امروز گردشگری بهعنوان صنعت هزاره سوم با آثار و نتایج ثمربخش در عرصه شکوفایی اقتصادی و بینالمللی شناخته میشود.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه «گسترش تجارت» نوشت: گردشگری منبع کسب درآمد ارزی بسیار مناسب و قابلتوجهی در اقتصاد یک کشور بوده و بهعنوان صنعت متکی به ارائه خدمات، موجب افزایش اشتغال و درآمد میشود.
گفته میشود گردشگری دومین بخش خدمات و تجارت بینالمللی است که راه میانبری برای توسعه اقتصادی در کشورهای در حال توسعه و تولید ثروت در کشورهای صنعتی است. در چند دهه گذشته سرمایهگذاری در این صنعت در تمام کشورهای دارای جاذبه گردشگری رو به افزایش بوده و جذب گردشگران خارجی به رقابتی فزاینده بین نهادهای درگیر این صنعت تبدیل شده است. به گفته نادره تاجپور، رئیس میز گردشگری سازمان توسعهتجارت بررسیها نشان میدهد؛ عایدی حاصل از گردشگری پایدار و در عین حال امکان بهرهبرداری از سرمایهگذاریها در کوتاهمدت فراهم است و اشتغالزایی بالا و نیرویانسانی مورد نیاز آن نیازمند آموزش بلندمدت نیست.
پروژه پژوهشی نقش گردشگری در ایجاد اشتغال و توسعه رفاه اقتصادی با نگاهی به تجربه جهانی چندی است از سوی سازمان توسعهتجارت اجرایی شده و مجری آن؛ نادره تاجپور، رئیس میز گردشگری این سازمان به نتایج قابلتوجهی دست یافته است. از نکات قابل توجه این پروژه آن است که از کشورهای موفق دنیا الگوبرداری کرده و این الگوها را با شرایط ایران تطبیق داده است. ایران بهعنوان کشوری با ظرفیتها و جاذبههای بسیار گردشگری، رتبه دهم در جاذبههای تاریخی و رتبه پنجم در جاذبههای طبیعی، میتواند گردشگری را به موتور محرک اقتصادی خود تبدیل کند، اما نیازی نیست تمامی راههای رفته را بپیماییم و آزمون و خطا کنیم، بلکه با بهرهگیری از نتایج برنامهها و اقدامات کشورهای پیشرو در گردشگری میتوان نتیجه مطلوب و دلخواه را از گردشگری در کوتاهترین زمان و با کمترین هزینه کسب کرد. به هر روی اگر قصد داریم گردشگران خارجی را به کشور جذب کنیم باید استانداردها و الگوهای جهانی را رعایت کنیم.
درآمدزایی مهمترین مزیت گردشگری در اقتصاد
رئیس میز گردشگری سازمان توسعهتجارت، آثار درآمدزایی گردشگری در اقتصاد کشورها را مهمترین دلیل توجه به این بخش میداند و معتقد است؛ تردیدی نیست همه کشورها در رقابتی تنگاتنگ در پی بهرهگیری از مزیتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و به ویژه دریافت سهم بیشتری از درآمد جهانی حاصل از گردشگری و بالا بردن سطح اشتغال در کشور خود هستند. کشورهایی مانند اماراتمتحدهعربی، ترکیه، سنگاپور، تایلند، مصر و مالزی برای استفاده از منافع حاصل از گردشگری با در نظر گرفتن تمهیدات لازم، تمام توان خود را برای رونق این صنعت به کار گرفتهاند.
نادره تاجپور با اشاره به نقش پویای کشورهای نفتخیز در صنعت گردشگری گفت: اماراتمتحدهعربی بهعنوان کشوری نفتی تنها یک چهارم درآمد ارزی خود را از نفت تامین میکند و ترکیه که از نظر جاذبههای گردشگری در ردهبندی سازمان جهانی گردشگری از ایران ضعیفتر بوده، سالانه حدود ۳۰ میلیارد دلار از طریق گردشگری درآمد ارزی کسب میکند.
