ال‌نینو به‌عنوان یکی از پدیده‌های مهم اقلیمی، زمانی شکل می‌گیرد که سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی به‌طور غیرعادی گرم شود. این پدیده می‌تواند الگوهای معمول دما و بارش را در مناطق مختلف جهان تغییر دهد، اما اثرات آن در همه کشورها و مناطق یکسان نیست.
در ایران نیز ال‌نینو ممکن است احتمال وقوع یا الگوی بارش را تغییر دهد، اما ارتباط آن با میزان بارش کشور قطعی و مستقیم نیست. به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً با استناد به وقوع این پدیده، افزایش بارش یا پایان خشکسالی را پیش‌بینی کرد.
افزایش ۳۰ تا ۷۰ درصدی بارش پاییز در برخی مناطق
محمدرضا کاویان‌پور، رئیس مؤسسه تحقیقات آب، درباره اثر ال‌نینو بر بارش‌ها و وضعیت منابع آبی ایران گفت: بر اساس پیش‌بینی‌های موجود، انتظار می‌رود بارش در بخش‌هایی از کشور طی فصل پاییز حدود ۳۰ تا ۷۰ درصد بیشتر از نرمال باشد.
به گفته او، احتمال افزایش بارش در مناطق غربی زاگرس، به‌ویژه حوضه‌های آبریز کارون و کرخه، بیشتر است؛ با این حال، افزایش بارش لزوماً به معنای افزایش متناسب منابع آب قابل استفاده نیست.
کاویان‌پور افزود در صورت تحقق این شرایط، می‌توان انتظار داشت رواناب و ورودی به برخی سدهای این مناطق نیز افزایش پیدا کند. با این حال، در شرایطی که احتمال وقوع بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت وجود دارد، بخشی از بارش‌ها ممکن است به شکل سیلاب ظاهر شوند و فرصت کافی برای نفوذ در زمین، ذخیره‌سازی طبیعی یا ذخیره در مخازن فراهم نشود.
مدیریت همزمان سیلاب، آب و انرژی
رئیس مؤسسه تحقیقات آب با تأکید بر اینکه موضوع فقط ظرفیت مخازن نیست، گفت: مدیریت همزمان ریسک سیلاب، ذخیره آب و تولید انرژی در چنین شرایطی اهمیت ویژه‌ای دارد.
او درباره وضعیت فعلی ذخایر سدهای کشور اظهار کرد: سطح ذخایر در بسیاری از مخازن پایین است. این وضعیت از یک سو می‌تواند فضای بیشتری برای کنترل بخشی از سیلاب ایجاد کند، اما از سوی دیگر نشان‌دهنده آسیب‌پذیری منابع آب کشور و ضرورت استفاده بسیار حساب‌شده از ظرفیت مخازن است.
کاویان‌پور تصریح کرد که نمی‌توان صرفاً با اتکا به وقوع یک دوره پربارش، مسئله مدیریت منابع آب را حل‌شده تلقی کرد. به گفته او، مدیریت توأمان آب و انرژی و بهره‌برداری هوشمندانه از مخازن در چنین شرایطی اهمیت ویژه‌ای دارد.
در تحلیل ال‌نینو فقط مقدار بارش مهم نیست
رئیس مؤسسه تحقیقات آب در ادامه گفت در بررسی اثر ال‌نینو بر منابع آب کشور، نباید فقط به مقدار بارش توجه کرد؛ بلکه نوع، زمان، شدت و پراکنش مکانی بارش نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
او افزود شرایط اقلیمی امروز با گذشته یکسان نیست و افزایش دما یکی از عواملی است که می‌تواند الگوی بارش و تبدیل بارش به رواناب را تحت تأثیر قرار دهد. بر اساس برآوردهای فعلی، دما در دوره مورد بررسی می‌تواند حدود یک تا دو درجه سانتی‌گراد بالاتر از نرمال باشد.
افزایش دما می‌تواند تبخیر و همچنین تقاضای آب، به‌ویژه در بخش کشاورزی، را افزایش دهد. در چنین شرایطی، بخشی از اثر مثبت بارش بیشتر ممکن است با افزایش تبخیر و نیاز آبی خنثی شود.
پیش‌بینی زمستان در محدوده نرمال
کاویان‌پور درباره وضعیت بارش در فصل زمستان گفت: در شرایط فعلی، پیش‌بینی‌ها برای زمستان در مجموع در محدوده نرمال قرار دارند. بنابراین نباید صرفاً بر اساس افزایش بارش پاییز، انتظار یک دوره ترسالی پایدار در تمام سال را داشت.
او افزود اگر بخشی از بارش‌های مؤثر به جای برف، به صورت باران در ارتفاعات رخ دهد، ممکن است ذخیره برفی کاهش پیدا کند و در نتیجه، الگوی زمانی تأمین آب نیز تغییر کند.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب تأکید کرد: حتی در صورت افزایش بارش، باید توجه داشت که افزایش بارش الزاماً معادل افزایش پایدار منابع آب قابل دسترس نیست.
