کاهش سطح آب دشتهای کشور عوارضی چون ایجاد فروچاله و خشک شدن چاهها، افزایش بیابانزایی، ایجاد کانون ریزگردها و در نتیجه افزایش مهاجرت از روستاها به شهرها را به دنبال داشته و اگر روند بهرهبرداری از چاههای غیرمجاز ادامه پیدا کند به طور قطع با مشکلات جدی روبهرو خواهیم شد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: بخش کشاورزی یکی از بزرگترین مصرفکنندگان آب در ایران است که سالانه مقادیر زیادی از آن را استفاده میکند. احیا و حفظ منابع آب زیرزمینی کشور تنها با انسداد چاههای غیرمجاز ممکن نیست و یکی از برنامههایی که در دستور کار سازمان حفاظت محیطزیست و وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نیرو قرار گرفته نصب کنتورهای هوشمند و ایجاد تغذیه مصنوعی به منظورجذب منابع آب سطحی به زیرزمینی است. یکی از راههای کنترل مصرف آب و جلوگیری از اسراف آن، استفاده از دستگاههای هوشمند است. اما مشکلی که به وجود میآید این است که صاحبان چاههای آب و زمینهای کشاورزی به طور معمول به دور از امکاناتی هستند که بتوانند کنترلی روی مصرف آب داشته باشند. چنانچه مشکلی پیشاید و آب هدر رود آنها از این مشکل با خبر نخواهند شد. در سالهای اخیر دستگاههای هوشمندی ساخته شده که میتوانند کشاورزان را از میزان مصرف آب به وسیله تلفن همراه آگاه کنند. علیرضا دائمی، معاون سابق برنامهریزی و امور اقتصادی وزیر نیرو و قائممقام بینالملل وزیر نیرو به انواع سیستمهای هوشمند برای کنترل مصرف آب در چاهها اشاره کرد و گفت: «۳ نوع دستگاه رایج در اندازهگیری آب وجود دارد. کنتورهای حجمی که در مقیاس کوچکتری در منازل مسکونی نیز قرار دارد. این سیستم هوشمند نیست و هر چند وقت میتوان با استفاده از آن میزان مصرف آب را کنترل کرد. این دستگاه معایبی نیز دارد از جمله اینکه با آن میتوان در دورههای طولانی میزان مصرف را اندازه گرفت و رکورد هر دوره را نمیتواند ثبت کند. دستگاه مغناطیسی نوع دیگر سیستمهای هوشمند است که نسبت به بقیه دستگاهها گرانتر است و درحالحاضر در کشور دانش فنی آن وجود دارد و در مسیر توسعه قرار گرفته است. این وسیله میتواند به رایانه متصل شود و قابل ثبت رکورد در محل نیز است.» او ادامه داد: «نوع دیگر، کنتورهای هوشمند آب و برق است که نسبت به دو دستگاه موجود در بازار ارزانتر است و میتواند همزمان آب و برق را اندازه گیری کند اما دقت آن کم است. کاری که این کنتور انجام میدهد این است که در محدوده مجاز چاه امکان استفاده از آب را فراهم میکند و این ابزار مناسبی برای مدیریت آب کشاورزی است و با استفاده بیش از حد مجاز از آب چاه، یا برق قطع میشود یا آب، تا کشاورز بیشتر از آن نتواند از آب استفاده کند.»