زیتون، میوهای که خداوند در قرآن بدان قسم یاد کرده، امروز در مناطقی با آب و هوای مدیترانهای کشت میشود و در یک دهه گذشته وسعت باغهای زیتون در کشورهای گوناگون افزایش زیادی پیدا کرده است.
براساس آمار سازمان فائو در چند سال گذشته کشورهای گوناگونی مانند چین، پاکستان، ایران، هند و چند کشور دیگر برنامه توسعه کشت زیتون را به اجرا درآوردهاند. آمارها نشان میدهد از آغاز طرح توسعه زیتون در کشور، وسعت باغهای این محصول افزایش یافته و در استانهای گوناگون کشور از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب در حال توسعه است و بهمنظور توسعه زیتون در کشور از سال ۱۳۷۲ طرح اصلاح و توسعه باغها زیتون ازسوی معاونت باغبانی وزارت کشاورزی به مورد اجرا درآمد. این طرح هر سال در استانهای گوناگون کشور که امکان توسعه کشت در آنها وجود دارد و شرایط اقلیمی مناسب این محصول را دارند در حال اجرا است. بهعنوان نمونه میتوان به استانهای زنجان، خوزستان، فارس، گلستان و قزوین اشاره کرد. براساس آمارهای اعلام شده استان زنجان بیشترین سهم را در سطح زیر کشت و تولید زیتون در کشور دارد. طارم یکی از شهرستانهای استان زنجان است که عبور رودخانه قزلاوزن بهعنوان شاهرگ حیاتی از این شهرستان توانمندیهای کشاورزی آن را دو چندان کرده و باعث رشد، توسعه و رونق اقتصادی منطقه شده، تاحدی که بهعنوان قطب کشاورزی این استان بهویژه در زمینه محصول زیتون بهشمار میرود. درحالحاضر با گذشت چند سال از آغاز طرح توسعه کشت زیتون در کشور، سطح زیرکشت این محصول در این منطقه بهشکل مطلوبی افزایش یافته و کشاورزان نسبت به کاشت محصول زیتون راغب هستند. بهگفته کارشناسان زیتون طارم یکی از باکیفیتترین زیتونهای کشور و حتی جهان بهشمار میرود. هرچند ردپای این محصول آن هم به مقدار اندک در کشورهای همسایه مشاهده میشود اما پرسشی که در اینجا پیش میآید این است که چرا زیتونکاران این استان سهم کمی در صادرات دارند. ۳۵ درصد تولید زیتون کشور در طارم معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با اشاره به اینکه کشت زیتون در شهرستان طارم حدود ۹۰۰ سال پیشینه دارد، گفت: طرح توسعه زیتون از سال ۱۳۷۲ آغاز شده و تاکنون در حال اجرا است. در سال ۱۳۷۱ سطح زیر کشت زیتون در شهرستان طارم حدود ۱۲۰۰ هکتار بود و این کشت به شکل سنتی در باغهای پراکنده انجام میشد.اکبر کرامتی در گفتوگو با صمت اظهار کرد: طرح توسعه کشت زیتون از سال ۷۲ با هدف تامین بخشی از روغن خوراکی زیتون مورد نیاز کشور اجرا شد و اراضی کشاورزی منابع ملی که در اختیار کشاورزان قرار میگرفت زیر کشت زیتون میرفت. حدود اواخر دهه ۷۰ و اوایل دهه ۸۰ مصرف سرانه روغن زیتون در کشور به ۲۰ گرم رسیده بود اما درحالحاضر این میزان مصرف به ۱۴۰ گرم افزایش پیدا کرده است. همچنین مصرف سرانه کنسرو زیتون از ۳۰ گرم اوایل دهه ۸۰ درحالحاضر به ۹۰۰ گرم رسیده است.وی ادامه داد: استان زنجان باتوجه به وضعیت جغرافیایی ممتازی که دارد با ۷ استان کشور همجوار است و در مسیر جاده ترانزیت شمال به جنوب قرار دارد، به همین دلیل از بازار خوبی بهره میبرد. شرایط ویژه جغرافیایی باعث شده استان زنجان بیشترین تولید زیتون را داشته باشد، بهطوری که بیش از ۳۵ درصد زیتون کشور در طارم، یکی از شهرستانهای استان زنجان، بهدلیل آبوهوای نیمهگرمسیری و مناسب تولید میشود.معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان تصریح کرد: میانگین تولید زیتون در هر هکتار ۵تن است که از محصول برداشت شده ۸۰درصد برای صنایع تبدیلی استفاده و به انواع کنسروها تبدیل میشود و ۲۰درصد باقیمانده در تهیه روغن زیتون مورد استفاده قرار میگیرد.کرامتی با اشاره به اینکه درحالحاضر سطح زیر کشت زیتون در استان حدود ۱۹ هزار هکتار است، تاکید کرد: از این میزان حدود ۶ هزار هکتار نونهالی و ۱۳ هزار هکتار بارور است. امسال زیتون از سرمای هوا متحمل خسارت شد اما درنهایت میزان تولید آن به ۳۵ هزار تن رسید. توسعه شبکههای نوین آبیاری وی با اشاره به ارقام زیتون تولیدی استان اضافه کرد: زیتون زرد و زیتون سیاه جزو تودههای بومی و روغنی هستند که این ۲رقم با ۹۰ درصد سطح زیر کشت بیشترین سطح را در بین ارقام زیتون دارند و جزو بهترین نوع زیتون بهشمار میروند، بعد از آنها ارقام شنگه، ماری و گلوله در استان کشت میشود.معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان تصریح کرد: از ارقام خارجی زیتون کشت شده در سطح استان میتوان به کنسروالیا، مانزانیلا، کرونائیکی و آربکین اشاره کرد که بهدلیل سازگاری با آبوهوای منطقه و عملکرد بالا و ویژگیهای خوب کاشت آنها در حال گسترش است.کرامتی ادامه داد: درحالحاضر ۵ مرکز تولید نهال زیتون دراستان وجود دارد که سالانه بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار نهال استاندارد تولید میکنند که این نهالها باید از لحاظ سلامت و اصالت مورد تایید موسسه کنترل و گواهی بذر و نهال کشور قرار بگیرند؛ البته خوشبختانه تاکنون در این زمینه موفق عمل کردهایم.وی خاطرنشان کرد: توسعه شبکههای نوین آبیاری از برنامههای در حال اجراست. این برنامه بهمنظور افزایش بازدهی مصرف آب در باغها اجرا میشود. یکی دیگر از طرحهایی که در حال پیگیری آن هستیم طرح پیوند است زیرا برخی ارقام کیفیت مناسبی ندارند، به همین دلیل از ارقامی که باکیفیت هستند، پیوند میزنیم. این طرح جزو مهمترین برنامههای سازمان جهاد کشاورزی استان بهشمار میرود. ۹ واحد صنایع تبدیلی معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان بیان کرد: در استان زنجان ۹ واحد صنایع تبدیلی وجود دارد که ظرفیت این واحدها بیش از ۲۰ هزار تن است.کرامتی اضافه کرد: یکی از طرحهای منحصر بهفردی که در زمینه زیتون اجرا میشود توسعه باغهای زیتون در اراضی شیب دار است. در روستاهای کوهپایهای که درآمد کم و تولید پایین داشتند شرکتهای تعاونی تولید ایجاد کردیم و اراضی شیبدار اداره کل منابع طبیعی را در اختیار این شرکتها قرار دادیم و از محل تسهیلات و منابع بانکی و اعتبارات دولتی اقدام به تامین آب و ایجاد شبکههای آبیاری تحت فشار کردیم. وی با اشاره به صادرات این محصول تاکید کرد: هماکنون نیاز داخلی زیتون بیشتر است و صادرات وقتی انجام میشود که مازاد تولید داشته باشیم. زیتون استان دارای کیفیت بسیار بالایی است و در صورت افزایش سطح کشت این محصول توان رقابت با دیگر کشورها را در این زمینه داریم. میزان تولید با مصرف همخوانی ندارد رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان زنجان با اشاره به عوامل ضروری برای صادرات یک محصول گفت: صادرات در حقیقت زمانی اتفاق میافتد که صاحبان صنایع و تولیدکنندگان به لحاظ دسترسی و مشتریان داخلی در محدودیت باشند یا فرصتهای مناسبی در بازارهای خارجی احساس کنند که این موارد هنوز برای زیتون زنجان مصداق ندارد.غلامحسین جمیلی در گفتوگو با صمت افزود: هنوز میزان تولید زیتون در کشور با مصرف داخل کشور همخوانی ندارد؛ چه بسا شاهد واردات این محصول به شکل کنسرو و فرآورده از جمله روغن زیتون هستیم؛ بنابراین با این شرایط صادرات زیتون مفهومی ندارد.وی با اشاره به پایین بودن سرانه مصرف زیتون در کشور در مقایسه با میانگین جهانی ادامه داد: اگر مصرف زیتون درکشور به سمت میانگین جهانی سوق داده شود، به همان اندازه میزان تقاضا در بازارهای داخل افزایش خواهد یافت، به همین دلیل نیازمند افزایش تولید زیتون در کشور هستیم.رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان زنجان اظهار کرد: در شرایط فعلی هرگونه صادرات نهتنها هیچ سودی نخواهد داشت بلکه با ایجاد مشکلات برای تولیدکنندگان در تنظیم بازار اختلال ایجاد خواهد کرد. فرهنگسازی مصرف زیتون جمیل تاکید کرد: از آنجایی که اتاق بازرگانی استان زنجان توجه ویژه و خاصی به حوزه کشاورزی و مسائل پیرامون آن دارد، تشکیل انجمن زیتون را گام موثری در این مسیر میداند.وی با اشاره به اینکه اعضای این انجمن از فعالان بخش زیتون هستند، تصریح کرد: آگاهی بیشتر افراد این انجمن با محصول زیتون دلیل موجهی برای درک درست از مشکلات و پایهریزی سیاستهای مناسب برای آینده این محصول است.رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان زنجان با اشاره به اینکه باید بهمنظور آگاهسازی مردم و فرهنگسازی مصرف زیتون اقدامهایی اساسی انجام شود، اضافه کرد: اتاق بازرگانی زنجان با استمرار در حمایت و همراهی با این انجمن چشماندازهای مثبتی را در زمینه توسعه مکانیزاسیون، بهرهمندی از دانش روز با هدف استفاده مناسبتر از گونههای مختلف زیتون، مبارزه با آفات و تولید محصول سالم و باکیفیت ایجاد کرده است. سخن آخر از نگاه کارشناسان، معرفی و شناخته شدن زیتون استان زنجان در بازارهای جهانی نیاز به توجه بیش از پیش مسئولان بهویژه مسئولان حوزه کشاورزی دارد. لازم است برای حمایت از باغداران و کشاورزان زنجان اقدامهای جدی دردستور کار قرار گیرد تا این محصول بیش از پیش توسعه یابد.
