کشور دوست و همسایه افغانستان از نگاه زمینشناسی دارای ذخایر ارزشمند معدنی است، اما متاسفانه به دلیل شرایط حاکم بر این کشور شاید این ذخایر ارزشمند آنطور که باید مورد بهرهبرداری قرار نگرفته باشد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: این موضوع باعث شده تا دیگر کشورها برای همکاری معدنی با افغانستان وارد عمل شوند. ایران نیز به دلیل مرز مشترک و نزدیکی فرهنگی با این کشور، بارها بر این موضوع تاکید کرده و حتی در زمینه آموزشی نیز با افغانستان وارد همکاری مشترک شده است.کشور افغانستان دارای ذخایر فراوان مواد معدنی است. این کشور در حوزه مس، سنگآهن، لیتیوم و... دارای ذخایر ارزشمندی است که باعث شده کشورهای دیگر همچون امریکا، چین و هند توجه هر چه بیشتری به این کشور داشته باشند. البته ناگفته نماند در این سالها نیروهای طالبان و حتی داعش به این ذخایر چشم داشته و از آنها کسب درآمد کردند.
مدیر پیشین امور بینالملل انجمن سنگآهن و تحلیلگر بازار معدن و صنایع معدنی ایران و جهان درباره آخرین وضعیت معادن در کشور افغانستان، اظهار کرد: کل ارزش مواد معدنی فلزی و غیرفلزی افغانستان افزونبر ۹۵۸ میلیارد دلار است. در این میان ارزش سنگآهن که بیشترین ذخیره معدنی این کشور به شمار میرود، افزونبر ۴۴۴ میلیارد دلار و ارزش سنگ مس که دومین ذخیره معدنی این کشور بوده افزونبر ۲۸۸ میلیارد دلار است.
کیوان جعفری طهرانی ادامه داد: نام معدن اصلی سنگآهن این کشور «حاجیگک» و دومین معدن آن «مس عینک» است. معدن حاجی گک۱/۸میلیارد تن ذخیره قطعی سنگآهن داشته و بزرگترین معدن سنگآهن بکر آسیا به شمار میرود. همچنین معدن مس عینک که دومین معدن مس دنیا به شمار میرود ۱۱/۳میلیون تن ذخیره قطعی در اختیار دارد.
به گفته وی، افغانستان در کنار موارد یاد شده، در حوزه سنگهای قیمتی با داشتن حدود ۱۲۰ معدن ذخایر بسیار خوبی دارد. در مورد طلا در محدوده مس عینک و حوزههای مختلف شرق، شمال و شمالغرب، معادن مختلفی از طلا وجود داشته به طوری که تعداد آنها به ۱۱۲ معدن میرسد. براساس مطالعات ژئوفیزیک سازمان زمینشناسی امریکا که در سال ۱۳۸۱( ۲۰۰۲م) انجام شد، ۱۰۷۹ معدن مواد معدنی در افغانستان شناسایی شد. همچنان این سازمان مشغول مطالعه روی معادن افغانستان از طریق ژئوفیزیک هوایی و فضایی است.
جعفری طهرانی تصریح کرد: متاسفانه وضعیت تولید معدنی این کشور به دلیل درگیریهایی که در طول ۴ دهه گذشته از زمان اشغال افغانستان از سوی شوروی سابق اتفاق افتاد، چندان خوب نبوده و درآمدهای معدنی آن، سالانه تنها ۱۰۰ میلیون دلار است. این میزان درآمد کمتر از ۱درصد تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل میدهد. این در حالی است که افغانستان با ۳۱ میلیون نفر جمعیت میتوانست درآمد بیشتری در حوزه معدن داشته باشد.
وی در ادامه با اشاره به دیگر معادن افغانستان، تصریح کرد: این کشور دارای معادن عناصر نادر خاکی، مولیبدن، کبالت، نیوبیوم، آزبست، نقره، پتاس، بوکسیت، گرافیت، فلورید، فسفات، سرب و روی، گوگرد، تالک، منیزیم، کائولن، جیوه و از همه مهمتر لیتیوم است.جعفری طهرانی درباره ذخایر لیتیوم این کشور بیان کرد: افغانستان از نظر منابع لیتیوم، در میان ۳ ذخیره بزرگ لیتیوم دنیا بعد از شیلی و بولیوی قرار گرفته است. امروز با توجه به توسعه ماشینهای الکتریکی و فناوریهای نوین که منطبق بر دیدگاههای زیستمحیطی بوده و استفاده از سوختهای فسیلی که روز به روز در حال کاهش است، شاهد هستیم که کمپانی تسلا به عنوان یک پیشرو با استفاده از فناوریهای نوین در باتریهای خود توانسته عرصه را بر خودروسازهای بزرگ دنیا تنگ کند. امروزه مصرف باتریهای لیتیوم-یون از اتومبیلهای الکتریکی فراتر رفته و از گوشیهای همراه گرفته تا باتریهای منزل - UPS میتواند برق کامل منزل را از طریق شارژ با سلولهای خورشیدی تامین کند - کاربرد دارد.
