اورامان منطقهای واقع در دو استان کرمانشاه و کردستان است که کارشناسان منطقهای درحال انجام مطالعات و بررسیهایی روی آن بهمنظور آمادهسازی پرونده ثبت و ارسال آن به یونسکو هستند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه «گسترش تجارت» نوشت: منطقه اورامان از نظر معماری، طبیعت و بهویژه فرهنگ و آداب و رسوم مردم منحصر به فرد بوده و تعامل انسان با طبیعت در این منطقه از موارد اصلی مورد توجه یونسکو است. مردم این منطقه به دلیل گرمای هوا ۴ تا ۵ ماه از سال را کوچ میکنند و صنایعدستی و آداب و رسوم منحصر به خود را دارند. طرح توسعه گردشگری در این منطقه به صورت اکوموزه در نظر گرفته شده و مراحل مطالعاتی آن آغاز شده است. ۷۶ روستا در اورامان استان کردستان و ۲۱ روستا در اورامان استان کرمانشاه واقع شده که توسعه گردشگری و ثبت جهانی منطقه اورامان میتواند برای آنها سود فراوانی به همراه داشته باشد.
زهرا احمدیپور، رئیس پیشین سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری تیر امسال از آمادهسازی پرونده ثبت جهانی اورامان خبرداده و گفته بود ثبت این منطقه نیاز به اجماع استانی مدیران دارد تا بتوانیم پرونده آن را سال آینده میلادی به یونسکو ارسال کنیم.
وی افزود: اگر سال آینده میلادی ثبت جهانی اورامان انجام شود، قرار نیست تنها در قالب یک پرونده ثبت جهانی انجام شود، بلکه باید برای استانهای کرمانشاه و کردستان تبدیل به ثروت شود و مردم بومی از ثبت جهانی آن بهره مالی ببرند.
معماری و فرهنگ منحصر به فرد اورامان
معماری منطقه اورامان و سرسبزی این منطقه کوهستانی رویای پلههایی به سمت بهشت را متصور میکند. خانههای این روستا با سنگ و اغلب به صورت خشکه چین و پلکانی ساخته شده است.مردم منطقه معتقدند«اورامانات تخت» یک روستای واقع در منطقه اورامان زمانی شهری بزرگ بوده و مرکزیتی ویژه داشته است به همین دلیل از آن بهعنوان تخت یا مرکز (حکومت) ناحیهای اورامان یاد میکردهاند.
به غیر از وضعیت ویژه روستا از نظر معماری، موقعیت چشمههای پرآب، آیینهای خاص و آداب و رسوم و وجود مقبره و مسجد پیر شالیار و به ویژه جمعیت و تعداد سکنه قابلتوجه آن نشانگر اهمیت منطقه از زمان ساسانی است.
پوشاک کردی آمیزهای از رنگ و نقش است. لباس مردم اورامانات نیز کردی است. پیش از ورود پارچه و کفشهای خارجی و سایر منسوجات داخلی به استان کردستان، بیشتر پارچهها و پای افزار مورد نیاز آنها را بافندگان و دوزندگان محلی بافته و تولید میکردهاند. از هنرهای سنتی این منطقه میتوان به گلیم، سجاده، نمد، سبد و گیوه بهعنوان سوغات اشاره کرد. این روستا مرکز دهستان اورامانات در جنوبشرقی شهر مریوان قرار دارد و جادهای به طول ۷۵ کیلومتر آن را به شهر مریوان متصل میکند. حدود ۳۰ کیلومتر این راه آسفالت و بقیه خاکی است.
اورامان کرمانشاه از برنامه عقب است
به نظر میرسد پایگاه ثبت جهانی اورامان در استان کرمانشاه اقدام قابلتوجهی برای ثبت این اثر و تشکیل پرونده آن انجام نداده و تازه تصمیم گرفته عملیات مطالعاتی روی اورامانات در کرمانشاه را آغاز کند.
امین قهرمانی، مسئول پرونده ثبت جهانی اورامان در استان کرمانشاه در گفتوگو با «گسترش تجارت» اظهار کرد: در بازدیدی که چند هفته گذشته محمد حسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی سازمان میراثفرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از اورامان داشت از ما درخواست کرد فعالیتهای مطالعاتی اورامان را آغاز کنیم و شاخصهایی نیز برای این بررسی تعریف و تعیین شد.
او افزود: پرونده اورامان ۲ بخش بوده که یکی متعلق به استان کرمانشاه و دیگری مربوط به استان کردستان است. فقط۲ ماه از فعالیت پایگاه بررسی و پژوهش روی اورامان دراستان کرمانشاه میگذرد.
