عضو هیات علمی دانشکده منابع طبیعی معتقد است جنگلهای هیرکانی نیازمند نگارش یک طرح جامع اکوتوریسم بر اساس معیارهای یونسکو و در مسیر توسعه پایدار است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، انوشیروان شیروانی، درباره دلایل طولانی شدن تدوین و ارسال پرونده ثبت جهانی جنگلهای هیرکانی به یونسکو در گفتوگو با «گسترشتجارت» اظهار کرد: پرونده ثبت جهانی جنگلهای هیرکانی در یونسکو از ۸ سال پیش در حال تدوین بوده، اما اقدامات لازم برای ارسال آن به یونسکو و درخواست ثبت جهانی آن به تعویق افتاده، زیرا کشور آذربایجان مدعی بود این جنگلها نخست باید به نام جمهوری آذربایجان ثبت جهانی شده و نام جمهوری آذربایجان پیش از ایران برای ثبت جهانی جنگلهای هیرکانی ثبت شود.
وی ادامه داد: یونسکو نیز از بررسی پرونده ثبت جهانی جنگلهای هیرکانی خودداری کرد، زیرا تنها ۲۱ هزار هکتار از این جنگلها در جمهوری آذربایجان واقع شده و در مقابل ۲ میلیون هکتار از جنگلهای هیرکانی در ایران قرار دارد؛ بنابراین جمهوری آذربایجان نمیتواند جنگلهای هیرکانی را به نام کشور خود ثبت جهانی کند.
شیروانی با بیان اینکه ایران مسئول تدوین پرونده ثبت جهانی جنگلهای هیرکانی شده، افزود: در نشستی که مسئولان ثبت جهانی پرونده هیرکانی با کارشناسان یونسکو داشتند تصمیم بر آن شد پرونده ثبت جهانی جنگلهای هیرکانی از سوی ایران تدوین و به یونسکو ارسال شود، سپس جمهوری آذربایجان در صورت تمایل میتواند به این پرونده ملحق شود. به دنبال آن قرارداد پرونده جنگلهای هیرکانی از سال گذشته با نظارت سازمان جهانی یونسکو، سازمان حفاظت محیطزیست و سازمان جنگلها و مراتع کشو منعقد شده و اکنون مراحل مطالعاتی و اجرایی این پرونده در حال تکمیل است.
او درباره شاخصههای منحصر به فرد جنگلهای هیرکانی در مقایسه با دیگر جنگلهای دنیا گفت: تعدادی از گونههای منحصر به فرد در دنیا وجود دارند که تنها در جنگلهای هیرکانی یافت میشوند بهعنوان نمونه درخت انجیلی (Parrotia persica ) گونه منحصر به فردی است که نمونه آن در دیگر جنگلها وجود ندارد. همچنین جوامع گیاهی بسیار منحصر به فردی در جنگلهای هیرکانی و جاشیه دریای خزر وجود دارند که در دیگر جنگلها مانند آنها یافت نشده است. مانند جامعه از راشت و شمشاد که وجود آن در جنگلهای هیرکانی ایران گزارش شده است. در زمینه گونههای درختی و درختچهای و نیز گونههای علفی نمونههای منحصر به فرد و استثنایی در جنگلهای هیرکانی یافت میشود.
شیروانی با اشاره به اینکه یکی از ۴ معیار یونسکو برای ثبت یک منطقه بهعنوان میراث جهانی طبیعی، وجود پیشینه دانش زمینشناسی است که نشانگر اعصار و قرون متمادی وجود آن منطقه باشد، بیان کرد: دانش زمینشناسی جنگلهای هیرکانی بیانگر قدمتی افزون بر ۲ میلیون سال است و برخی مدعی هستند که قدمت این منطقه به ۴۰ میلیون سال نیز میرسد. جنگلهای هیرکانی باقیمانده جنگلهای سوم دوران زمینشناسی هستند، به این معنا که این جنگلها در عصر یخبندان مقاومت کرده و در امان ماندند و جزو کهنترین جنگلهای دنیا به شمار میروند، بهطوری که در دنیا نمونههای انگشت شماری از جنگلهایی با چنین قدمت تاریخی طولانی وجود دارد.
گردشگری براساس توسعه ناپایدار
عضو هیات علمی دانشکده منابع طبیعی درباره اینکه یونسکو تاکید کرده جنگلهایی که به ثبت جهانی میرسند باید دارای پروژه اکوتوریسم باشند، اظهار کرد: فعالیتها و طرحهای گردشگری و گردشگری که در منطقه هیرکانی در حال جریان است با آنچه مدنظر یونسکو است، تفاوتهای بسیاری دارد. مسئول تدوین و طراح اکوتوریسم در مناطق مهمی مانند جنگلهای هیرکانی باید تحصیلات مرتبط با اکوتوریسم و تخصص لازم در این زمینه را داشته باشند اما طرحهای گردشگری که تاکنون در جنگلهای هیرکانی اجرایی شدند هیچکدام براساس توسعه ناپایدار نبودهاند و گردشگری در هیرکانی مدیریت نشده است.
شیروانی افزود: آنچه مدنظر یونسکو است طرحی مدون و ساماندهی شده است تا مشخص شود گردشگران از کدام مسیرها و در کدام بازه زمانی وارد منطقه میشوند، تعداد گردشگران، مکان اسکان آنها و امکاناتی که در اختیار گردشگران قرار میگیرد باید مشخص شده باشد که هیچیک از این معیارها در گردشگری هیرکانی مورد توجه قرار نگرفته است.
او افزود: هنگام بازدید گردشگران از منطقهای مانند جنگلهای هیرکانی باید بروشورهای خاصی در اختیار گردشگران قرار گرفته و بر دانش آنها پس از بازدید از منطقه افزوده شده باشد. ضمن آنکه اکوسیستم منطقه برای حضور گردشگران ظرفیت مشخصی دارد و از آن ظرفیت نباید گردشگران بیشتری در منطقه حضور داشته باشند و پس از بازگشت گردشگران نیز نباید آسیبی به منطقه وارد شده باشد. آسیبهای زیستمحیطی که گردشگران بر جاذبههای طبیعی وارد میکنند پاکوب شدن گونههای گیاهی منطقه یا دفع زباله و پساب است.