وی ادامه داد: افغانستان از نظر برتری دارای معادن برتر سنگآهن، مس و لیتیوم است و این موارد جزو اولویتهای این کشور از نظر استخراج و بهرهبرداری قرار میگیرد، هرچند این اتفاق به دلیل مسائل امنیتی و درگیریهای موجود نتوانست به خوبی شکل بگیرد.
سخنران کنفرانسهای بینالمللی سنگآهن و فولاد افزود: در طول حضور طالبان و داعش در افغانستان شاهد هستیم بیشترین حمله این گروه تروریستی به معادن این کشور بوده که منجر به استخراجهای غیرقانونی از معادن سنگآهن و مس و پس از آن معادن سنگهای قیمتی شده است، زیرا افغانستان دارای سنگهای قیمتی مطرحی است. غیر از ۲ معدن فلزی که نام برده شد موارد دیگری را مشاهده نکردهایم که این گروههای تروریستی علاقهمند باشند از ذخایر معدنی افغانستان بهره ببرند.
جعفری طهرانی با اشاره به مورد دیگری که در این سالها مورد هجوم قرار گرفته است، اظهار کرد: مورد دیگر درباره معادنی که در افغانستان به غارت رفته به معادن لاجورد بدخشان که ذخایر خوبی دارد باز میگردد.
به گفته وی، در حوزه زغالسنگ معادنی در محدودهای به نام شباشک افغانستان قرار دارد که هیچگاه به طور عمده و حرفهای مورد بهرهبرداری قرار نگرفته و همیشه برای رفع نیازهای محدود مورد استفاده قرار گرفته است.
جعفری طهرانی در این باره اضافه کرد: بر اساس قرارداد همکاری که بین دولت افغانستان و کنسرسیوم هندی به رهبری شرکت SAIL در سال ۱۳۹۱ (۲۰۱۲م) امضا شد، ۷ عضو این کنسرسیوم که با نام AFISCO (کنسرسیوم آهن و فولاد افغانستان) شناخته میشدند عملیات استخراج و بهرهبرداری از ۳ معدن از ۴ معدن سنگآهن حاجی گک را طی مناقصهای به عهده گرفتند.
اعضای این کنسرسیوم عبارت بودند از: ۳ عضو بخش دولتی با سهام کل ۵۶درصد به نامهای SAIL (شرکت مادر تخصصی فولاد هندوستان) با ۲۰درصد سهم، NMDC (شرکت ملی توسعه معدنی) با ۱۸درصد سهم و RIN (شرکت راشتریا ایسپات نیگام) با ۱۸درصد سهم و ۴ عضو بخش خصوصی که در مجموع ۴۳درصد سهام داشتند و شامل JSW (شرکت فولاد جیندال) و JSPL (شرکت فولاد و نیروگاه جیندال) هر دو به مالکیت آقای ناوین جیندال هر یک با ۱۶درصد سهم و شرکت JSW ISPAT به مالکیت آقای ساجان جیندال با ۸درصد سهم و شرکت MIG (مونت ایسپات انرژی) به مالکیت آقای ساندیپ جاجودیا (داماد آقای جیندال) با ۴درصد سهم بودند.
کنسرسیوم آهن و فولاد افغانستان قرار بود در کنار بهرهبرداری از معدن سنگآهن حاجی گک نسبت به تاسیس یک کارخانه فولاد در ۲ فاز ۳/۱میلیون تنی و در مجموع ۶/۲میلیون تن و همچنین ایجاد یک نیروگاه برق ۸۰۰ مگاواتی برای تغذیه کارخانههای فولاد یادشده به ارزش ۱۰/۸میلیارد دلار اقدام کند، هرچند جهت جلوگیری از آسیبپذیری این پروژه توافق شد فاز نخست فولادسازی در مقیاس ۱/۲ تا ۱/۵میلیون تن و نیروگاه برق با ظرفیت ۱۲۰ مگاوات و با سرمایهگذاری ۲/۹میلیارد دلار اجرا شود و سپس با افزایش ظرفیت به ۳/۱ میلیون تن فاز اول تکمیل و فاز دوم با ظرفیت مشابه ایجاد شود. خوراک معادن ۱، ۲ و ۳ سنگآهن حاجی گک برای تغذیه ۴۰ سال کارخانههای فولاد ۶/۲ میلیون تنی کافی بود.
فناوری ساخت فولاد در این کارخانه با استفاده از زغالسنگی بود که در معدن شباشک استخراج میشد. اما پس از عقبنشینی هندیها در سال۱۳۹۳ (۲۰۱۴م) در این پروژه تمامی این برنامهها در معادن سنگآهن و زغالسنگ متوقف شد.وی درباره علاقهمندی امریکا برای حضور در بخش معدن افغانستان، افزود: نقشههای زمینشناسی و ژئوفیزیک میدانی بسیار دقیقی در دوره شوروی سابق از معادن افغانستان تهیه شد. در دوره طالبان بین سالهای۱۳۷۹تا۱۳۸۶(۲۰۰۰-۲۰۰۷م) در عمل هیچ فعالیت اکتشافی و استخراجی در معادن افغانستان انجام نشد و تعداد محدود معادن فعال نیز غارت شدند.
از سال تا سال در سال۱۳۸۶تا ۱۳۹۳(۲۰۰۷تا ۲۰۱۴م) که امریکاییها به طور رسمی در افغانستان حضور داشتند، اعلام کردند چنانچه کسی نقشههای زمینشناسی دوره شوروی سابق را در دست دارد و به ما تحویل دهد پول خوبی در ازای آن دریافت میکند. جالب است بدانید، در دوره طالبان تعدادی از این نقشهها یافته و آتش زده شدند چون طالبان معتقد بود این نقشهها نشانه کفر هستند و حتی اگر کسی این نقشهها را پنهان میکرد حکم اعدام داشت. عدهای از افراد فرصتطلب و ماجراجوی افغان این نقشهها را در دیوار منازل خود پنهان کرده بودند و با پیشنهاد امریکاییها دیوارها را شکافته و نقشهها را به نرخ بالایی فروختند.
این نقشهها برای امریکا ارزشمند بود، هرچند که امریکا مطالعات ژئوفیزیک فضایی از افغانستان در امسال و سال آینده انجام داد و نتایج بهدست آمده از آن را به دیگر مطالعات خود اضافه کرد. امریکا این اطلاعات دقیق را تاکنون افشا نکرده ولی شواهد از ذخایر عظیم مواد معدنی افغانستان حتی بیشتر از ایران حکایت دارد. روش ژئوفیزیک فضایی که امریکا استفاده کرده بسیار دقیق و با یکدرصد خطا قابل قبول است اما خطر خاص خود را دارد. به همین دلیل این ژئوفیزیک در محدودههایی با لیزر انجام شده که افراد عادی در آن حضور نداشتند زیرا ممکن است برای مردم خطراتی داشته باشد. امریکا برای انجام این مطالعات ژئوفیزیک میلیاردها دلار هزینه کرده چون معتقد است حداقل برای نیم قرن ذخایر مواد معدنی دست نخورده افغانستان را میتواند استحصال کند. جالب است بدانید امریکا اطلاعات را بهطور کامل به طرف افغانستانی نمیدهد. این حاکی از علاقه بسیار امریکاییها برای حضور در معادن افغانستان است.
وی ادامه داد: دیگر پروژههای معدنی که از سوی سرمایهگذاران خارجی در افغانستان در حال اجرا بود، پروژه مس عینک با ذخیره ۱۱/۳میلیون تن است که با سرمایهگذاری ۴ میلیارد دلار از سوی شرکت دولتی چینی به نام Metallurgical Corporation of China از سال ۱۳۸۶( ۲۰۰۷م) در حال اجرا بود. طرفهای چینی نیز بعد از حمله نیروهای داعش با آر پی جی به معدن مس عینک از سال ۱۳۹۳ ( ۲۰۱۴م) به اجبار بعد از ۷ سال از افغانستان خارج شدند. معدن مس عینک در ۴۰ کیلومتری جنوب شرق کابل در ولایت لوگر قرار گرفته و بزرگترین ذخیره مس افغانستان و به روایتی نخستین یا دومین ذخیره بزرگ مس جهان است. همچنین معدن شماره ۴ سنگآهن حاجی گک با سرمایهگذاری ۳/۸میلیارد دلار به شرکت کانادایی KILO GOLD MINES واگذار شده بود که طرفهای کانادایی نیز مشابه سرمایهگذاران هندی و چینی عطای معادن افغانستان را به لقایش بخشیدند و این کشور را بعد از خروج رسمی امریکاییها در سال ۲۰۱۴م ترک کردند. بدین ترتیب کل حجم سرمایهگذاری از سوی سرمایهگذاران خارجی در معادن سنگآهن ۱، ۲، ۳ و ۴ حاجی گک افزونبر ۱۴/۶ میلیارد دلار بود. بدون شک امریکاییها به مراتب نسبت به دیگران بهتر امنیت را برقرار میکنند. اگر امریکا تا امروز این کار را نکرده شاید برای آن باشد که میخواهد عرصه را به طرف افغانستانی تنگ کند و تنها خودش در منطقه حضور داشته باشد و امنیت را برقرار کند. وی در پایان تاکید کرد: افغانستان غیر از معادن یاد شده معادن بسیار خوبی از شن و ماسه دارد که با شروع ساختوساز میتواند از آنها استفاده کند. در صورتی که معدن مس عینک و حاجی گک به بهرهبرداری برسد، سالانه افزونبر ۱ میلیارد دلار درآمدزایی برای این کشور ایجاد میکند.
