در جهان امروز علاوهبر کشورهای توسعهیافته بسیاری از کشورهای در حال توسعه از سیاست خارجی و فن دیپلماسی برای پیشبرد اهداف فرهنگی و اقتصادی خود بهره میبرند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه گسترش تجارت نوشت: در واقع آنها تلاش میکنند روابط موفق سیاسی خود را به فرصتی برای تصاحب بازار کشور طرف مقابل تبدیل کنند، از اینرو در دنیای سیاست مفهوم دیپلماسی اقتصادی اهمیت ویژهای پیدا کرده است. دیپلماسی اقتصادی به مفهوم اهمیت یافتن مناسبات اقتصادی در روابط خارجی است و یکی از ابزارهای مهم برای پیشبرد اهداف بلندمدت رشد و توسعه اقتصادی کشورها بهشمار میآید، اما متاسفانه مردان سیاسی ایران به این مهم چندان توجه نمیکنند و از روابط خوب سیاسی خود به نفع توسعه اقتصادی و جذب بازارهای آن کشورها بهره نمیبرند. همین مسئله نارضایتی بسیاری از فعالان اقتصادی را بههمراه داشته است. انعکاس خبر افزایش تعرفه صادرات لبنیات ایران به عراق انتقاد بسیاری از فعالان اقتصادی در حوزه صنایع غذایی را درآورد. این فعالان بر این باورند که روابط سیاسی خوب ایران و عراق باید فرصت صادرات به این کشور را توسعه میداد و افزایش تعرفه صادرات لبنیات به عراق در زمان اوج روابط مناسب سیاسی، فقط حاکی از ردپای سیاست در اقتصاد است و باید از راههای دیپلماسی این گره اقتصادی را گشود. از آنجایی که ۸۰ درصد صادرات لبنیات ایران به عراق است، افزایش تعرفه واردات لبنیات ایران از سوی همسایه غربی تاثیر منفی بر میزان صادرات این کالا خواهد گذاشت و شرایط را برای صادرکنندگان لبنیات دشوار خواهد کرد، این در شرایطی است که فعالان این حوزه انتظار برقراری توافقهای بیشتر مسئولان با همتایان عراقی در حوزههای اقتصادی را دارند تا زمینه صادرات تولیدات ایرانی به این کشور همسایه فراهم شود. این در حالی است که عراق تعرفه واردات لبنیات رابرای رقیبان ایران (عربستان و ترکیه) افزایش نداد و صادرکنندگان ایرانی خواهان آن هستند که دستکم شرایط ایران نیز با دیگر کشورهای رقیب صادراتی یکسان باشد. دبیر انجمن صنایع لبنی درباره چرایی افزایش تعرفه لبنیات عراق برای ایران بیان میکند: عربستان، عراق، اردن، مصر و... عضو اتحادیه کشورهای عرب هستند. بین این کشورها علاوه بر توافقهای سیاسی، پیمانهای آزاد تجاری نیز منعقد میشود، به این معنا که برای اعضای این اتحادیه هیچ تعرفهای برای واردات کالا در نظر گرفته نمیشود واین کشورها با تعرفه صفر کالا مبادله میکنند. رضا باکری در گفتوگو با «گسترشتجارت» میگوید: درست است که ترکیه جزو اتحادیه کشورهای عرب نیست، اما فعالان اقتصادی این کشور پیش از عقد قرارداد تجاری، با طرف تجاری خود پروتکل امضا میکنند (پروتکل، به معنی مجموعهای از قوانین و رویهها برای برقراری ارتباط است) در نتیجه تعرفهها بهطور معمول برای آنها به حداقل یا به صفر میرسد؛ بنابراین ایران نیز برای گریز از تغییرات ناگهانی در روند تجاری با عراق میتواند مانند ترکیه اقدام به اجرای راهکارهای نوین تجاری کند. این در حالی است که رابطه مناسب سیاسی بین ایران و عراق میتواند در موفقیت و پیشبرد این قراردادها و پروتکلهای تجاری موثر واقع شود و باید از این اهرمها استفاده بهینه کرد. این فعال اقتصادی با تاکید بر اینکه درحالحاضر افزایش تعرفه واردات لبنیات به عراق، دامن فعالان ایرانی را گرفته است، معتقد است: مسئولان سیاسی میتوانند