کشور ما بهعنوان یکی از کشورهایی که در نیمه دوم قرن بیستم میلادی درگیر یک جنگ نابرابر بوده، دارای فرصت بسیار مناسبی برای حضور گردشگران داخلی و خارجی و دیدار آنها از مناطق جنگی و آثار مقاومت دلیرانه مردم ایران در برابر تهاجم صدام و پشتوانههای بینالمللی این کشور است.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه «گسترش تجارت» نوشت: کرمانشاه، ایلام، کردستان، آذربایجانغربی و خوزستان استانهایی هستند که بهطور مستقیم درگیر جنگ تحمیلی بودند و هماکنون نیز بقایا و آثار تخریبی جنگ و یادمانهای دفاعمقدس در این استانها بیش از دیگر استانهاست که میتوان با حفظ هدفدار آنها و همچنین ایجاد زیرساختهای مناسب توسعه گردشگری در این مناطق، گردشگران داخلی و بهویژه خارجی را به سوی این مناطق سوق داد و هدایت کرد تا علاوهبر آشناسازی گردشگران بهعنوان نمایندگان جامعه جهانی با میراث معنوی و مادی بهجامانده از دوران دفاعمقدس، بستر اشتغالزایی و رونق اقتصادی این استانها نیز فراهم شود. البته هماکنون کاروانهای راهیاننور (که شامل گروههای مشتاق دانشآموزی و دانشجویی میشود) به این مناطق سفر میکنند، اما گردشگری جنگ در کشور ما نیاز به تورهای تخصصیتری دارد.
این حوزه نیازمند راهنمایان حرفهای است که به تاریخچه دفاعمقدس در ایران تسلط کامل داشته باشند، نیازمند زیرساختهای مناسب و تخصصیتر بوده و باید تجهیزات مورد نیاز روزآمد و استاندارد باشند. به تجربه مشاهده شده فرسودهترین وسیلههای نقلیه در اختیار تورهای گردشگری جنگ قرار داده شده و به گفته کارشناسان موزه جنگ خرمشهر نیز امکانات لازم را ندارد.
بخش خصوصی ابزار لازم را ندارد
اتاق بازرگانی آبادان اگرچه برنامههای متنوع و متعددی برای توسعه گردشگری جنگ در این شهر در نظر گرفته، اما فعالان گردشگری در اتاق بازرگانی آبادان معتقدند بدون کمک و حمایت دولت کاری از پیش نخواهند برد.
از سویی دیگر برخی از تورها به مناطق جنگی در چند سال گذشته دچار حوادثی شده که گردشگران را نسبت به تورهای گردشگری جنگ بدگمان کرده است.
غلامحسین غلامعلیان دهاقانی، رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی آبادان با تاکید بر اینکه بخش خصوصی و اتاقهای بازرگانی آبادان برنامههای بسیاری برای توسعه گردشگری جنگ در این شهر دارند، در گفتوگو با «گسترشتجارت» اظهار کرد: گردشگری جنگ یک طرح ملی است و بخش خصوصی اقدامات چندانی نمیتواند در این زمینه انجام دهد. در تمام دنیا موزه جنگ وجود دارد، حتی کشورهایی که حملهکننده به دیگر کشورها بودهاند هم موزه جنگ دارند.
آبادان، اسطوره مقاومت در جنگ
دهاقانی با بیان اینکه منطقهای مانند آبادان باید موزه جنگ مناسب و درخور داشته باشد، افزود: اگرچه موزه جنگ در خرمشهر وجود دارد اما این موزه نیز کیفیت لازم را نداشته و وجود موزه در خرمشهر نیاز آبادان به موزه جنگ را برطرف نمیکند. در دنیا چند شهر انگشتشمار مانند استالینگراد وجود دارد که در جنگهای بزرگ مقاومت کرده و سقوط نکردند اما استالینگراد نیز به تمامی در محاصره نبوده و بخش کوچکی از این شهر در جنگ جهانی دوم محاصره شده بود. این در حالی است که ۷۵ درصد از آبادان بیش از یک سال در محاصره بوده و سقوط نکرده؛ اتفاقی که در دنیا بیسابقه است.
رزمندگان، بهترین راویان
غلامعلیان دهاقانی با اشاره به اقدامات اساسی که توسعه گردشگری جنگ در کشور نیاز دارد، بیان کرد: گردشگری جنگ نیاز به راهنمایان سفر تخصصی دارد که به جنگ تحمیلی اشراف کامل داشته باشند و راوی گردشگری جنگ باید تاریخ جنگ ۸ ساله را به طور کامل بداند و برای گردشگران توضیح دهد، به همین منظور بهترین راویان جنگ رزمندگان دفاعمقدس هستند که اکنون بسیاری از آنها بیکارند و با توسعه گردشگری جنگ برای آنها نیز اشتغالزایی میشود.
رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی آبادان با اشاره به اینکه گردشگری جنگ محدود به هفته دفاعمقدس نمیشود، اظهار کرد: ارزش و مقام رزمندگان باید همواره حفظ شود و شأن و منزلت واقعی آنها برای افراد جامعه نمایان شود. هویت واقعی و ارزش حقیقی جنگ تحمیلی ایران رزمندگانی هستند که جان خود را بر کف گذاشته و جنگیدند.
او با اشاره به اینکه بیش از ۴۲۰۰ شهید آبادانی بودند، بیان کرد: ۵ مهر در تقویم نیست در حالی که نخستین عملیات رسمی نیروهای ایرانی در مقابله با نیروهای اشغالی عراقی در این تاریخ رخ داده است.
غلامعلیان دهاقانی درباره تورهای گردشگری جنگ که در ایران با نام راهیاننور برگزار میشوند، گفت: نوع جابهجایی در این تورها به دلیل مدیریت بسیار ضعیف موجب شده حوادثی رخ دهد. این امر موجب ایجاد بدبینی نسبت به تورهای گردشگری شده اما ربطی به گردشگری جنگ ندارد و میتوان با تورهای دیگری گردشگری جنگ را توسعه داد.
حادثهای در «راهیاننور» کرمانشاه رخ نداده است
گردشگری جنگ در کرمانشاه نیز ظرفیتهایی دارد، به عنوان نمونه عملیات «مرصاد» در این استان رخ داده که آخرین عملیات به وقوع پیوسته در دوران جنگ تحمیلی بوده است.
علیرضا مرادی بیستونی، معاون گردشگری میراثفرهنگی استان کرمانشاه با اشاره به اینکه سالانه تعداد زیادی از هموطنان چه در قالب کاروان «راهیاننور» و چه به صورت انفرادی برای بازدید از مناطق جنگی وارد این استان میشوند، در گفتوگو با «گسترشتجارت» اظهار کرد: تورهای «راهیاننور» به طور تخصصی برگزار میشوند. در این تورها از امکانات بهروز و مدرن استفاده شده و تاکنون نیز حادثهای در این تورها در استان ما رخ نداده است.
او افزود: بر اساس تفاهمنامهای که استان کرمانشاه با سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری و سازمان بسیج مستضعفان منعقد کرده، تورهای راهیاننور در حوزه گردشگری جنگ در این استان فعالیت میکنند و از راهنمایان مجربی در این تورها استفاده میشود.
مرادی بیستونی با اشاره به اینکه راویان جنگ در مناطق عملیاتی کرمانشاه رزمندگان هستند، بیان کرد: تلاش میکنیم برای رزمندگان سالهای دفاعمقدس دورههای آموزش راهنمایی سفر برگزار کنیم تا از این پس با دریافت کارت راهنمای گردشگری به فعالیت خود در حوزه گردشگری جنگ به طور حرفهای ادامه دهند.
او با اشاره به موزه «مرصاد» در منطقه جنگی «مرصاد» در اسلامآباد، «موزه شهدا» در قصرشیرین و «پادگان اباذر» در سرپلذهاب به عنوان بخشی از مناطق جنگی فعال در زمینه پذیرش بازدیدکنندگان افزود: این مناطق که سالانه پذیرای انبوهی از جمعیت بازدیدکننده گروهی و انفرادی است، زیرساختهای مناسبی هم دارد. بهطور مثال در شهرستان قصرشیرین، ۱۰ هتل و چند مهماپذیر و در اسلامآباد هم ۲ هتل و چند مهمانسرا وجود دارد و سرویسهای بهداشتی بینراهی نیز در این مناطق دایر شده است. مرادی بیستونی با اشاره به اقداماتی که برای توسعه گردشگری جنگ در استان کرمانشاه انجام شده، بیان کرد: جنگ در کرمانشاه نیز بسیار جدی بود و عملیات مرصاد که پایان جنگ و خروج نیروهای متفقین از کشور بود، در این استان رخ داد.
حفظ بقایای به جا مانده از جنگ
پس از گذشت ۲۹ سال از پایان جنگ تحمیلی، خرمشهر هنوز داغهای زیادی بر تن کوچه و خیابانهایش دارد که میتوان آنها را به چشم دید، اما حفظ این نشانهها از ۸ سال دفاعمقدس در خرمشهر به عنوان منطقهای که نشان میدهد سالها در آن نقطه از کشور چه گذشته و چگونه ۳۶ میلیون نفر جمعیت را با جان و دل در خود جای داده، امروز به عنوان یک منطقه نمونه گردشگری میتوان به چشم دید.
