عضو هیات علمی دانشگاه صنعت نفت، مدیر نفت و گاز سازمان برنامه و بودجه، مدیرعامل شرکت ملی گاز مایع ایران، عضو هیات مدیره شرکت ملی پتروشیمی، مدیرعامل شرکت بازرگانی پتروشیمی، سفیر ایران در برزیل و مشاور وزیر نفت گوشهای از کارنامه مدیریتی و علمی مدیرعامل کنونی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران است.
منصور معظمی ۱۵ ماه پیش به درخواست محمدرضا نعمتزاده، وزیر صنعت، معدن و تجارت از وزارت نفت بیرون آمد تا معاون نعمتزاده در این وزارتخانه باشد و مدیرعاملی سازمان گسترش را نیز به کارنامه مدیریتی خود اضافه کند. گفتوگو با منصور معظمی و بررسی وضعیت صنایع ایران به دلیل سابقه مدیریتی او که به بیش از ۳ دهه میرسد، میتواند به پیشبرد وضعیت این شاخص اقتصادی کمک کند. معظمی در این مصاحبه به نارضایتی مردم از کیفیت و خدمات پس از فروش خودروسازان میپردازد و این مطالبه را برای مردم امری میداند که در آن حق با مردم است. او معتقد است مردم به خودروسازان محبت میکنند و بر این اساس میگوید: کیفیت خودرو و خدمات پس از فروش در سال ۹۵ نسبت به سال ۹۴ رشد داشته اما هنوز در قبال محبتهای مردم به نقطه مناسبی نرسیده است. وی همچنین به دلایل سرمایهگذاری ۲۵۰۰ میلیارد تومانی ایدرو در مناطق محروم کشور پرداخته و معتقد است ایدرو بدون اینکه در این زمینه وظیفه یا تکلیفی داشته باشد، سعی کرده به وعدههای خودش عمل و به اندازه توان سازمان گسترش مناطق محروم کشور را به توسعه متوازن نزدیک کند. یکی از محورهایی که معظمی در این گفتوگو به آن اشاره میکند ثبات مدیریت در کشور است؛ شاخصی که نبود آن باعث شده بسیاری از سازمانهای بزرگ کشور در سالهای گذشته دچار تغییر و تحولهای بسیاری شوند. او میگوید: در همه جای دنیا مدیران بزرگترین سرمایههای سازمانها هستند و با تغییر مقامات سیاسی جابهجا میشوند اما در ایران این طور نیست و دلیل آهسته بودن ضربآهنگ توسعه را در همین موضوع ارزیابی میکند. رئیس هیات عامل ایدرو که ۱۵ ماه پیش به این سازمان دعوت شد، امیدوار است دولت دوازدهم، باطلالسحر این تغییرات باشد تا کشور شاهد رشد و توسعه بیشتری شود. در ادامه مشروح گفتوگوی پایگاه خبری گسترش با منصور معظمی، رئیس هیات عامل ایدرو آمده است.
ایدرو در ۱۵ ماه گذشته در مناطق محروم سرمایهگذاریهای بسیاری کرده که حجم آنها به ۲۵۰۰میلیارد تومان میرسد، آیا سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در این زمینه وظیفه و تکلیفی داشته یا هدف دیگری در جریان این سرمایهگذاریها وجود دارد؟
به لحاظ قانونی چنین تکلیف مشخصی نداریم اما گفته شده اگر ایدرو بخواهد در نقاط محروم سرمایهگذاری کند تسهیلاتی را قانونگذار فراهم کرده و این موضوع برای سازمان گسترش که نهادی توسعهای است، از اهمیت ویژهای برخوردار میشود. سازمان گسترش به عنوان متولی توسعه صنعتی باید به مناطق محروم کشور توجه ویژهای داشته باشد. سرمایهگذاری در مناطق محروم برای بخش خصوصی در ایران جذابیت کافی ندارد و این کاری است که ایدرو باید انجام دهد تا برای مردم این مناطق اشتغال ایجاد شود و توسعه صنعتی به همراه داشته باشد.
