افزایش نرخ برابری ارز با ریال، تهدید یا فرصت؟

فرزاد طاهری/کارشناس معدن

در فرهنگ عامه مردم از افزایش نرخ دلار به گرانی و فشار به اقشار متوسط و پایین جامعه تعبیر می‌شود و به طور عمومی، گران شدن دلار خبر ناخوشایندی برای بیشتر مردم است در حالی که در کشوری همچون چین نرخ یوان به طور عمده نسبت به دلار پایین نگه داشته می‌شود تا صادرات چین به کشور امریکا و سایر کشورها همچنان برای تولیدکنندگان چینی جذاب بماند. در سال‌های گذشته به‌ویژه در دهه۸۰ نرخ ارز در محدوده ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ تومان حفظ شد در حالی‌که تورم متوسط داخلی در حدود ۲۰ درصد بود به این معنا که تولیدکننده داخلی هر سال مجبور به تولید با نرخ گران‌تر و فروش صادراتی ثابت بود در نتیجه هر سال حدود ۱۵درصد نسبت به سال گذشته، از واردکنندگان کالا عقب می‌افتاد و در نهایت بسیاری از صنایع داخلی به‌دلیل پایین نگه داشتن دستوری نرخ ارز از رقابت با همتایان خارجی خود بازماندند و ورشکسته شدند تا بازار به کلی روی کالاهای چینی باز شود. در حالت کلی نیز دولت با اتکا به دلارهای حاصل از فروش نفت به تولیدکننده خارجی یارانه می‌داد در حالی‌که تولیدکننده داخلی با نرخ تورم ۲ رقمی در عمل تنبیه می‌شد. نمونه این مورد واردات کفش و ورشکستگی دست‌اندرکاران صنعت کفش ایران بود و حتی در کشور ایران که جزو ۳ کشور نخست سنگ تزئینی دنیاست واردات سنگ‌های گرانیت هلویی چینی با نرخ‌های باور نکردنی باعث تعطیلی معادن بسیاری شد. به عقیده بسیاری از کارشناسان، نرخ برابری ارز در یک اقتصاد غیر نفتی بر اساس مولفه‌های واقعی اقتصاد تعیین می‌شود و تولید ناخالص ملی و میزان صادرات کالا و خدمات و... در آن تاثیرگذار است زیرا اگر قرار بود نفت را از اقتصاد ایران حذف کنیم بعید است که در حال‌حاضر نرخ واقعی دلار امریکا کمتر از ۷هزار تومان باشد. در واقع اگر اقتصاد ما واقعی می‌شد کالاها به نرخ واقعی به‌دست مصرف‌کننده می‌رسید و این موضوع باعث گرانی و فشار به اقشار ضعیف و متوسط جامعه خواهد شد اما در درازمدت تولید رونق گرفته و نتیجه آن اشتغال و رونق در چرخه تولید و ثروت می‌شود که فرصت به شمار می‌آید. اینکه چگونه با برنامه‌ای درازمدت یا میان‌مدت نرخ برابری دلار و ریال به حد واقعی خود برسد که به عموم مردم آسیب جدی وارد نشود را برنامه‌ریزان کلان کشوری باید مورد نظر قرار دهند اما چیزی که برای کارآفرینان و تولیدکنندگان ثروت، واجب است واقعی شدن نرخ ارز است که در درازمدت باعث ایجاد چرخه ثروت و بهره‌مندی عموم مردم از این زنجیره ثروت‌آفرینی خواهد شد.