سجاد پاکگهر، مدیر اداره میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری خرمشهر با بیان اینکه نجلا درخشانی، معاون پژوهشی اداره میراثفرهنگی خرمشهر یک بررسیِ پژوهشی با هدف مطالعه چرایی حفظ بناهای باقیمانده از جنگ در کشورهای مختلف را در دستور کار خود دارد، بیان کرد: کشورهای درگیر جنگ در طول سالهای گذشته، بخشی از آثار باقیمانده از جنگ خود را حفظ کردهاند، ما نیز قصد داریم در برخی از نقاط شهرستانهای خرمشهر و آبادان این کار را انجام دهیم.
وی هدف از این بررسیها را مطالعه نمونههایی از آثار باقیمانده از جنگهای جهانی اول و دوم مانند ژاپن، انگلیس، روسیه و امریکا دانست تا بر این اساس بتوان به برنامهریزی مناسبی برای حفظ آثار باقیمانده از دفاعمقدس در خرمشهر و آبادان رسید.
او با بیان اینکه احتمال دارد در سالهای آینده برخی از نقاط و اتفاقات در خرمشهر که در آنها رویدادهای مهم ۸ سال دفاعمقدس رخ دادهاند، به فراموشی سپرده شود، افزود: اگر ما بتوانیم در برخی از این نقاط طرحهایی را با همراهی بنیاد حفظ و نشر ارزشهای دفاعمقدس با نام «مکانرویداد» تعریف کنیم و با استفاده از زبان هنر، یک شرح واقعه در سطح شهر داشته باشیم، میتوانیم در حفظ خاطرات گذشته در این باره تاثیرگذار باشیم و در ادامه این نقاط را به ثبت ملی برسانیم؛ اتفاقی که در کشورهای مختلف در ارتباط با خاطرات جنگ، مرسوم است.
گردشگری «دفاعمقدس» در خرمشهر
پاکگهر همچنین از تعریف محور گردشگری «دفاعمقدس» در سطح شهر خرمشهر خبر داد و افزود: با توجه به اینکه این محورها به عنوان جاذبههای گردشگری شهر مدنظر هستند، در سطح شهر محورهای گردشگری تاریخی، طبیعی، دفاعمقدس، آبی، صنعتی و تجاری تعریف شدهاند و گردشگران براساس تمایل خود از محورها دیدن میکنند.
او با تاکید بر در دست تدوین بودن نقشههای مختلفی با نام محورهای گردشگری، در سطح شهر ادامه داد: این شهر قبل از جنگ تحمیلی یکی از نقاط ویژه گردشگری کشور بود که از بعد اقتصادی اهمیت بسیاری داشت که خوشبختانه امروز نیز در حال بهدست آوردن جایگاه گذشته خود برای جذب گردشگران است.
وی اضافه کرد: ممکن است یک گردشگر تمایل به بازدید از یک محور خاص مانند محور تجاری، تاریخی یا دفاعمقدس داشته باشد، مانند ماهیت منطقه آزاد اروند که از نظر تجاری و بازار خرید حائزاهمیت است و از این حیث گردشگران زیادی به این منطقه مراجعه میکنند.
۲۰ بنای تاریخی ارزشمند در خرمشهر
مدیر اداره میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری خرمشهر همچنین از شناسایی ۲۰ بنای تاریخی به عنوان بناهای واجد ارزش در خرمشهر خبر داد و گفت: تا امروز از این تعداد مسجد جامع خرمشهر، مسجد ولیعصر (عج) و موزه جنگ در فهرست آثار ملی این شهر به ثبت رسیدهاند و پرونده ثبت ملی دیگر آثار شناساییشده نیز در دست تکمیل است.
او با تاکید بر اینکه بناهای شاخص دارای ارزشهای معماری، تاریخی و دفاعمقدس هستند که ارزش تبدیل به یک بنای موزهای را دارند و باید آنها را حفظ کنیم، بیان کرد: همه بناهای تاریخی در خرمشهر با توجه به رخدادِ دوران دفاعمقدس، ارزشِ دفاعمقدسی نیز دارند، بر این اساس از دید ما اهمیت حفظ این آثار دو چندان است.
وی که مدیر اداره میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری آبادان نیز هست، منطقه «ذوالفقاریه» در آبادان را یکی از مکانرویدادهای شهر آبادان در دوران دفاعمقدس دانست و ادامه داد: با توجه به خاطرات ارزشمند این منطقه در دوران جنگ، بخش پژوهشی در حال بررسی و تهیه پرونده این مکان به عنوان «مکانرویداد» است.