در حالی که ایران در میان کشورهای در حال توسعه از لحاظ پیشینه تاریخی، موقعیت جغرافیایی و سایر مولفههای لازم برای توسعه گردشگری در رده ۱۰ کشور نخست قرار دارد. او با تاکید برا این امر که توسعه گردشگری در هر برنامه توسعهای (منطقهای، استانی یا کشوری) عاملی کلیدی است، بیان کرد: توسعه کشاورزی، توسعه صنعت و توسعه گردشگری از راههای مختلف ایجاد کسب و کار به شمار میروند و میتوان گفت توسعه گردشگری راحتترین و سریعترین روش ایجاد کسب و کار در مقایسه با دو روش دیگر است. گردشگری بهعنوان فعالیتی با اعتبار ایدئولوژیکی(توسعه کارآفرینی بدون استفاده از یارانههای دولتی) دارای توانمندیهایی برای حل مشکل نیروی کار اضافی در بخشهای مختلف اقتصادی است. رئیس میز گردشگری سازمان توسعهتجارت با تاکید بر لزوم توسعه گردشگری در ایران اظهار کرد: تبدیل گردشگری به دومین صنعت خدماتی درآمدزای جهان، بیانگر این واقعیت است که هرگونه تعلل و کم کاری در این حوزه به معنای از دست دادن فرصتهای جهانی و واگذاری مزیتهای بیبدیل آن به سایر کشورها از جمله کشورهای منطقه خواهد بود.
گردشگری، عامل پویایی اقتصاد
تاجپور با اشاره به این امر که تاثیر گردشگری بر سایر حوزههای اقتصادی باعث نشاط و پویایی همه بخشهای درگیر با خود میشود، بیان کرد: ایجاد و توسعه زیرساختهایی مانند فرودگاه، بندر، جاده، امکانات ریلی، هتلها، رستورانها و... موجب جذب گردشگر بیشتر شده و در مقابل ورود گردشگران بیشتر و درآمدهای حاصل از آن موجب توسعه زیرساختهای گردشگری میشود. همچنین توسعه زیرساختها توسعه خدمات مرتبط با امر گردشگری مانند بیمهها، دفاتر هواپیمایی، حملونقل ریلی و زمینی، هتلها، رستورانها، خدمات ورزشی، بومگردی و... را به همراه خواهد داشت. تاجپور توسعه سریع میزان اشتغال وکم هزینه بودن توسعه این صنعت را از ویژگیهای منحصر به فرد گردشگری دانست و گفت: توسعه گردشگری نیز مانند سایر حوزههای اقتصادی نیازمند بسترسازی و ایجاد زیرساختهای لازم است اما با توجه به این واقعیت که بخشی از این زیرساختها در کشور وجود دارند باید چالشهای موجود را بیشتر در فضای نرمافزاری، سیاسی، تبلیغی، دیپلماسی اقتصادی و فرهنگی و در کنار همه اینها در حوزههای قانونی، حقوقی و برنامهسازی کلان اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جستوجو کرد.
گردشگری، راهکار توسعه اقتصادی
کارشناسان گردشگری با تایید نتایج حاصل از این پروژه پژوهشی معتقدند امروز خدمات حرف نخست را در توسعه و پویایی اقتصادی میزند و صنعت گردشگری نیز نیازمند خدماترسانی است. در آینده که منابع طبیعی کشور تمام شود نیز گردشگری میتواند موتور محرک اقتصاد کشور شود.
ارژنگ انتصاری، کارشناس گردشگری در گفتوگو با «گسترشتجارت» اظهار کرد: به طور کلی کشورهایی که تلاش میکنند خدمات خود را ارتقا دهند، مسیر پیشرفت و توسعه را میپیمایند. به این معنا که اگر کالاهای خود را خدماتیتر کنیم در مسیر توسعه قدم بر میداریم چراکه خدمات نیاز به زیرساختهای مورد نیاز برای تولید ندارد. بسیاری از کشورهای دنیا اکنون تلاش میکنند براساس خدمات، تولید ناخالص ملی خود را افزایش میدهند. هرچه تولید ناخالص ملی یک کشور بالاتر باشد وضعیت رفاه اجتماعی و شرایط اقتصادی مردم آن کشور بهتر است.
او با بیان اینکه گردشگری یک صنعت خدمات محور بوده و نیازی به سرمایهگذاریهای کلان نیست، گفت: زمانیکه خدماتی در زمینه گردشگری ارائه میکنیم، زیرساختهای طبیعی و تاریخی را دارا هستیم و تنها نیاز به سرمایهگذاری بخش خصوصی داریم که میتواند در ابعاد کوچک باشد.
