تداوم طرح سه مطالبه ثابت ـ آلودگی هوا، ترافیک و ضعف حملونقل عمومی ـ نشان میدهد مساله تهران نه کمبود شناخت، بلکه ضعف در اولویتگذاری و حکمرانی یکپارچه شهری است.
وقتی پرتکرارترین دغدغههای شهروندان سالها بدون تغییر تکرار میشود، یعنی سیاستهای مقطعی و پروژهمحور نتوانستهاند به اصلاحات ساختاری در حوزه حملونقل، توسعه شهری و مدیریت تقاضای سفر منجر شوند.
از سوی دیگر، اگر بخشی از مدیریت شهری با «کاربری غیرشهری» تعریف شود، طبیعی است که حساسیت کمتری نسبت به کیفیت زیست روزمره شهروندان داشته باشد. در چنین شرایطی، بازتعریف ماموریت مدیریت شهری بر مبنای زیستپذیری، شفافیت در پاسخگویی و تمرکز بر حملونقل عمومی کارآمد میتواند نقطه شروعی برای بازگرداندن اعتماد عمومی و کاهش فشار مزمن بر پایتخت باشد.
این سه ابرچالش در تهران، دستکم ۱۴سال است در شهر خودنمایی میکند و همواره در صدر پاسخهایی بوده که شهروندان در پیمایشهای نامنظم بخشهای مطالعاتی شهرداری مطرح کردهاند؛ ضمن آنکه روند متغیرهای این سه فاکتور نیز سال به سال بدتر شده است. اکنون این نظرسنجی یک پرسش در خود شکل داده؛ چرا هزینههایی که در شهر توسط مدیریت شهری صورت میگیرد به جای التیام دردها، به افت مداوم «کیفیت زندگی» میانجامد؟ کارشناسان حوزه سیاستگذاری شهری در این باره معتقدند، بهرهبرداری سیاسی از جایگاه «مدیریت شهری» طی سنوات گذشته باعث جهتدهی به پروژههایی همچون بزرگراهسازی شده که کارکرد آنها، تشدید همین دردها بوده است.
ضعف حملونقل عمومی، ترافیک و آلودگی هــــوا ۳ چالش اساسی و مزمنی است که زندگی شهروندان تهرانی را تحتالشعاع قرار دادهاست. درحالیکه بیش از یک دهه از شناسایی این چالشها و عدمرفع آنها میگذرد، شهروندان تهرانی با چالشهای جدیدی از جمله کثیفیشهر، فرونشست زمین، بحران کمآبی، تمرکز جمعیت فراتر از ظرفیت در پایتخت، نظام ساختوساز دارای ایراد و کیفیت پایین زندگی دراین شهر مواجه شدهاند.
چالشهای ذکرشده در گفتوگو با دوازده عضو فعلی شورایشهر تهران استخراج شده است و البته ۳چالش حملونقل عمومی ضعیف، ترافیک و آلودگی هوا در صدر مشکلات تهرانیها قرار دارند.
مدیران شهری طی ۱.۵دهه از پس رفع ۳چالش اصلی شهروندان تهرانی برنیامدهاند. این موضوع، این سوال را مطرح میکند که آیا این مشکلات قابلرفع نبوده یا عزمی برای رفع آنها وجود نداشتهاست و با افزایش چالشهای زندگی در پایتخت، چه آیندهای برای پایتخت رقم خواهد خورد؟ بررسیها حکایت از آن دارد که مدیریت شهری در طول ۱.۵دههاخیر تنها با تمرکز بر توسعه حملونقل عمومی، میتوانست ترافیک و آلودگی هوا را نیز مرتفع کند، اما دیربازدهبودن رفع این چالش و تمرکز بر اهداف سیاسی از سوی مدیران شهری باعث شد تا حل این سه چالش مزمن شهر به فراموشی سپرده شود.
سمیه فروغی، کارشناس حوزه شهری درخصوص پابرجاماندن ۳ چالش اصلی شهروندان تهرانی بهرغم گذر زمان طولانی گفت: شهردار تهران دارای جایگاه سیاسی است و همینجایگاه باعثشده تا در بسیاری از موارد، شهرداران بهجای تمرکز بر رفع چالشهای پایتخت بهدنبال سکوسازی برای کسب مناصب بزرگتر بعدی باشند. این رویه باعث میشود که مدیریت شهری تهران بهجای حل چالشهای اساسی شهروندان تهران درصدد اجرای پروژههایی برآید که در زمان نسبتا کوتاهی بازده زیادی را رقم بزند.
بهعنوان نمونه به سراغ ساخت بزرگراه برود تا بودجهمدیریت شهری را صرف کار دیربازدهی نظیر توسعه مترو کند. نمونه دیگری از این موضوع ایجاد قرارگاه مسکن در این دوره مدیریت شهری بود. در قانون شهرداریها، ۶ ماموریت برای شهرداری تهران تعیینشده که ساخت مسکن در زمره آنها نیست، اما شهرداری با هدف دیدهشدن به سراغ تاسیس چنین قرارگاهی میرود، اما توسعه حملونقل عمومی راکه میتواند چالشهای ترافیک و آلودگی هوا را مرتفع کند، زمین میگذارد، چراکه دیربازده است و بعید است که بتواند دستاورد نمایانی را برای آنها رقم بزند.
سیدجعفر تشکریهاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورایشهر تهران «بهبود کیفیت و کمیت حملونقل عمومی»، «بهبود نظافت و نگهداشت شهر» و «حفظ درختان پارکهای جنگلی و شهر از خشکی و قطعشدن» را ۳ خواسته اصلی شهروندان تهرانی دانست و گفت: شهروندان تهرانی به فراخور زمان، عملکرد شهرداری و تاثیر آن بر زندگی خود خواستههای متفاوتی از اعضای شورایشهر دارند و طبیعتا در بازه ۴.۵سالاخیر این خواستهها و اولویت آنها یکسان نبودهاست، با اینوجود به عقیده من «ارتقای کمی و کیفی حملونقل عمومی» پراولویتترین خواست شهروندان تهرانی در این دوره بود.
البته مدیریت شهری برای ارتقای حملونقل عمومی در این دوره اقداماتی انجام داده، اما این اقدامات لزوما منطبق با نیازهای شهر نبوده و بنابراین به نتیجه نرسیدهاست. رسیدگی به «آلودگی هوا» و حل «ترافیک» از دیگر درخواستهای شهروندان تهرانی است که البته این خواستهها زیرمجموعه «توسعه حملونقل عمومی» هستند و با حل چالش ذکرشده مرتفع میشوند. دومین خواسته پرتکرار شهروندان تهرانی بهبود ارائه خدمات نظافت شهری و سومین درخواست شهروندان مهار قطع و خشکی درختان در پارکهای جنگلی و خیابانهای شهر است
ناصر امانی، رئیس کمیته منابع انسانی شورایشهر تهران «نظافت شهر و مقابله با حیوانات موذی»، «کاهش آلودگی هوا» و توسعه «حملونقل عمومی» را ۳ خواسته اصلی شهروندان تهرانی میداند.
وی معتقد است؛ عدمموفقیت مدیریت شهری در اجرای نظافت شهری باعث نارضایتی شهروندان تهرانی شده، بهنحویکه در شرایط کنونی مهمترین دغدغه شهروندان نگهداشت ضعیف و تردد حیوانات موذی در سطح شهر است. البته تلاشهایی برای بهبود این موضوع انجامشده، اما به نتیجه مطلوب نرسیدهاست.
