حسن وحید، معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به وسعت بالای حوزههای آبخیز ایران گفت: ۱۲۵ میلیون هکتار از مساحت کشور را حوزههای آبخیز تشکیل میدهد؛ ظرفیتی بزرگ که با وجود پتانسیلهای طبیعی، بهدلیل تغییر اقلیم، خشکسالی و بیتوجهی به مدیریت منابع، با بحرانهای جدی زیستمحیطی روبهرو شده است.
وی افزود: تغییر الگوی بارش و پراکنش نامناسب آن باعث شده ایران، مشابه بسیاری از کشورهای جهان، درگیر پیامدهای تغییر اقلیم و خشکسالی شود، اما شدت برخی بحرانها در کشور بالاتر از میانگین جهانی است.
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی با تأکید بر اینکه فرسایش خاک یکی از جدیترین تهدیدهای کشور بهشمار میرود، تصریح کرد: نرخ فرسایش خاک در ایران بهطور متوسط ۱۵.۴ تن در هکتار در سال است؛ رقمی بالاتر از استاندارد جهانی که سالانه منجر به از دست رفتن حدود ۱.۵ تا ۲ میلیارد مترمکعب خاک حاصلخیز کشاورزی میشود.
وحید یادآور شد: این در حالی است که تشکیل هر سانتیمتر خاک غنی کشاورزی صدها سال زمان میبرد، اما این سرمایه حیاتی در مدت کوتاهی دچار فرسایش میشود.
وی ادامه داد: بحران دیگر، افت شدید سفرههای آب زیرزمینی است؛ بهطوریکه طبق آخرین آمار وزارت نیرو، کسری تجمعی آبهای زیرزمینی کشور به حدود ۱۶۰ میلیارد مترمکعب رسیده است. این دو عامل، توان سرزمینی ایران را کاهش داده و پیامدهایی مانند فرونشست زمین، گسترش گردوغبار و ریزگردها را بهدنبال داشته است.
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی تأکید کرد: اگر بتوانیم پوشش گیاهی کشور را تقویت کنیم، بهویژه از طریق اجرای طرحهای آبخیزداری و آبخوانداری، امکان عبور از بخش قابل توجهی از این بحرانها وجود دارد.
به گفته وی، ایران سالانه حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب بارش دریافت میکند که از این میزان، حدود ۳۰۰ میلیارد مترمکعب تبخیر و تعرق میشود و در نهایت تنها ۸۰ تا ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب قابل برنامهریزی در دسترس قرار میگیرد؛ به بیان دیگر، ۷۵ درصد بارش کشور تبخیر میشود.
وحید افزود: یکی از مهمترین مزایای طرحهای آبخیزداری این است که با افزایش پوشش گیاهی، سطح تبخیر کاهش مییابد. کاهش تبخیر بهطور مستقیم باعث افزایش آب در دسترس و کنترل فرسایش خاک میشود.
وی همچنین گفت: کنترل روانآبها و سیلابهایی که باعث تخریب، خروج آب از چرخه مصرف و ورود آن به دریای آزاد میشود، از دیگر مزایای کلیدی این طرحهاست.
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی در پایان خاطرنشان کرد: بر اساس آخرین تحقیقات، اگر سطح پوشش گیاهی کشور افزایش یابد، میتوان متوسط تبخیر را از ۷۵ درصد به حدود ۵۸ درصد کاهش داد؛ کاهشی ۱۰ تا ۱۲ درصدی که اثر بسیار قابلتوجهی در حفاظت از خاک و مدیریت منابع آبی کشور خواهد داشت.