انتصاری با اشاره به اینکه با افزایش خدماترسانی در عرصه گردشگری میتوان مشاغل زیادی ایجاد کرد، افزود: یک گردشگر خارجی که وارد ایران میشود بهطور متوسط ۱۰۰۰ دلار خرج میکند که معادل ۴ میلیون تومان است. این مبلغ در صنایع و حوزههای مختلف مرتبط با گردشگری به چرخش درآمده و به تمامی آنها سودرسانی میکند. این کارشناس گردشگری با اشاره به اینکه ورود هر گردشگر میتواند برای ۱۰ نفر اشتغالزایی کند، اظهار کرد: اگر حضور و سفر گردشگران به ایران مستمر شود مشاغلی که از طریق گردشگران ایجاد میشوند میتوانند مستمر و ثابت باشند. اگر هر روز یک گردشگر به ایران سفر کند هر روز فعالان گردشگری اشتغال دارند و بهتدریج فعالان گردشگری میتوانند بدون وابستگی به دولت حقوق و مزایای خود را دریافت کنند.
گردشگری براساس توسعه پایدار
انتصاری با اشاره به اینکه گردشگری صنعتی سبز است، بیان کرد: اگر مدیریت درستی برای گردشگری وجود داشته و براساس توسعه پایدار باشد، منافع بسیاری به همراه دارد، اما اگر بر این اساس توسعه نیابد یک صنعت موقت میشود که مدتی درآمدزایی داشته و اما اگر به خوبی از مکانها و منابع گردشگری نگهداری نشده و گردشگری براساس توسعه پایدار در این بخشها فعال نشود از بین میروند. انتصاری با اشاره به اینکه میتوان با توسعه گردشگری به احیای روستاها پرداخت، گفت: با توسعه و احیای روستاها میتوان برای روستاییان اشتغالزایی کرده و شاهد مهاجرت معکوس آنها به روستاها بود و مهاجرت روستاییان به شهرهای بزرگ نیز کاهش مییابد. با این اتفاق فرهنگ روستاها حفظ میشود و درآمدزایی برای روستاییان نیز وجود دارد و در روستا باقی میمانند. او با بیان اینکه تنها منبع درآمدزایی برخی کشورها گردشگری است، اظهار کرد: گردشگری در آینده میتواند موجب رشد و توسعه اقتصادی ایران شود و اگر منابع طبیعی کشور تمام شد صنعت گردشگری میتواند اقتصاد کشور را به تکاپو بیندازد. بهطوری که برخی کشورها مانند قبرس که منابع طبیعی مانند مس را از دست دادهاند، تنها از طریق صنعت گردشگری درآمدزایی داشته و اقتصاد خود را با این صنعت پویا نگه داشتهاند.
روی خط آمار
براساس آمار سازمان بینالمللی گردشگری، ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهان سهم بخش گردشگری و از هر ۱۱ شغل یک شغل مرتبط با گردشگری در سال ۲۰۱۵ میلادی ( ۱۳۹۴) بوده است. براساس پیشبینی شورای جهانی سفر و گردشگری، اشتغال مستقیم حاصل از صادرات گردشگری برای سال ۲۰۱۷ میلادی (۱۳۹۶) با رشد ۱/۲درصد به ۱۱۱میلیون شغل و اشتغال کل با رشد ۱/۹ درصد به ۲۹۷ میلیون شغل افزایش مییابد. صادرات گردشگری در سال ۲۰۱۶ میلادی (۱۳۹۵) با ارزش ۱/۵ تریلیون دلار، ۳۰درصد صادرات خدمات و ۷ درصد ارزش کل صادرات دنیا را به خود اختصاص داده است. همچنین براساس این گزارش، امریکا با کسب ۲۰۴/۵ میلیارد دلار رتبه نخست درآمد حاصل از گردشگری را به خود اختصاص داده و فرانسه با ۸۴/۵ میلیون نفر گردشگر رتبه نخست را در تعداد ورودی و رتبه چهارم کسب درآمد حاصل از گردشگری را به خود اختصاص داده است. این در حالی است که امریکا رتبه نخست کسب درآمد و رتبه دوم را در تعداد ورودیها دارد و چین هم که در رتبه دوم از نظر کسب درآمد گردشگری، در دنیا قرار دارد، حائز رتبه چهارم از نظر تعداد گردشگر ورودی است. آمارها نشانگر این است که میزان درآمد گردشگری تابعی از عوامل مختلف است. با این همه سهم درآمد برخی کشورهای آسیایی و افریقایی بیشتر از سهم کشورهای اروپایی است. این در حالی است که کشورهای اروپایی سهم بالاتری در جذب گردشگران بینالمللی داشتهاند.
