تکمیل خطآهن تبریز - مرند - چشمهثریا به یکی از اولویتهای استراتژیک ایران تبدیل شده است، مسیری که میتواند کشور را دوباره به شبکه ریلی ترکیه و سپس اروپا متصل کند.
مسیر راهآهن تبریز - مرند - چشمهثریا همزمان با افزایش تنشهای ژئوپلتیکی در مسیرهای ترانزیتی جهان و شکلگیری رقابت تازه برای جذب بار چین - اروپا، بار دیگر به یک موضوع کلیدی در محافل حملونقلی و اقتصادی ایران تبدیل شده است.
این مسیر مرزی که سالها تکمیل آن به تعویق افتاده، اکنون بهعنوان یکی از ابزارهای مهم ایران برای ورود به بازار چندصد میلیارد دلاری ترانزیت بینقارهای شناخته میشود.
مسیر چشمهثریا بهدلیل امکان ایجاد دومین نقطه اتصال مستقیم شبکه ریلی ایران و ترکیه پس از مرز رازی اهمیت دوچندان یافته است. چنین پیوندی ایران را قادر میسازد بارهای شرق آسیا را بهطور رقابتی و پیوسته به اروپا انتقال دهد؛ ظرفیتی که سالهاست مسیرهای رقیب از جمله قزاقستان از آن بهره میبرند.
براساس گفته کارشناسان، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۹ هزار قطار باری میان چین و اروپا تردد داشتهاند و بخش عمده آنها از آسیای میانه عبور کردهاند؛ سهمی که ایران نیز میتوانست در آن نقشآفرینی مؤثر داشته باشد.
پروژه راهآهن تبریز- مرند - چشمهثریا کمتر از ۲۷۰ کیلومتر طول دارد و تنها ۵۰ کیلومتر آن تاکنون به بهرهبرداری رسیده است. همچنین کارشناسان این خط را حلقه مفقوده اتصال ایران به اقتصاد جهانی میدانند؛ حلقهای که تکمیل آن میتواند حجم قابلتوجهی از بارهای ترانزیتی چین و حتی روسیه را به سمت ایران هدایت کند.
از سوی دیگر اهمیت خطآهن زمانی بیشتر روشن میشود که بدانیم ارزش تجارت سالانه چین و اروپا بیش از هزار میلیارد دلار برآورد شده و اگر تنها ۱۰ درصد این کالاها از مسیر ایران عبور کند، دهها میلیارد دلار درآمد خدماتی برای کشور ایجاد خواهد شد.
هرچند برخی کارشناسان درباره حجم درآمدهای احتمالی اختلافنظر دارند، اما همگی بر این موضوع توافق دارند که اقتصاد خدماتی ترانزیت میتواند یکی از موتورهای رشد اقتصادی کشور باشد.
ترکیه، بهعنوان یکی از بازیگران اصلی حوزه ترانزیت، هم شریک بالقوه ایران و هم رقیب جدی در جذب بارهای چین - اروپا محسوب میشود. برخی تحلیلگران از تلاش آنکارا برای مدیریت انحصاری این مسیر سخن میگویند، اما بسیاری از متخصصان باور دارند موفقیت ایران بدون همکاری راهبردی با ترکیه امکانپذیر نیست. اتصال چشمهثریا، تکمیل خط رازی و افزایش بهرهوری حملونقل ریلی در داخل کشور سه ضلع مهم این همکاری هستند.
راهآهن تبریز - مرند - چشمهثریا تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه نمادی از یک فرصت تاریخی است. شرایط بینالمللی، بحران اوکراین، تغییر مسیرهای سنتی و تلاش کشورها برای کاهش وابستگی به مسیرهای پرریسک، ایران را در موقعیتی قرار داده که میتواند پس از سالها به یک مسیر تعیینکننده در تجارت جهانی تبدیل شود.
تحقق این هدف به سرعت عمل، برنامهریزی دقیق و نگاه ملی به پروژههای زیربنایی نیاز دارد. فرصتهای پیشرو اگر از دست بروند، شاید به این زودیها تکرار نشوند.