طرحهایی که ایدرو در مناطق محروم دارد، شامل چه پروژههایی است و مهمترین آنها با چه میزان اشتغالزایی و سرمایهگذاری قرار است به بهرهبرداری برسند؟ در این راستا چه در گذشته و چه اکنون اقداماتی انجام شده که اگر بخواهم به طور مشخص بگویم اکنون پروژه بافت بلوچ را داریم که یک کارخانه قدیمی و مستهلکشده بود و آن را نوسازی کردهایم و به زودی طرح توسعه آن را قطعی خواهیم کرد.سال گذشته حدود ۲۵ میلیارد تومان در این کارخانه هزینه شد و کاملا نوسازی شده و اکنون حدود ۲۰۰ نفر در آن مشغول به کار هستند. بخش ریسندگی تمام شده و بخش بعدی که بافندگی است در بخش توسعه قرار دارد. با یاری خدا این کارخانه را به طور مدرن راهاندازی خواهیم کرد. این کارخانه در استان اشتغال مناسبی ایجاد خواهد کرد و میتواند نوید توسعه این استان را بدهد. سال گذشته همین روزها بود که به ایرانشهر رفتم و آنجا به مردم قول دادم که این کارخانه را راهاندازی میکنم و خوشبختانه اکنون آماده راهاندازی شده و سر قولمان ایستادیم. بحث دیگری که در زابل مطرح است، کارخانه لاستیک با ظرفیت تولید ۵۰ هزار تن و سرمایهگذاری حدود ۹۰۰ میلیارد تومان است که باعث اشتغال هزار و ۳۰۰ نفر میشود. قرارداد این کارخانه بسته و کارگاه تجهیز شده است. اکنون در مرحله تامین منابع مالی هستیم و پیمانکارها در حال تجهیز کارگاه هستند. کارخانه قند دزفول از دیگر پروژههای ایدرو است که آتش گرفته و به طور کامل از بین رفته بود. این کارخانه به طور کامل بازسازی و نوسازی شده است. اکنون در حال کار است و میتواند محصول بگیرد تا قند تولید کند. حدود ۵۰ میلیارد تومان در این پروژه سرمایهگذاری شده است. پروژه دیگری در کرمانشاه وجود دارد که تولید بیواتانول است. حدود ۳۰۰ میلیارد تومان در این پروژه سرمایهگذاری شده و پروژه بسیار فعالی است. اکنون حدود ۴۳ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و سال آینده به بهرهبرداری خواهد رسید.در مرند همچنین پروژه الیاف شیشه را داریم که اکنون در حال بازکردن پاکات و انتخاب پیمانکار هستیم. فکر میکنم هزینه این پروژهها بیش از ۲۵۰۰ میلیارد تومان است که سازمان در حال اجرا دارد. پروژههایی که سازمان در مناطق محروم دارد به این حجم سرمایهگذاری رسیده است.
در سالهای گذشته موضوع خودرو با چالشهایی در کشور روبهرو بوده که یکی از آنها به نرخ مربوط میشود، ایدرو در این زمینه چه فعالیتی داشته است؟ زمانی که میخواهیم خودرو بخریم باید با پولی که داریم تصمیم بگیریم. یکی از مهمترین شاخصها در خرید خودرو قدرت خرید است. بر این اساس باید خودرویی را تولید کنیم که بازار آن را بپسندد. متوسط قدرت خرید مردم و جامعه هدف صنعت خودرو به طور معمول نمیتوانند خودروهای گران نرخ خریداری کنند و بر این اساس بازار دیکته میکند که خودرویی تولید شود که میانگین نرخ آن تا سقف ۳۰ میلیون تومان باشد تا مردم بتوانند آن را خریداری کنند.
با این حال خودروهای وارداتی هم در کشور وجود دارند که نرخ آنها از ۱۰ برابر میانگین قدرت خرید خودرو هم بیشتر است، ارزیابی شما از این موضوع چیست؟ میگویند حدود ۸۰۰ پورشه به کشور وارد شده اما جامعه هدف ما آن ۸۰۰ خانوار نیستند بلکه ۱۰ میلیون خریدار خودرو هستند. در این شرایط هرچه نرخ بالاتر برود قدرت خرید مردم نیز کاهش مییابد.