قائممقام بینالملل وزیر نیرو اظهار کرد: «روشی که بتواند با استفاده از اندازهگیری برق میزان مصرف آب را بسنجد مشکلاتی را نیز به دنبال دارد زیرا دقت لازم در آن وجود ندارد. امروزه آنچه بیشتر میتواند موثر باشد چاههایی است که بتوانیم به صورت حجمی آن را اندازه بگیریم و با سیستمی الکتریکی و مخابراتی آن را محاسبه کنیم. چاههایی که به صورت هوشمند فعالیت میکنند شاید خطاهایی نیز داشته باشند. سیاست وزارت نیرو در گذشته بکارگیری این نوع سیستم اندازهگیری بوده و است. با توجه به تجربههای خوبی که در این مسیر بهدست آمده کارشناسان معتقدند باید این روش ادامه پیدا کند.» در طول مدت برنامه ششم توسعه دولت مکلف است بهمنظور مقابله با بحران کمآبی، رهاسازی حقابههای زیستمحیطی برای پایداری سرزمین، پایداری و افزایش تولید در بخش کشاورزی، تعادلبخشی به سفرههای زیرزمینی و ارتقای بهرهوری و جبران ترازنامه آب، بهمیزان ۱۱ میلیارد مترمکعب در سال پایانی برنامه به ارائه کمکهای فنی و اعتباری برای نوسازی باغهای فرسوده کشور، برقدار کردن چاههای کشاورزی دارای پروانه بهرهبرداری و نصب کنتور هوشمند و حجمی آب با اعطای تسهیلات از وجوه اداره شده، چاههای دارای پروانه بهرهبرداری اقدام کند. دائمی در ادامه گفتوگو درباره بانیان هوشمند کردن چاهها گفت: «کاهش مصرف آب کشاورزی اقدامی چندمنظوره است که هم کشاورزان و هم وزارت جهاد کشاورزی در این راستا باید گام بردارند. یکی از این اقدامات برقی کردن چاههای کشاورزی و همزمان با آن نصب کنتورهایی است که بتوان با استفاده از آن میزان مصارف را کنترل و اندازهگیری کرد.»حفظ منابع آبی از جمله برنامههایی بوده که در سالهای اخیر مورد توجه دولت قرار گرفته است. در راستای نگهداری از منبع آبی جلوگیری از حفر چاههای غیرمجاز در دستور کار قرار گرفته است. از جمله کارهایی که در این مدت شده، مسدود کردن چاههای غیرمجاز و هوشمندسازی چاههای موجود است. در این روش باید برداشت آب کاملا مدیریت شده باشد در همین راستا و به منظور حفظ منابع زیر زمینی باید الگوهای مناسب کشت و داشت و برداشت ارائه و با تجربه جهانی هماهنگ شود. علیرضا دائمی، و قائممقام بینالملل وزیر نیرو به مسدود کردن چاههای غیرمجاز با دستور قضایی اشاره کرد و گفت: «پروژه ملی طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب از موارد مهمی است که وزارت نیرو روی آن تاکید دارد. این طرح توجه ویژهای به منابع آبهای زمینی به ویژه آبهای زیر سطحی ایران دارد. منابع آبی از مهمترین عوامل تامین نیازهای زندگی است که حفظ آن باید در اولویت قرار بگیرد.»او ادامه داد: «بدیهی است بهترین روش مدیریت از این منابع آبی زیر سطحی گرانبها، اندازهگیری و کنترل میزان آب ورودی و خروجی به آنها است. در دهههای اخیر متاسفانه بر اثر حفر چاههای بسیار بدون مجوز در بسیاری از دشتهای کشور سطح این منابع عظیم آبی به شدت کاهش یافته و باعث ریزش خاک و افت زمین این دشتها شده است. چاههایی که حفر و استفاده شده پر و مسدود کردن آن کار دشواری است به همین دلیل چاههایی که حفر میشود باید با دستور قوه قضایه باشد.»کنتورهای هوشمند آب و برق میتواند به عنوان ابزاری کارآمد در این بخش برای استفاده بهینه از آبهای زیرزمینی به کار گرفته شود. با استفاده از این دستگاه کشاورز میتواند میزان آب مورد نیاز اراضی خود را طبق پروانه بهرهبرداری و میزان اراضی به وسیله کارت شارژ در فاصله زمانی تعیین شده مصرف کند و در صورتی که کشاورز بخواهد بیش از حد تعیین شده آب مصرف کند، سیستم هوشمند به طور خودکار مانع اضافه برداشت میشود.