قهرمانی درباره پرونده اورامان بیان کرد: انجام اقدامات لازم برای پرونده اورامان بخش کرمانشاه از برنامههای بخش کردستان عقبتر است و هنوز اقدامات این منطقه نهایی نشده که پس از انجام بررسیها و پژوهشهای مورد نیاز پرونده را به سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری ارسال خواهیم کرد، البته پرونده استان کردستان به این سازمان ارسال شده است. او در ادامه بیان کرد: تاکنون تنها اقدامی که انجام دادهایم از ادارههای کل استان کرمانشاه اطلاعات مورد نیاز را از اقلیم روستاها جمعآوری کردهایم. متاسفانه تاکنون هیچ بودجهای در اختیار ما قرار نگرفته است.
تعامل انسان با طبیعت
بهگفته کارشناسان منطقه اورامان، مطالعات مقدماتی پرونده اورامان در سال ۹۴ به یونسکو ارسال شده و اورامان در ثبت موقت یونسکو قرار دارد.
پویا طالب نیا، مسئول پایگاه ثبت جهانی اورامان در استان کردستان در گفتوگو با «گسترش تجارت» اظهار کرد: برای ثبت جهانی چندی پیش کارشناسان میراثفرهنگی سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری که برای تکمیل پروندههای ثبت جهانی در یونسکو فعالیت میکنند از اورامان استان کردستان بازدید کرده بودند و بررسیهای لازم انجام شده، شناخت از منطقه و موارد مهمی که میتواند راهگشا باشد و پرونده را تسریع کند، یادداشت شد.
او افزود: اداره کل میراثفرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان نیز مطالعات و بررسیهای مورد نیاز را روی اورامان انجام داده و حدود ۶۰ درصد از مطالعات مورد نیاز انجام شده است. اگر مشکلی رخ ندهد، پرونده اورامان تا پایان امسال آماده شده و به یونسکو ارسال میشود.
طالبنیا درباره ویژگیهای منحصر به فرد اورامان برای ثبت جهانی در یونسکو گفت: یکی از ویژگیهای ممتاز اورامان معماری و بافت این منطقه است که در نوع خود منحصر به فرد بوده و به صورت پلکانی ساخته شده، اما شاخص اصلی این منطقه تعامل انسان با طبیعت است. پرونده این منطقه بهنام منظر فرهنگی اورامان قرار است، تشکیل شود. منظر فرهنگی نیز مواردی مانند پوشاک مردم بومی، زبان محلی، فرهنگی بومی، آداب و رسوم، آیینها، جشنها، معماری، کوچنشینی، شیوه باغداری، معیشت و تمامی این موارد را شامل میشود.
نشانسازی برای صنایعدستی اورامان
طالبنیا در ادامه با بیان اینکه صنایع دستی منطقه اورامان نیز در پرونده آن درج میشود، گفت: هر روستایی در اورامان صنایعدستی ویژه خود را داراست و برنامه ما آن است که برای صنایعدستی هر روستا نام و نشان تجاری ویژهای ایجاد کنیم.
در روستای دل کلاشبافی یا همان گیوه بافی صنایع دستی اصلی آن را تشکیل میدهد. در روستایی به نام ناب، چاقوسازی صنایع دستی اصلی آن است. در برخی روستاها باغهای انار و توت فرنگی وجود دارد که این موارد نیز در پرونده اورامان لحاظ میشود. طالبنیا افزود: ۷۶ روستای اورامانی زبان در استان کردستان، ۲۱ روستا در استان کرمانشاه و همچنین شهرهای پاوه، نوسود و نودشه در استان کرمانشاه واقع شدهاند. در اورامان عشایر وجود ندارند، اما مردم بومی به دلیل گرما و سرمای شدید هوا کوچنشین هستند و کوچگاههای دائمی دارند که ۴ تا ۵ ماه از سال را در آن کوچگاهها زندگی میکنند. وی درباره توسعه گردشگری و ایجاد زیرساختهای گردشگری در اورامان اظهار کرد: مطالعات اکوموزه را در اورامان آغاز کردهایم و قصد داریم در آینده نزدیک اکوموزهای در اورامان ایجاد کنیم. اکوموزه با استفاده از جوامع محلی ایجاد شده و برای آنها سود مالی به همراه دارد. طالبنیا درباره طبیعت اورامان بیان کرد: مطالعات علوم طبیعی در اورامان نیز بهطور کامل بررسی میشود و یکی از شاخصههای اورامان مسائل زمینشناسی در این منطقه است که از نظر زیستشناسی نادر است.