برخیها معتقدند خودروسازان شاخصهای اصلی تولید را رعایت نمیکنند و در این زمینه نارضایتیهایی وجود دارد، افزایش کیفیت و خدمات پس از فروش به طور مشخص از توقعاتی است که مردم از خودروسازان دارند. این موضوع را چطور ارزیابی میکنید؟ قیمت یک شاخص است و شاخص دوم کیفیت است. مردم بحق از خودروسازان انتظار دارند که باید پاسخ محبتهای آنها داده و خودروهایی تولید شوند که بتوانند رضایت مردم را فراهم کنند. رضایت امری نسبی است اما در مجموع مردم از نظر کیفیت و خدمات پس از فروش گلهمند هستند. البته باید بگویم که سال ۹۵ نسبت به سال ۹۴ هم رضایتمندی و هم کیفیت افزایش پیدا کرد اما انتظار مردم بیش از این میزان است و درست است. خودروساز باید خودرویی را تولید کند که مصرفکننده مدتی آرامش داشته باشد و سراغ نمایندگی و تعمیرگاه نرود. شاخص سوم خدمات پس از فروش است که آن هم باید به گونهای باشد که بتواند رضایت مردم را جلب کند. شما در بازار با تردد خودروهایی که نرخ آنها بیش از این است، مواجه هستید. این اتفاق طبیعی است و ورود خودروهای خارجی تا جایی که به تولید داخلی لطمه نزند باعث ایجاد رقابت و بهبود کیفیت خواهد شد. ایدرو در سالهای گذشته در پروژههای گاز پارس جنوبی نقش جدی ایفا کرده و در تحویل فاز ۱۷ و ۱۸ رهبری کنسرسیوم بر عهده سازمان گسترش بود، رکوردهای بیسابقهای ثبت شد، درباره جزییات این پروژهها هم توضیح دهید.فاز ۱۷ و ۱۸ تحویل و در فروردین امسال بهدست ریاست محترم جمهوری افتتاح شد. ارزش این پروژه ۲/۶ میلیارد دلار بود و اکنون در حال بهرهبرداری است. وزارت نفت هم از این پروژه راضی است. اکنون پروژه فاز ۱۴ در دست ایدرو است که حجم سرمایهگذاری این پروژه هم ۵/۵ میلیارد دلار است و در حال پیشرفت است. امیدواریم بتوانیم تا پایان امسال بخشی از فاز یک را در صورتی که کارفرما تسهیلات مالی در اختیار ما قرار دهد، به تولید برسانیم که تولید ۵۰ میلیون متر مکعب گاز از ۱۱ حلقه چاه خواهد بود. توسعه میدان سوسنگرد از دیگر پروژههای این حوزه است که در دست ایدرو قرار گرفته و شرکت ملی نفت ایران آن را به ایران واگذار کرده است. اکنون در حال مطالعه میدان و گرفتن شریک و اجرای کار هستیم. ۷۰۰ تا ۸۰۰میلیون دلار حجم سرمایهگذاری این پروژه است.
