلکرده و بیکار در کشور وجود دارد و دارای یک جامعه اقتصادی، صنعتی و معدنی هستیم که منابع انسانی دارای تحصیلات دانشگاهی از نوع کاربردی و با مهارت در آنها به نسبت سایر کشورهای موفق صنعتی دنیا کمتر است.
معاون آموزش، پژوهش و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت گفت: در دورههای کارشناسی ارشد و دکترا دانشجویان در دو بخش آموزش و پژوهش در دانشگاه دوره میبینند. برای بخش آموزش دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد دو ترم را در دورههای آموزشی به سر میبرند و دو ترم(یک سال) پایانی را باید صرف نوشتن پایاننامه کنند و برای دانشجویان دکترا نیز در مجموع در حدود چهار ترم برای دورههای آموزشی و امتحان جامع و چهار ترم(دو سال) نیز برای رساله دکترای آنها در نظر گرفته شدهاست. در حال حاضر، دانشجویان ارشد و دکترا بر اساس این نظام آموزشی کمتر بر روی یک مسئله واقعی که مشکل فنی و روز صنعت، معدن و تجارت است، کار می شود. با اجرای طرح تاپ یکمیلیون و ۱۰۰ هزار دانشجوی ارشد و دکترا بدون در نظر گرفتن جنسیت آنها بعد از اتمام دوره آموزشی در دانشگاه میتوانند وقت خود برای تدوین پایاننامه و رساله متناسب با رشته تحصیلی در بنگاههای صنعت، معدن و یا تجارت و یا سایر بخشهای اقتصادی(کشاورزی، خدمات و ...) برای حل مشکلات این واحدها و تولید کالای دانشبنیان صرف کنند. با این کار، صنایع و دانشگاهها میتوانند با کمک یکدیگر و بهصورت تخصصی برای ارتقا تولید اقدام کنند.
قبادیان با اعلام این نکته که تدوین طرح تاپ در حدود یک سال به طول انجامید، بیان کرد: برای اجرا نمیتوان، ابتدا کل کشور را در نظر گرفت اما بهمرور زمان این طرح در تمامی نقاط کشور اجرا خواهد شد. در حال حاضر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و تعداد دیگری از وزارتخانه های تولیدی و اقتصادی و همچنین بخش خصوصی به صورت ویژه از این طرح استقبال کرده اند. با اعلام آمادگی بخش دولتی، این طرح میتواند بخشهای مختلف اقتصادی و حوزههای صنعتی، معدنی و تجاری کشور را متحول کرده و امکان تولید کالاهایی با دانش روز فراهم شود.
سود برد- برد دانش آموختگان و صنایع
معاون آموزش، پژوهش و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت این طرح را یک طرح برد - برد برای دانش آموختگان و دانشجویان و صاحبان کسب وکار دانست و گفت: دانشجویان ازآنجا که بر روی یک مسئله واقعی و مورد نیاز در جامعه کار میکنند و زمینه کسب تجربه و در نهایت اشتغال آنها فراهم میشود، از این طرح سود میبرند و صاحبان کسب وکار از این طریق میتوانند واحدهای تحقیق و توسعه خود را بهصورت تقریبا" رایگان راهاندازی یا توسعه دهند و همچنین تولید کالا و عرضه خدمات خود را دانشبنیان کنند نیز سود می برند. گرچه در این طرح در بدو امر بنگاه های اقتصادی تعهدی برای جذب منابع انسانی طرح تاپ ندارند لیکن با اطمینان خاطر میتوان گفت که با شناخت از توانمندی آنها، در نهایت تعداد زیادی از آنها را بکار خواهند گرفت. بر اساس بررسیهای انجامشده به این اطمینان رسیدهایم که ۷۰ درصد این نیروهای دانشگاهی در این بنگاهها جذب خواهند شد زیرا این نیروها با دانشی که در اختیار دارند امکان نوسازی ماشینآلات و تحول را دارند و به دلیل سودآور بودن بطور حتم بنگاههای تولیدی و صنعتی این نیروها را جذب خواهند کرد.
قبادیان افزود: ازآنجاییکه نیروهای انسانی تحصیلکرده امکان توسعه را برای بنگاههای تولیدی و صنعتی به وجود میآوردند ، زمینه اشتغالزایشی را برای صاحبان بنگاهها به وجود میآورند و بنگاهی که تا به حال با ۵۰ درصد ظرفیت خود کار کردهاست، با بهرهگیری از این نیروها تجهیزات خود را توسعه می دهند که برای توسعه نیاز به تزریق نیروی انسانی دارند و می توانند از سایر دانش آموختگان و دانشگاهیان استفاده کنند.
وی تاکید کرد: اما نکته قابلتوجه این است که دانش آموختگانی که پایاننامه و رساله دکترا خود را در بنگاهها به نتیجه رساندهاند امکان آشنایی باکار عملی برای آنها فراهمشده است اما افراد فارغالتحصیل با محیط کار آشنایی لازم را ندارند. بنابراین در ابتدای ورود آنها باید برخی آموزشها را کسب کنند و کسانی که به این افراد آموزش میدهند، یا خبرگان صنعتی و کارآفرین هستند و یا همان کسانی خواهند بود که رساله و پایاننامه خود را در بنگاه به نتیجه رساندهاند و واحدهای تحقیق و توسعه را ارتقا داده اند. بر اساس طرح تاپ، بنگاهی که کالای دانشبنیان صادراتی تولید کند مساعدت برای زمینههای صادرات برای آنها به وجود آورده خواهد شد.
قبادیان به دیگر مزیتهای طرح «تاپ» اشاره کرد و گفت: بر اساس طرح تاپ برنامه ریزی هایی برای دانشجویان پسر که در شرف رفتن به سربازی هستند، در نظر گرفته شده است.
وی گفت: ازآنجایی که وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح توان جذب کمتری نسبت به جمعیت تحصیلکرده فعلی کشور دارد، لذا برای دانشآموختههای در شرف سربازی پس از انجام دوره آموزش نظام وظیفه، دورههای آموزش مهارتی در نظر گرفته شدهاست و با عنوان "سرباز-تاپ" بهجای رفتن به سربازی در بنگاههای اقتصادی مشغول خدمت خواهند شد. خوشبختانه در بدو امر هم وزیر محترم دفاع و پشتیبانی نیروهای مصلح و هم سایر مسولان ارشد وزارت دفاع از این طرح استقبال کردهاند، گرچه تا اجرایی شدن طرح سرباز- تاپ فاصله وجود دارد.
معاون آموزش، پژوهش و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت، بابیان اینکه این طرح تمامی رشتههای تحصیلی را دربرمی گیرد، تصریح کرد: تحصیلکردههایی که در بنگاهها و شرکتهای مختلف مشغول به کار میشوند، میتوانند بر اساس نیاز آن بنگاه یا شرکت و بر اساس توافق دوطرفه حقوق نیز دریافت کنند.
وی اظهار کرد: در نظر داریم ابتدا این طرح در سه استان بزرگ، متوسط و کوچک در مدت زمان یک ساله و برای تعداد مشخصی افراد بهصورت پایلوت اجرا شود و بعدازآن در کل کشور عملیاتی گردد. قبادیان در پایان خاطرنشان کرد: وزارت صنعت، معدن و تجارت از ایدهها و الگوهایی که بتواند تکمیلکننده این طرح باشد، استقبال میکند.