برای کاهش تعرفه واردات لبنیات به عراق ورود کنند و برای کاهش آن پای میز مذاکره با طرف عراقی بنشینند. وی افزود: نگاه مسئولان دولتی در مناسبات خارجی نگاه اقتصادی نیست و متاسفانه با محوریت اقتصادی به مسائل سیاسی نگاه نمیکنند و میتوان گفت ابعاد سیاسی و امنیتی برای آنها بهنسبت مناسبات اقتصادی ارجحیت دارد. باکری با بیان اینکه فعالان اقتصادی ایران، پیش از عقد قرارداد با کشورهای خارجی با آنها پروتکل اقتصادی امضا نمیکنند، بیان میکند: اگر چنین قراردادهایی منعقد شود، بدون تردید از رخ دادن چنین اموری جلوگیری خواهیم کرد و درنتیجه تولیدکنندگان در زمینه اقتصادی موفق خواهند بود و تصمیمهای یکشبه طرف مقابل هیچ ضرر مالی بر آنها تحمیل نخواهد کرد. به گفته دبیر انجمن صنایع لبنی نگاه مسئولان به سیاستهای خارجی بیشتر با محوریت امنیتی و سیاسی است، بنابراین حرکت مشخص و معین اقتصادی از ابتدای برقراری ارتباط با کشور دیگر در نظر گرفته نمیشود. وی با بیان اینکه درحالحاضر حدود ۱۵ شرکت صادرکننده لبنیات به عراق، با تعرفه جدید اقدام به صادر کردن لبنیات به این کشور میکنند، میگوید: به نظر من این فعالان اقتصادی نمیتوانند با این شرایط ادامه دهند و در واقع مقاومت آنها شکننده است. فعالان اقتصادی گمان میکردند با دخالت مقامات دولتی این تعرفه کاهش مییابد اما خبرها حاکی از این مهم است که مقررات جدید دستکم به مدت ۴ سال دیگر پابرجا خواهد بود و تلاش مسئولان در این زمینه نتیجهای نخواهد داشت. یکشبه ورق برگشت آرمان خالقی، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با «گسترشتجارت» درباره افزایش تعرفه واردات لبنیات ایرانی از سوی کشور عراق بیان میکند: متاسفانه برای حفظ بازارهایی که در انحصار تولیدکنندگان ایرانی است، تلاش نکردیم و با در پیش گرفتن برخی سیاستهای اقتصادی اشتباه در حال از دست دادن این بازارها هستیم. وی بالا رفتن تعرفه واردات لبنیات به عراق را تاسفبرانگیز خوانده و ادامه میدهد: تولیدکنندگان لبنیات یکشبه بازار عراق را تصاحب نکردند اما یکشبه این بازار را از دست دادند. متاسفانه مسئولان سیاسی نتوانستند آنگونه که باید در زمینه اقتصادی با طرف مقابل رایزنی کنند و شرایط را به نفع فعالان خود تغییر دهند. خالقی با بیان اینکه افزایش تعرفه واردات فقط برای تولیدکنندگان ایرانی در نظر گرفته شده، میگوید: اگر افزایش تعرفه لبنیات برای همه کشورهای صادرکننده لبنیات به عراق در نظر گرفته میشد، تحمل آن چندان دشوار نبود اما این افزایش تعرفه فقط برای صادرکنندگان ایرانی اعمال شد و همین نکته تحمل آن را برای تولیدکنندگان ایرانی دشوار کرد. به گفته وی مسئولان سیاسی رابطه ایران و عراق را یک رابطه حسنه عنوان میکنند اما باید بگویم زمانی میتوان این ادعا را طرح کرد که این رابطه حسنه تاثیر خود را بر روابط اقتصادی نیز بگذارد. انتظار ما برای ایجاد شرایط مساوی در تجارت چندان نابجا نیست. تولیدکنندگان ایرانی نیز خواستار شرایط مساوی برای صادرات هستند، زیرا در این شرایط امکان رقابت ایجاد خواهد شد اما در شرایط فعلی کفه به نفع رقیب تجاری ما بالا رفته است. این فعال اقتصادی با بیان اینکه دولت باید برای برقرار کردن تعرفه ترجیحی با کشورها اقدام کند، میگوید: علاوه بر دولت سازمان توسعه تجارت باید برای تنظیم تعرفههای تجاری ورود کند. نباید شرایطی را ایجاد کنیم که بازارهایی راکه به دشواری