یکی از توقعاتی که از ایدرو به عنوان مهمترین سازمان توسعهای در کشور میرود، حمایت از فناوریهای نو و صنایع هایتک است، در این زمینه چه فعالیتهایی انجام شده است؟
یکی از سیاستها و تکالیفی که بر عهده ایدرو است کمک و سرمایهگذاری در حوزه فناوری و هایتک است. در گذشته پروژههای زیادی داشتیم که با همکاری دانشگاهها و مراکز پژوهشی بوده است. برخی از آنها تمام شده و برخی در حال اجرا است. یکی از پروژههایی که کاملا دانشبنیان است با همکاری دانشگاه صنعتی شریف اجرایی شده و هفته اول مردادماه افتتاح میشود. پروژه ممبران در صنعت نفت و آب کارآیی بالایی داشته و با شرایط خشکسالی ایران مطابقت دارد و میتواند به کشور کمک کند. این پروژه به زودی افتتاح خواهد شد.تاریخ ایدرو به دلیل تغییرات گسترده در سطح مدیریت با فراز و نشیبهای بسیاری روبهرو بوده است. با این حال امروز تجربه سازمان گسترش در این حوزه به نیم قرن رسید. درباره تاریخچه و وظایف این سازمان توضیح دهید. ایدرو مسبوق به سابقه تاریخی روشنی است که در این سالها با فراز و نشیبهای خاص خودش هم روبهرو شده است. روند توسعه صنایع در زمانی که این سازمان راهاندازی شد، مناسب نبود و این سازمان با این هدف راهاندازی شد و موفق هم بوده است. هم اختیارات و هم توانمندی و هم حمایتها باعث شد که در ۱۰ سالی که دکتر نیازمند رئیس سازمان بود، کارهای بزرگی انجام شود. این امر در کل کشور موضوعیت دارد. ما در ایران باید به سمت ثبات مدیریت حرکت کنیم. هر جا این ثبات مدیریت را داشتیم به هدفی که مد نظر بود، رسیدیم. سازمان گسترش ۱۴سال یک مدیر داشت و ۳۸ سال ۱۷مدیر را تجربه کرد. به طور متوسط هر دو سال و سه ماه یک مدیر بر مسند ایدرو نشست. این موضوع برای یک سازمان اقتصادی بزرگ اتفاق بسیار بدی است. این اتفاق سم مهلک است. تا زمانی که مدیران بخواهند با ساختار این سازمان آشنا شوند، آنها را جابهجا میکنند. بنابراین باید به سمت ثبات مدیریت حرکت کنیم. پس از انقلاب در دوران جنگ کارخانههای سازمان گسترش خیلی خوب کار کردند و خدمات بزرگی را در زمان جنگ ارائه کردند. در آن دوره کارخانههای ماشینسازی و صنایع سنگین کمکهایی کردند که هم باعث افزایش میزان مقاومت ایران شد و هم رشد دانش فنی آنها. از سال ۱۳۶۴ به بعد بحث دستاندازی به سازمان شروع میشود، با این سناریو که اختیارات سازمان گسترش را محدود کنند اختیارات سازمان تحت شعاع قرار گرفت و پس از آن با تصویب اصل ۴۴ موضوع خصوصیسازی آغاز شد. اموال و داراییهای سازمان با عنوان رد دیون واگذار شد.
با اینکه پس از روی کارآمدن دولت یازدهم واگذاریها به شیوه رد دیون ممنوع اعلام شد، اما آسیبهای این سیاست که در دولت نهم و دهم به صنعت و اقتصاد ایران وارد شد هنوز پابرجاست. این موضوع را چطور بررسی میکنید؟
دولت باید اصل ۴۴ را اجرا میکرد اما مهم این است که ما این شرکتها را را به اهل آنها واگذار کنیم. قرار نبود این شرکتها از سازمان گسترش که یک سازمان تخصصی در حوزه صنعت است، بگیرند و به افرادی واگذار کنند که هیچ تخصصی در این حوزه ندارند. با اتفاقی که افتاده بود، امروز بیش از ۶۰ درصد کارخانههایی که واگذار شدهاند، روزگار خوشی ندارند و برخی از آنها هم تعطیل شدهاند. قرار نبود اینها واگذار شوند تا تعطیل شوند؛ قرار بود این واحدها واگذار شوند تا رشد و توسعه پیدا کنند.
نکته جالب در این حوزه این است که شرکتها را واگذار کردند اما بدهی آنها پای سازمان گسترش نوشته میشود. ما این شرکتها را تضمین کرده بودیم و مسائل حقوقی آنها به ما مربوط میشود. حدود ۲ هزار میلیارد تومان طلب داریم. پرسشی که اکنون وجود دارد این است که سازمانها چگونه باید رشد کنند؟ در دورههای گذشته با تبر خصوصیسازی سازمان گسترش را تکهتکه کردند. البته این فقط سازمان گسترش نبود که طعمه چنین سیاستهایی در دولتهای گذشته شد و پتروشیمی بدتر از ما بود. شرکت ملی پتروشیمی به روزگاری دچار شده که فلسفه وجودیاش زیر سوال رفته است.
