معاینه فنی خودروها یکی از ابزارهای اصلی برای حفظ سلامت محیط زیست و کاهش آلودگی هوا در تهران است. بر اساس قانون هوای پاک، خودروهای زیر ۴ سال از انجام معاینه فنی معاف هستند، اما تجربه و آمار نشان میدهد که بسیاری از این خودروها حتی قبل از رسیدن به سن قانونی، کیفیت لازم برای ایمنی و محیط زیست را ندارند. مدیرعامل ستاد معاینه فنی خودروهای تهران، محمد مهدی میرزایی قمی، اخیراً نکات مهمی درباره وضعیت معاینه فنی خودروها، تخفیفهای طرح ترافیک و چالشهای استعلام از دوربینهای نظارتی مطرح کرده است که میتواند تاثیر زیادی بر رفتار مالکان خودرو داشته باشد.
طبق قانون هوای پاک، خودروهایی که سنشان کمتر از ۴ سال است، از انجام معاینه فنی معاف هستند. این قانون به منظور کاهش فشار بر مالکان خودرو و تسهیل استفاده از خودروهای نو وضع شده است. با این حال، آمارهای مراکز معاینه فنی نشان میدهد که حدود ۲۵ درصد خودروهایی که سنشان بین ۳ تا ۴ سال است و به صورت اختیاری برای معاینه مراجعه کردهاند، مردود میشوند.
این آمار هشدار دهنده نشان میدهد که کیفیت برخی خودروهای داخلی هنوز به استانداردهای لازم نزدیک نیست و ممکن است حتی خودروهای نسبتاً نو نیز آلایندگی بالا یا نقص فنی داشته باشند. مهدی میرزایی قمی بر لزوم افزایش نظارت بر کیفیت خودروهای داخلی تاکید کرده و میگوید این اقدام میتواند از ایجاد خطرات احتمالی برای مالکان و محیط زیست جلوگیری کند.
از سوی دیگر، شورای اسلامی شهر تهران برای سال ۱۴۰۴ مشوقهایی برای تشویق مردم به مراجعه به مراکز معاینه فنی در نظر گرفته است. خودروهایی که معاینه فنی عادی دریافت کنند، از ۱۰ درصد تخفیف در عوارض سالیانه طرح ترافیک بهرهمند خواهند شد و خودروهایی که معاینه فنی برتر داشته باشند، از ۲۰ درصد تخفیف برخوردار میشوند. این مشوقها باعث شده است که بسیاری از خودروهای غیرمشمول نیز برای استفاده از تخفیف به مراکز مراجعه کنند.
یکی دیگر از مسائل مهم در زمینه معاینه فنی، استفاده از دوربینهای نظارتی سطح شهر تهران است. این دوربینها قابلیت استعلام بیش از یک و نیم میلیون خودرو در روز را دارند، اما فرآیند اعمال قانون با محدودیتهایی همراه است.
به گفته مدیرعامل ستاد معاینه فنی، برای اعمال جریمه و نظارت صحیح، باید پلاک خودروها با VIN یا شناسه یکتای خودرو تطبیق داده شود که این کار توسط پلیس راهور انجام میشود. به دلیل محدودیتهای فنی و فرآیندی، تنها حدود ۳۰۰ هزار استعلام در روز نهایی میشود. این یعنی بین ۳۰۰ هزار تا ۱.۵ میلیون خودرو که فاقد معاینه فنی هستند، به دلیل عدم تطبیق پلاک با VIN، جریمه نمیشوند.
بنابراین، بسیاری از خودروهایی که معاینه فنی آنها منقضی شده، شناسایی و رصد میشوند، اما به دلیل محدودیتهای سیستم، هنوز جریمه نمیشوند. این وضعیت باعث شده تا اهمیت مراجعه داوطلبانه و منظم به مراکز معاینه فنی برای مالکان خودروها بیش از پیش برجسته شود.
با توجه به چالشهای ذکر شده، مالکان خودروهای زیر ۴ سال نیز تشویق میشوند که به صورت اختیاری به مراکز معاینه فنی مراجعه کنند. این اقدام نه تنها به ایمنی خودرو و کاهش آلایندگی کمک میکند، بلکه مزایای اقتصادی نیز برای مالکان دارد.
مشوقهای سال ۱۴۰۴، شامل ۱۰ تا ۲۰ درصد تخفیف در عوارض سالیانه طرح ترافیک است. این فرصت به ویژه برای کسانی که روزانه از خودرو در محدوده طرح ترافیک استفاده میکنند، بسیار ارزشمند است. تجربه نشان میدهد که استفاده از این تخفیفها باعث شده است بسیاری از خودروهای غیرمشمول قانونی نیز به مراکز مراجعه کنند و وضعیت فنی خودروهای خود را بررسی کنند.
به طور کلی، مراجعه داوطلبانه به مراکز معاینه فنی باعث میشود خودروهای داخلی با کیفیت پایین شناسایی و تعمیر شوند و به این ترتیب هم امنیت رانندگان افزایش یابد و هم محیط زیست حفظ شود.
معاینه فنی خودروهای تهران با وجود قانون معافیت خودروهای زیر ۴ سال، همچنان اهمیت بالایی دارد. حدود ۲۵ درصد خودروهای اختیاری در سن ۳ تا ۴ سال، در معاینه فنی مردود میشوند و این نشاندهنده نیاز به نظارت بیشتر بر کیفیت خودروهای داخلی است. از سوی دیگر، مشوقهای شورای شهر تهران برای سال ۱۴۰۴، مالکان خودروها را به مراجعه داوطلبانه تشویق میکند و فرصت دریافت ۱۰ تا ۲۰ درصد تخفیف در عوارض طرح ترافیک را فراهم کرده است.
با توجه به محدودیتهای استعلام و تطبیق VIN، بسیاری از خودروهای فاقد معاینه فنی هنوز جریمه نمیشوند. بنابراین بهترین راهکار برای مالکان خودروها، مراجعه منظم به مراکز معاینه فنی و بهرهگیری از تخفیفهای قانونی است تا هم از جریمهها در امان بمانند و هم سهم خود را در کاهش آلودگی هوا و افزایش ایمنی خودرو ایفا کنند.