آنها را تصاحب کردهایم، بهراحتی از دست بدهیم. فقط ایران مشمول افزایش تعرفه شد همچنین یحیی آل اسحاق، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و عراق در گفتوگو با ایسنا، اظهار میکند: تعرفه صادرات لبنیات به عراق برای ما با افزایش ۲/۵برابری به ۴۰ درصد رسیده که درصد بسیار بالایی است. زمانی این تعرفه ۴۰ درصدی برای تمامی کشورهایی که به عراق لبنیات صادر میکنند در نظر گرفته میشود تا شرایط رقابتی شکل بگیرد، اما زمانی به شکل تبعیضآمیز این نرخ تعرفه فقط برای ایران لحاظ میشود که این دور از انصاف است. وی در ادامه با اشاره به تفاوت تعرفه واردات لبنیات به عراق میگوید: افزایش تعرفه واردات لبنیات برای کشورهایی مانند عربستان، اردن و ترکیه لحاظ نشد و این افزایش تعرفه بیشتر متوجه صادرکنندگان ایرانی شد. این در حالی است که در حوزه امنیتی و سیاسی مسئولان دولتی و اجرایی همکاری و مساعدت خوبی با عراق دارند. به گفته این فعال اقتصادی مسئولان رده بالای کشور تلاش نکردند که از رابطه حسنه در امور سیاسی به نفع بهبود اوضاع اقتصادی بهره ببرند. در واقع میتوان گفت تعامل در حوزه امنیتی و سیاسی وجود دارد و در بخش اقتصادی این رابطه برقرار نشده است. آلاسحاق تصریح میکند: کارخانههای ما با مشکلات زیاد توانستهاند بازار عراق را بگیرند و عراقیها نیز از نظر کیفیت و نرخ محصولات بسیار راضی هستند، اما اکنون عربستان آمده و یک شرکت خود را تجهیز کرده و کالایش را با نرخ چند برابر ارزانتر از نرخ تمامشده ما عرضه میکند و به این شکل سراغ بازار عراقی رفته است و در مدت کوتاهتر و با نرخ ارزانتری محصولش را میفروشد. وی با اشاره به تغییر سیاستهای عربستان در عراق میگوید: دولت عربستان اعلام کرد پولی که به داعش میداد تا ایران را از خاک عراق بیرون کند، اکنون آن پول را در حوزه اقتصادی این کشور خرج میکند. امروز عراقیها مرزهایی را که از زمان صدام تا کنون بسته شده بود، باز کردهاند و برای ما تعرفههای بالا گذاشتهاند و برای عربستانیها تخفیف لحاظ کردهاند. این فعال اقتصادی ادامه میدهد: عراقیهایی که بخواهند از ایران کالا بخرند، باید با ارز بازار آزاد کار کنند و بانک مرکزی ارز آزاد به آنها میدهد، اما عراقیهایی که بخواهند از عربستان کالا وارد کنند، از ارز دولتی استفاده میکنند. درحالحاضر اگر یک تاجر عراقی بخواهد از عربستان کالا وارد کند، ارزی که دریافت میکند ۱۰ درصد ارزانتر برای او محاسبه میشود تا اینکه بخواهد از ایران کالا وارد کند. به گفته آل اسحاق تولیدکنندگان و صادرکنندگان داخلی باید کالای باکیفیت و با نرخ مناسب و در بستهبندیهای مطلوب تولید و صادر کنند. در این مسیر نیز بانک مرکزی باید با آنها همراه باشد و زمینههای تولید باکیفیت را برای آنها هموار کند. سخن آخر زمانی نارضایتی فعالان اقتصادی ایرانی از افزایش تعرفه واردات لبنیات به اوج خود رسید که آنها متوجه شدند این افزایش تعرفه برای کشورهایی چون ترکیه، اردن و عربستان اجرا نشده است. آنها بر این باورند که مقررات تجاری و اقتصادی باید برای همه کشورها یکسان باشد، زیرا در این شرایط امکان رقابت ایجاد میشود. به گفته کارشناسان درحالحاضر صادرکنندگان ایرانی با مشکلاتی در زمینههای گمرک و حملونقل و... روبهرو هستند. از اینرو باید برای رفع آنها تلاش کنیم تا فعالان اقتصادی ایرانی نیز بتوانند با دغدغه کمتری در این مسیر گام بردارند.