نقش سازمانهای توسعه و به طور مشخص سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در توسعه کشور چیست؟
من معتقدم که امروز کشور به نقش سازمانهای توسعهای بیش از گذشته نیاز دارد و باید دولت و مجلس این سازمانها را حمایت کنند تا آنها بتوانند دوباره نقشآفرینی کنند. دولت و مجلس کمک کردند که ۶۰ میلیون تن ظرفیت تولید در پتروشیمی ایجاد شود. دولت و مجلس به ایدرو کمک کردند و ۲۵۰ پروژه ساخته شد و صنایع بزرگ در کشور به وجود آمد. امروز که بخش خصوصی در کشور از نظر اقتصادی حال خوبی ندارد باید به سازمانهای توسعهای کمک کنیم تا اشتغال و تولید در کشور رونق بگیرد. البته این موضوع شرطی دارد و سازمانهای توسعهای که دولتمحور بودند باید خصوصی شوند. این همان کاری است که در ۱۵ ماه گذشته در ایدرو انجام شد. در این مدت در تمام قراردادهای مشارکتی، ایدرو حداقل سهم را دارد. در این قراردادها برای ما تفاوتی نداشت که شریک خارجی باشد یا ایرانی. ما گفتیم ایدرو نقش توسعهگری دارد. بخش خصوصی در این ۱۵ ماه بسیار استقبال کرد و ما هم چراغخاموش رفتیم. سعی کردیم بدون حاشیه و شفاف و با استفاده از حداکثر توان داخلی کارهای خود را دنبال کنیم و در این سیاست مورد حمایت وزیر محترم و مقامات بالاتر بودیم.
یکی از آسیبهایی که به آن اشاره کردید، تغییرات سطح مدیریتی است که به سازمانهای توسعهای آسیب جدی وارد میکند، این آسیبها شامل چه مواردی میشود؟
این پرسش را به عنوان عضو هیات علمی دانشگاه پاسخ میدهم. در دنیا توانمندی، قابلیت، اهلیت، مهارتهای ادراکی، روابط عمومی و تصمیمگیری از مهمترین شاخصهای انتخاب مدیر است. بر اساس این شاخصها مدیران انتخاب میشوند. پایه آن و بزرگی و کوچکی و پیچیدگی کار حقوق و مزایا میدهند. در شرکتهای بزرگ و صاحبنام به طور معمول این انتخابها سختتر میشود و صاحبان شرکتها به سادگی مدیران و کارکنانشان را از دست نمیدهند. در سیستمهای دولتی غیراز مشاغلی که سیاسی است و با تغییر دولتها افراد جابهجا میشوند، باقی مشاغل بر اساس قابلیت و تناسب شغل و شاغل انتخاب میشوند؛ این در مدیریت یک قاعده است. در کشور ما در بخش خصوصی این قاعده وجود دارد اما در دولت اینگونه نیست. تغییر و جابهجایی صریح و نابهنگام مدیران ضربه مهلکی بر پیکر برنامههای توسعه و هدفهای کلان کشور وارد میکند. بر این اساس باید به سمت ثبات مدیریت و پایداری حرکت کنیم. همچنین کاری کنیم که قدردان مدیران خدمتگزار باشیم. نمیشود هر روز به یک بهانه با تازیانههای بیرحمانه بر پیکر مدیران آنها را بیاعتبار کنیم؛ یک روز به بهانه حقوقهای نجومی، روز دیگر به عنوان موافقت یا مخالفت با این و آن و روز دیگر به عنوان مدیران تمامیخواه اینچنین با سرمایههای ملی بازی کنیم.
گفتوگو: امیر مهرزاد