پیش‌بینی جریان ورودی به ۳۰ سد مهم کشور
رئیس مؤسسه تحقیقات آب با اشاره به اقدامات این مؤسسه در زمینه پیش‌بینی داده‌محور و استفاده از هوش مصنوعی اظهار کرد: مؤسسه تحقیقات آب طی سال‌های اخیر فعالیت‌های قابل توجهی در زمینه پیش‌بینی داده‌محور و استفاده از روش‌های هوش مصنوعی برای پیش‌بینی جریان‌های ورودی انجام داده است.
به گفته کاویان‌پور، در حال حاضر جریان ورودی به ۳۰ سد مهم کشور تا افق شش‌ماهه پیش‌بینی می‌شود. این پیش‌بینی می‌تواند ابزار مهمی برای برنامه‌ریزی، مدیریت منابع آب و بهره‌برداری از مخازن باشد.
پیش‌بینی بارش‌های حدی همچنان دشوار است
کاویان‌پور با تأکید بر تفاوت میان پیش‌بینی جریان رودخانه و پیش‌بینی دقیق مکان و زمان یک بارش حدی گفت: پیش‌بینی دقیق بارش‌های حدی از نظر مکانی و زمانی همچنان یکی از چالش‌های مهم علوم جوی است.
او افزود عدم قطعیت در مقیاس‌های محلی، به‌ویژه درباره بارش‌های رگباری و کوتاه‌مدت، قابل توجه است. بنابراین رویکرد مناسب، استفاده همزمان از مدل‌های هوش مصنوعی و داده‌محور در کنار مدل‌های هواشناسی و هیدرولوژیکی است تا احتمال وقوع، شدت و پیامدهای یک رویداد با دقت بیشتری برآورد شود.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب ادامه داد: هدف، حذف کامل عدم قطعیت نیست، بلکه کاهش آن و تبدیل پیش‌بینی‌ها به اطلاعات قابل استفاده برای تصمیم‌گیری مدیران سدها و سایر مصرف‌کنندگان آب است.
او گفت تجربه‌ها و مقایسه‌های انجام‌شده میان سامانه‌های بارشی رخ‌داده و پیش‌بینی سامانه‌های بارشی، کارکرد قابل قبول سامانه‌های پیش‌بینی توسعه‌یافته در مؤسسه تحقیقات آب را تأیید می‌کند.
ال‌نینو ناجی آب ایران نیست
کاویان‌پور با تأکید بر اینکه نباید ال‌نینو را «ناجی آب» یا راه‌حل کم‌آبی بلندمدت کشور دانست، اظهار کرد: ال‌نینو یک عامل اقلیمی است که می‌تواند احتمال تغییر در الگوی بارش را افزایش دهد، اما اثر آن در همه مناطق و در تمام سال‌ها یکسان نیست.
او افزود حتی در برخی سال‌هایی که با ال‌نینو همراه بوده‌اند، در ایران شرایط خشکسالی رخ داده است. این پدیده در محدوده اقیانوس آرام استوایی و با فاصله بسیار زیاد از ایران اتفاق می‌افتد؛ بنابراین اثرات آن در کشور قطعی نیست و بر اساس ارزیابی‌های آماری مورد توجه قرار می‌گیرد.
ضرورت مدیریت منابع آب بر اساس سناریوهای مختلف
رئیس مؤسسه تحقیقات آب بر ضرورت برنامه‌ریزی سناریومحور تأکید کرد و گفت: برنامه‌ریزی منابع آب باید بر مبنای سناریوهای مختلف انجام شود و سناریوی بدبینانه نیز همواره در نظر گرفته شود.
به گفته او، به‌ویژه در بخش‌های شرب و کشاورزی، تصمیم‌گیری نباید فقط بر اساس احتمال افزایش بارش در یک فصل انجام شود.
کاویان‌پور همچنین با اشاره به نقش افزایش دما در خنثی شدن بخشی از اثر افزایش بارش گفت: اگر دما حدود یک درجه افزایش یابد، تبخیر و نیاز آبی نیز بیشتر می‌شود و در نتیجه ممکن است بخشی از منابع آب اضافی صرف افزایش تقاضای آب شود.
پاییز پربارش به معنای پایان کم‌آبی نیست
او در پایان خاطرنشان کرد: حتی اگر پاییز پربارش‌تری داشته باشیم، نمی‌توان آن را به معنای حل مشکل کم‌آبی بلندمدت کشور تلقی کرد.
به گفته رئیس مؤسسه تحقیقات آب، رویکرد صحیح این است که از فرصت بارش‌های مناسب برای تقویت ذخایر استفاده شود، همزمان آمادگی برای سناریوهای خشک حفظ شود و مدیریت ریسک و برنامه‌ریزی مبتنی بر سناریو در دستور کار قرار گیرد.
در ادامه حتما بخوانید: چهارمحال و بختیاری سردترین استان کشور شد
منبع: تسنیم
دیدگاه‌ها
ارسال نظر