رضا پدیدار / عضو کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران
سفر پادشاه عربستان که چندان اهل سفرهای برونمرزی نیست به روسیه باعث تحلیلهای زیادی شده است. سعودیها به دنبال گذز ار بحران وابستگی شدید به نفت و روسها به دنبال تامین منافع خود در منطقه هستند. اینها دلایلی است که میتوان برای گسترش روابط میان دو کشور برشمرد. البته سفر مقامات عالی کشورهای جهان براساس موافقتنامههایی است که از پیش تفاهم شده یا تدارک دیده شده است. نمیتوان گفت که سفر پادشاه عربستان به روسیه در این مقطع براساس یک اتفاق بوده است. در واقع این سفر برپایه مجموعهای از آمارها و اطلاعات اقتصادی درباره عربستان و شرایط اقتصادی فعلی این کشور است؛ عربستان در حال تغییر و تحول در فرآیند اقتصاد خویش است و این سفر نیز در همین راستا انجام میشود. از نگاه صرف دیپلماسی اقتصادی، عربستان همانطور که در اوپک تا اندازهای از مواضع خود کوتاه آمد به دنبال این است که کسب درآمد ملی خود را پایدار کند. همچنین باتوجه به اینکه بهطور معمول پادشاه عربستان چندان در صحنههای سفری حضور پیدا نکرده میتوان گفت مسائل سیاسی نظامی در این سفر دخالت زیادی دارد. بحث سامانههای موشکی و مشابه آن نیز در عملی شدن این سفر تاثیرگذار است. اما آنچه کلیدی است اینکه عربستان درحال بازسازی اقتصادی خود است. در واقع این بهترین تحلیلی است که میتوان از این سفر داشت. این یعنی عربستان خواهان توسعه روابط دوجانبه خود با روسیه است. از دورهای که روسها عربستان را به رسمیت شناختهاند کمتر از ۱۰۰ سال میگذرد. روسها در سال ۱۳۰۴(۱۹۲۶م) برای نخستین روابط میان دو کشور را شکل دادند. از اینرو روابط میان دو کشور پیشینه تاریخی بلندی ندارد. در مجموع زمانی، روابط دو کشور شاید در ۴ یا ۵ دهه گذشته بوده که این روابط جنبه عملی به خود گرفته است. بخشی از این روابط سیاسی و بخشی دیگر تجاری است که در مراودات و قراردادها نمود پیدا میکند. اما عربستان پس از کاهش شدید نرخ نفت به فکر گذر از بحران افتاد. این کشور تا حدود ۳ سال پیش عنوان بزرگترین تولیدکننده نفت را در اختیار داشت اما از آن پس روسها جای آنها را گرفتند و همچنان روسیه با وجود فراز و نشیبهایی بالاتر است این باعث شد که در نهادها و اتحادیههای بینالمللی مثل اوپک یا سایر نشستهایی مثل جی ۲۰ و کشورهای بریکس بحث اقتصاد نفتی کشورها مطرح شود، . در عمل از آن دوره زمانی که روابط بین عربستان با کشورهای خاورمیانه و شمال افریقا در اثر بهار عربی دچار التهاب شد و کاهش شدید نرخ نفت اتفاق افتاد، مراودات اقتصادی عربستان دچار تحول شد. از آن زمان عربستان به این نتیجه رسید که باید در نگاه درونی و البته بیرونی خود تجدیدنظر کند. نگاه درونی یعنی برای نمونه بزرگترین شرکت تولیدکننده و ادارهکننده صنعت نفت خود را بازسازی کرده و در میزان سهام شرکتهای امریکایی و سایر شرکتهای بزرگ نفتی بازنگری و از آنها دعوت کرد که در سرمایهگذاری در توسعه نفت این کشور مشارکت کنند. ضمن اینکه به روابط بیرونی خود نیز نگاهی دوباره انداخت و در آخرین اقدام برای تنظیم روابط خود با اوپک و کشورهای نفتی به سراغ روسیه رفت. کنفرانس ۱۶۹ اوپک و کنفرانس انرژی الجزایر رویدادهایی بودند که عربستان در آنها جهان را شوکه کرد. در نشست ۱۶۹ اوپک مطرح شد که کشورهای مهم نفتی در دنیا در اجلاس بعد به طرح فریز روی بیاورند. در واقع طرح فریز نفتی در اجلاس ۱۷۰ اوپک مطرح شده و عربستان نخستین کشور پیشنهاددهنده بود زیرا این کشور بازار اول جهان را در آن زمان داشت. این پیشنهاد از سوی سایر کشورها استقبال شد. در نشستهای بعدی عربستان و روسیه بهعنوان کشورهای اول و دوم تولیدکننده نفت خام در جهان پی این ماجرا را گرفتند. عربستان از این رویکرد و تعامل خود با روسیه نتیجه گرفت و همین باعث شد که بخواهد روابط خود با روسیه را افزایش دهد، هرچند از اهمیت منظر سیاسی نیز نمیتوان به سادگی گذشت. دو کشور همچین به دنبال سرمایهگذاریهای مشترک در بخشهای گوناگون از کشاورزی تا انرژی هستند و میخواهند در راستای حفظ منافع خود روابط پایداری داشته باشند. در واقع بازسازی اقتصادی در اولویت نخست و حل و فصل مناقشات در منطقه در رده دوم این روابط است. همچنین نقشی که روسیه در کاهش تنش میان عربستان و ایران میتواند داشته باشد نیز مورد توجه رسانههای منطقه بود. روابط بین عربستان و ترکیه در مسائل یمن نیز از دیگر انگیزههای عربستان برای گسترش روابط با روسیه است. در هر حال زیربنای تمام تلاشهای عربستان که در آخرین تلاش خود با یک هیات هزار نفری به روسیه میرود بازسازی اقتصادی و گذر از بحرانی است که اکنون در آن گرفتار شده است.
