سالهای زیادی از شناخت انرژی توسط بشر میگذرد و بشر به تناسب فناوری زمان خویش استفادههایی را از انرژیهای مرتبط برده است.
توسعه انرژیهای مختلف هرکدام با توجه به میزان هزینه، سطح ایمنی و ایجاد آلودگی دارای محدودیتهایی است. توجه بیش از حد به سوختهای فسیلی در امور روزمره در خاورمیانه و تولید فوق تصاعدی گازهای گلخانهای باعث شده که متوسط دمای خاورمیانه در صد سال اخیر رشد ۴برابری نسبت به متوسط دمای جهانی را تجربه کند. از طرف دیگر ایران هفتمین کشور تولیدکننده گازهای گلخانهای در دنیاست که غیرقابل تحمل شدن دمای هوا در برخی شهرها و آلودگی بیش از حد هوا را به دنبال داشته است. در دهههای اخیر توجه به انرژی ارزان هستهای در دنیا برای کاستن از مشکلات زیستمحیطی اهمیت ویژهای پیدا کرده بود اما تشعشعات ده هزار ساله و فوق خطرناک زبالههای هستهای و از طرف دیگر سونامی سال ۲۰۱۱ ژاپن که بخشی از تاسیسات هستهای را تخریب کرد و بار دیگر پس از حادثه چرنوبیل یادآور خطرات فاجعهآمیز هستهای بود، سطح ایمنی این تاسیسات را زیر سوال برده و در چرخشی قابل توجه به طور تقریبی بیشتر نقشههای راه انرژی در دنیا تغییر مسیر داده و میزان تامین انرژی از نیروگاههای هستهای را در دهههای آینده به حداقل رسانده و به جای آن توسعه انرژیهای نو و مهمتر از همه انرژی خورشیدی را مدنظر قرار دادهاند. ایران به عنوان یکی از آفتابخیزترین کشورهای دنیا و با بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال و در حالیکه میانگین جهانی سطح انرژی در دنیا بهطور تقریبی ۳/۵ کیلووات ساعت به ازای هر مترمربع است با داشتن سطح انرژی ۲ تا ۳ برابری نسبت به میانگین دنیا از بالاترین ظرفیتهای ممکن در انرژی خورشیدی برخوردار است که غیراقتصادی بودن آن درحالحاضر تنها مانع گسترش آن در ایران و خیلی از کشورها بوده که با توجه به پژوهشها هر روز نرخ سلولهای خورشیدی تولیدی در حال کاهش است و دور از انتظار نیست در چند سال آینده، این سلولها توجیه اقتصادی پیدا کنند. از طرف دیگر به واسطه سطح تابش بالای نور خورشید در ایران میزان تبخیر چندین برابر متوسط جهانی بوده و بحران آب در سالهای آینده و با توجه به سدسازیهای مکرر ترکیه و افغانستان که بعید نیست این نیاز استراتژیک در ایران را نشانه رفته باشند به یکی از معضلات اصلی کشور تبدیل خواهد شد.در این زمینه از دست دولت کار زیادی بر نمیآید و اگر خود مردم نخواهند وارد گود شوند شاید برای همیشه خیلی از شهرهای بزرگ و قدیمی ایران قابلیت سکونت خود را از دست بدهند. اقداماتی که در این زمینه غیراز روشهای معمول ازجمله جلوگیری از احداث چاههای عمیق، آبیاری مکانیزه و... به نظر میرسد قابل انجام است عبارتند از:
الف- احداث نیروگاههای خورشیدی کوچک نیروگاههای بزرگ با تولید گازهای گلخانهای و با توجه به نزدیکی بیشتر این نیروگاهها به شهرها یا بودن در سطح شهر در گرم شدن موضعی هوا در آن منطقه موثر بوده و دولت باید از احداث نیروگاههای جدید خودداری کرده و حتی به سمت تعطیلی نیروگاههای بزرگ قدیمی برود. در این زمینه به جای استفاده از نیروگاههای بزرگ، دولت باید با دادن امتیاز خاص، آگاهیبخشی و تشویق مردم به احداث مزارع تولید برق خورشیدی در بام منازل و نواحی بایر اطراف شهری، مردم را همراهی کند. این اقدام با توجه به اینکه بیش از نیمی از گرمای خورشید جذب سطح زمین میشود، میتواند تا حدودی از جذب این میزان گرما در شهرها جلوگیری و در کنار آن و به تناسب از تولید گازهای گلخانهای در نیروگاههای فسیلی جلوگیری کند. حمایت دولت و مجلس در تصویب استفاده از مزارع خورشیدی هنگام نوسازی و ساخت و بخشودگی هزینههای مالیاتی و... میتواند کمک شایانی کند.
ب- احداث مزارع تولید آب در اینکه کشور آب کم دارد و بیشتر مناطقی مانند خوزستان که به دریا نزدیک هستند با مشکل کمبود آب و آبهای آلوده روبهرو هستند شکی نیست. احداث مزارع تولید آب که با تبخیر آب از آب شور دریا بهدست میآید در بیابانهایی که نزدیک دریا هستند و با توجه به اینکه این فرآیند نیاز به فناوری پیچیدهای ندارد، کار هزینهبری نبوده و حتی میتواند در صورت تضمین خرید، اشتغالزایی مناسبی کند. در این زمینه حتی میتوان با احداث گلخانههای کوچک در کنار این مزارع علاوه بر کمک به بهبود هوا، کشاورزی در این مناطق را گسترش داد.در روزگاری که انرژی خورشیدی یک موهبت الهی بوده و خداوند به وفور آن را به ما ارزانی داشته با آگاهیبخشی و تشویق مردم به استفاده از آن میتوان عمده مشکلات زیستمحیطی مناطق خشک کشور را برطرف کرد و با تمرین فرهنگ خصوصیسازی و گسترش آن به سایر صنایع در راه رسیدن به توسعه پایدار قدمهای اساسی برداشت. مهرداد سیفعلی - سرپرست واحد غرب کشور پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران
