ایران به عنوان یکی از کشورهای زلزلهخیز در جهان شناخته شده و به دلیل ساختار زمینساختیاش احتمال وقوع زلزله در هر نقطهای از آن وجود دارد. وقوع زمینلرزههای اخیر نیز بازار اظهار نظرهای کارشناسی و گاه ادعاهای کذب را گرم نگه داشته است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: نمونه آن در سالهای گذشته، فردی است که با مطرح کردن ادعاهای عجیب مبنی بر ساخت دستگاهی که میتواند زلزله را پیشبینی کند، توانست دل دستگاههای دولتی را بهدست آورد. این در حالی است که در جهان دستگاهی ساخته نشده که بتواند زلزله را پیشبینی کند و حتی در ژاپن که معروف به داشتن زلزلههای بزرگ در مقیاس ریشتر است تا کنون چنین ادعاهایی مطرح نشده و در همین راستا بیشترین تلاشها در این کشور زلزلهخیز مبتنی بر ایمنی ساختمانهاست.این ادعاها و بازار گرمیها، نه تنها سودی برای مردم ندارد، بلکه باعث ایجاد شرایط روانی نامناسب در جامعه میشود. به نظر میرسد با توجه به تهیه اطلاعات دقیق و کارشناسی درباره گسلهای فعال در نقاط مختلف کشور و به کار بستن آنها پیش از اجرای پروژههای عمرانی، میتوان آثار مخرب زلزله را کاهش داد و خسارت جانی و مالی را به کمترین میزان رساند. ادعای پیشبینی زلزله ۲۱آبان امسال زلزلهای به بزرگای ۷/۲ریشتر استان کرمانشاه را لرزاند و خسارت جانی و مالی به این خطه از کشورمان وارد شد چنانکه پسلرزههای این زلزله تا کنون ادامه دارد. سپس نوبت کرمان بود که بلرزد. این اتفاقات همچنان ادامه داشت تا ۲۹ آذر که زمینلرزه ملارد-مشکیندشت به بزرگای ۵/۲ ریشتر به وقوع پیوست و تن تهران را به لرزه انداخت. اظهارنظرها و خبرهای بسیاری درباره زلزله مبنی بر اینکه ممکن است تهران دوباره با شدت زیاد به لرزه بیفتد، شنیده شد. حتی کار به جایی رسید که در کانالهای تلگرامی نیز برخی افراد با ایجاد گروههای مختلف درباره دلایل رخداد زلزله در ایران داد سخن سردادند و حتی در برخی موارد گفته شد که دستگاههایی برای پیشبینی زلزله از سوی برخی از افراد به اصطلاح صاحب علم و فناوری، ساخته شده است. در این میان در پنجمین همایش ملی زمینساخت ایران که آخر هفته گذشته در سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور برگزار شد، رئیس انجمن علمی زمینساخت کشور در سخنانی مطرح کرد که حدود ۱۰ سال پیش شخصی ادعا کرده دستگاهی ساخته است که میتواند ۱ روز تا ۱ هفته پیش از وقوع زلزله را پیشبینی کند. محمدمهدی خطیب در تکمیلی سخنان خود در آن همایش درباره این ادعای مطرح شده گفت: شخصی که ادعا میکرد چنین دستگاهی ساخته، یک تیم همراه داشت و دانشآموخته رشته زمینشناسی بود اما باید در نظر بگیریم رشته زمینشناسی شاخههای مختلفی دارد و آن شخص تخصصی در حوزه لرزهزمینساخت و زلزلهشناسی نداشت. وی در ادامه افزود: ماجرا از این قرار بود که بیش از ۱۰ سال پیش، فردی با مراجعه به یکی از استانداران کشور، ادعا کرد دستگاهی برای پیشبینی زلزله از یک روز تا یک هفته ساخته است. این اتفاق در یکی از استانهای شرقی کشور رخ داد و من را به عنوان کارشناس در این نشست دعوت کردند. من نیز یکسری پرسش فنی از وی پرسیدم اما شخص مدعی پاسخی نداد و با این بهانه که این پروژه، ملی است و قرار است ثبت جهانی شود و امکان انتشار اطلاعات آن وجود ندارد از دادن هرگونه اطلاعات جزئی سرباز زد.