رضا پدیدار / عضو کمیسون انرژی اتاق بازرگانی
آکادمی سلطنتی سوئد که هر سال جایزه معتبر نوبل را در رشتههای گوناگون به سرآمدهای آن رشته اهدا میکند، امسال تصمیم گرفت نوبل اقتصادی را به نظریهای اهدا کند که ظاهرش چندان اقتصادی بهنظر نمیآید اما با دقت در آن میتوان به نتیجههای شگرفی درباره تاثیر ذهن و روان انسان بر تصمیمهای اقتصادی دست یافت. نوبل اقتصادی امسال درحالی به نظریه اقتصاد رفتاری ریچارد تالر، استاد دانشگاه شیکاگو رسید که برخی معتقدند موضوعات پررنگ بهجای مانده از تاثیر بحران جهانی اقتصاد در یک دهه گذشته و مطالعه روی آنها میتوانستند گزینههای شایستهتری برای گرفتن این جایزه معتبر و مهم جهانی باشند. اما در این میان به گفته برخی دیگر این جایزه به اقتصاد رفتاری رسید تا شاید توجه بیشتری به این رویکرد نهچندان جدید و در عین حال نهچندان قدیمی جلب شود؛ رویکردی که برخلاف آنها که بر منطق در اقتصاد تاکید دارد، به سمت پررنگ کردن روانشناسی و تاثیرات این دانش بر تصمیمهای اقتصادی تاکید دارد. اقتصاد رفتاری در حقیقت پلی برای عبور از شکاف بین نظریههای اقتصادی به سمت دنیای واقعی و برقراری ارتباط بین این دو بخش است. این یعنی الگوی رفتاری اطرفیان میتواند بهراحتی بر نحوه تصمیمسازی یک فرد موثر باشد. اقتصاد رفتاری محدودیتهای ذهنی افراد و نحوه ارزشگذاری آنها بر محصولات تولیدی را کالبدشکافی کرده و موجب ایجاد بستر لازم برای توسعه انواع بازارها میشود. مطالعه رفتاری مردم موجب شده ایدههای اصلی بزرگی برای استارتآپها بهوجود آید. اقتصاد رفتاری بر تاثیر عملکردهای ذهنی و روانی انسان در راستای ترجیحهای اجتماعی بر بازارها اشاره دارد. در واقع رسالت اصلی اقتصاد رفتاری این است که دیدگاههای روانشناختی موجود در جوامع را به دولتها گوشزد کند تا مقامات بتوانند در تعیین سیاستهای کلان اقتصادی دست بازتری داشته باشد. این یعنی اقتصاد رفتاری دریچهای تازه در نظریههای اقتصادی گشوده است. به هر حال اقتصاد رفتاری اکنون مبحثی است که بسیار بیشتر درباره آن شنیده میشود و بهنظر میرسد در آینده پیشرو در همه سطوح اقتصادی بهویژه مدلسازیها به آن توجه بیشتری نشان داده شود.