این شخص و گروه همراهش به دلیل اینکه نگران بودند اطلاعات لو برود از ارائه هر اطلاعاتی خودداری کردند اما بعدها متوجه شدم توانستند دستگاه را در این استان به فروش برسانند. دستگاه به آسانی فروخته شد این سخنان در حالی مطرح میشود که همگان میدانند فروش چنین دستگاههایی به سازمانهای دولتی نیازمند گذراندن یک فرآیند طولانی است و به راحتی نمیتوان اجازه فروش در سطح استان و حتی کشور را بهدست آورد. خطیب در این باره در پاسخ به پرسش صمت اظهار کرد: این شخص شاید یک فرد معمولی نبوده و به همین دلیل موفق شده این دستگاه را به چندین استان بفروشد. وی در پاسخ به این پرسش که این دستگاه را به چه قیمتی به استانداری یاد شده فروخته، گفت: شنیدههای من برای فروش دستگاه در آن استان این بود که هر دستگاه رقمی نزدیک به ۱۸۰ میلیون تومان فروخته شده ولی ممکن است این رقم در استانهای دیگر متفاوت باشد. خطیب پیشتر در پنجمین همایش ملی زمینساخت ایران گفته بود ۲۰ دستگاه دیگر از سوی این شخص به استانداریهای مختلف فروخته شده اما در گفتوگو با صمت آمار دقیقی از فروش این دستگاه اعلام نشد. در صورتی که دستگاههای فروخته شده را ۲۰ دستگاه در نظر بگیریم و میانگین فروش را ۱۸۰ میلیون تومان، این شخص توانسته فقط با یک ادعا ۳ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان پول بیتالمال را به جیب بزند. محمد مهدی خطیب در آن همایش گفته بود این دستگاهها بعد از فروش به استانداریها هیچ گاه به کار گرفته نشدند و مانند قراضهای در گوشهای افتادند و خاک خوردند. این پرسش مطرح است در حالی که طرحهای ضروری و پژوهشهای کاربردی بسیاری از استادان دانشگاهها هیچگاه مورد توجه دستگاههای دولتی قرار نمیگیرند چگونه شخصی توانسته با یک ادعا چنین کلاهی سر دولتمردان بگذارد؟ آیا سادهانگاری مدیران است یا جرمی رخ داده است؟ هدایت مثبت افکار عمومی هیجانزده زلزله در ایران ادامه دارد و زلزلههایی که در گوشه و کنار کشور بعد از زلزله در سرپل ذهاب به وقوع پیوسته، اذهان عمومی را حساس کرده است. به گفته محمد مهدی خطیب، رئیس انجمن علمی زمینساخت کشور شاید این حساسیت افکار عمومی منجر به تصمیمات مدیریتی عجیبی مانند آنچه ۱۰ سال پیش رخ داد نیز بشود.خطیب در ادامه به عنوان استاد دانشگاه و دانشپژوه در این زمینه به ضرورت مطالعات علمی دقیق برای دوری از فضای جوزده و احساسی بعد از زلزله تاکید کرد و گفت: انجمن علمی زمینساخت ایران با سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی، ارتباط و همکاری تنگاتنگی دارد اما درباره اینکه در شرایط امروزی برای بررسی گسلها چه اقداماتی انجام شده، باید بگویم این موضوع مربوط به امروز نیست و از سالها پیش بحث زمینلرزه و ساختار کشور مورد بررسی قرار گرفته و کارهایی انجام شده است. وی ادامه داد: در یک دوره زمانی، یکی از زمینشناسان بزرگ مطالعات گستردهای روی دشت تهران انجام داد و در نهایت گزارشی درباره شناسایی گسلها و گسلهای فعال منتشر شد که با گذر زمان، این اطلاعات از سوی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی با دقت بیشتری تکمیل شد. اما بیشترین بحث ما درباره اجرا و توجه به اطلاعات داده شده، مربوط به گسلهاست زیرا دادههای علمی در پروژههای عمرانی مورد توجه نبوده و استفاده نمیشود. به گفته خطیب، ما در ایران کمبودی از نظر دادههای علمی نداریم و بیشتر گسلهای فعال در کشور شناسایی شدهاند. برای نمونه گسل اشتهارد که هفته گذشته موجب زمینلرزه تهران شد گسل شناختهشدهای بود. همچنین گسل نیاوران، گسل ری، یوسفآباد و سایر گسلهای موجود در تهران شناسایی و مشخص شدهاند. وی در ادامه سخنانش افزود: بعد از شناسایی گسلها در دشت تهران نیز توصیه شد که به هیچ وجه روی آنها ساختوساز نشود؛ با این حال شاهدیم که خطای بزرگ در تهران رخ داده است و در ساختوسازها، گسلهای فعال را جدی تلقی نکردهاند و روی آن خانه ساختهاند. این در حالی است که میزان بزرگی زمینلرزه محتمل، شدت تخریب و زون گسل برای همه گسلها شناسایی، تعیین و مشخص شده و البته نیاز به اطلاعات تکمیلی دارد. پژوهشهای لرزهشناسی نیازمند بودجه کافی خطیب افزود: تکمیل اطلاعات پژوهشی هزینهبر است و دولت برای تکمیل آن باید سرمایهگذاری کرده و نسبت به اجرای آن اقدام کند و نکات فنی حاصل کار دانشپژوهشان را به کار بندد زیرا اگر این پژوهشها از سوی دولت، مردم، شهرداری یا وزارت مسکن و شهرسازی به کار بسته نشود نتیجه خوشایندی نخواهد داشت. وی ادامه داد: موضوعی که درباره زمینلرزه در ایران وجود دارد این است که تنها به یک دوره زمانی کوتاهمدت مربوط نمیشود زیرا به دلیل شرایط ویژه زمینساختی، تمام کشور در معرض زمینلرزه است اما به این معنا نیست که نتوانیم در مقابل این پدیده از خود محافظت کنیم. شناسایی گسلها با دقت هرچه تمامتر و انجام ساختوساز، تنها در مناطقی خارج از پهنه برشی گسل و متناسب با توان لرزهزایی گسلها میتواند از مخاطرات زلزلهها بکاهد. به عقیده وی، توجه به مسائل یاد شده درباره زلزله اعم از شناسایی گسلها و موارد دیگری که مطرح شد تنها در برههای از زمان که زلزله در کشور رخ داده وجود داشته؛ برای نمونه در همین زمان که شاهد وقوع زلزله در کرمانشاه، کرمان و تهران بودیم شور و هیجانی برای شناسایی دلایل به وجود آمد اما بعد از گذشت ۳ ماه و با آرام شدن شرایط، این کار را رها میکنیم. در اینجا رسانههای جمعی میتوانند نقش موثری داشته باشند و همیشه گزارشهای بهروزی درباره زلزله و گسلهای فعال در کشور تهیه کنند تا بهجایی برسیم که برای تمامی مردم کشور این امر بدیهی شود که ما در یک کشور زلزلهخیز زندگی میکنیم و برای حفظ جان خود باید هزینه کرده و بخشی از هزینه ساخت منزل را صرف مستحکمسازی کنیم. در واقع اگر به این باور برسیم که مستحکمسازی در ساختوساز دارای اهمیت است در صورت زلزله در کشور، خانههایمان در برابر زلزله ایمن خواهد بود و کمترین مخاطره را خواهیم داشت. وی درباره اینکه جبران آسیبهای بعد از زلزله را میتوان با کمک اطلاعات مکانی و دانشی برطرف کرد نیز اینگونه پاسخ داد: اکنون درباره پیشبینی زمان زلزله در هیچ جای دنیا فعالیتی انجام نمیشود و کار اصولی و علمی مورد توجه است به این شکل که مناطق لرزهخیز را شناسایی کنیم و تخمین بزنیم که زمینلرزه با چه توان و ویژگیهایی در آن منطقه رخ خواهد داد و در نهایت با استفاده از این اطلاعات، ساختوسازهای خود را در این مناطق به گونهای انجام دهیم که کمترین آسیب را ببینند.
