نیاز، بزرگترین انگیزه برای ایجاد یک شغل است؛ به عبارت دیگر مشاغل با توجه به نیاز آدمی متولد و یا از بین میروند.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، شواهد بازار نشان میدهند که فعالیت صنوفی مانند ندافان، فخاران، گرمابهداران و... در گذر زمان کمرنگ شده است و مشاغل دیگری چون صنوف سمساران، عطاران و سقطفروشان، کبابی و حلیمپز، آبمیوه و... نیز دستخوش تغییرات و تحولات اساسی شدهاند.«گسترشتجارت» بنا دارد گزارشی از چرایی و چگونگی از بین رفتن و فراموش شدن صنوفی که در گذشته بسیار رونق داشتند اما هماکنون فعالیت آنها کساد شده است، ارائه بدهد. نخستین صنفی که قرار است فعالیت آنها مورد بررسی قرار بگیرد، صنف سمساران و امانتفروشان است. کارشناسان این اتحادیه میگویند: از روزهای قدیم، سمساران در کشور فعالیت داشتند، اما با ورود فناوری جدید فروشندگان برخی از واسطهها را حذف کردند و خود اقدام به فروش کالاهای دستدوم میکنند. سمسار به چه کسانی میگویند و از چه زمانی کسبوکار خود را آغاز کردند؟ سمسار، واسط بین فروشنده و خریدار است. همواره سمساران به دعوت فروشندگان اقدام به خرید وسایل منزل میکنند. به همین دلیل لازم است که سمساران، آشنایی و شناخت کافی نسبت به تمامی لوازم منزل داشته باشند؛ تا بتوانند ارزش واقعی اجناس را شناسایی کنند. در ابتدا سمساران، اجناس بسیار کوچک و جزئی مانند بخاری، چراغ، فرش، پشتی، خردهریز و... را معامله میکردند اما رفتهرفته با گستردهتر شدن لوازم زندگی؛ وسایلی چون یخچال، اجاقگاز و... نیز به دامنه کار آنها اضافه شد. رئیس اتحادیه سمساران و امانتفروشان درباره تاریخچه این اتحادیه میگوید: من نمیتوانم تاریخ مشخصی برای فعالیت سمساران در این زمینه مشخص کنم؛ زیرا از قدیم مردم کالاهایی که دیگر به آن نیاز نداشتند را میفروختند. اما در گذشته تنوع اجناس در بازار بسیار محدود بود و حتی برخی منازل یخچال و تلویزیون نداشتند، به همین دلیل فعالیت سمساران چندان گسترده نبود. داود عبداللهیفرد در گفتوگو با «گسترش تجارت» بیان میکند: با گذر زمان بسیاری از کالاها جای خود را در منازل پیدا کردند. به همین دلیل فعالیت سمساران رونق پیدا کرد؛ تا ۱۰ سال پیش مردم بسیاری از کالاهای قدیمی خود را با جنس نو و بهتر تعویض میکردند، به همین دلیل کالاهای فرسوده خود را به امانتفروشان میفروختند و کالای جدید خریداری میکردند؛ روندی که امروز اگرچه همچنان ادامه دارد اما روش این تغییر و تحول مانند گذشته نیست. در مقابل افرادی هم بودند که برای تکمیل اسباب خانه به دلیل ناهماهنگی بودجه خانوار با نرخ اجناس نو در بازار، اقدام به خرید از سمساریها میکردند، این روند هم با توجه به افزایش کالا به قیمتهای مختلف در بازار تغییر کرده و به طور معمول هر خانوار با هر توان خریدی قدرت خرید از بازار را دارد. به گفته این فعال اقتصادی، سمساران در گذشته بهصورت دورهگرد کار خود را دنبال میکردند اما امروز دیگر سمساری به این شیوه رایج نیست و بیشتر سمساران در مکان ثابتی کار خود را دنبال میکنند. سمساران در دنیای امروز با سپری شدن ایام این شغل تحولات اساسی به خود دید تا جایی که از دید بسیاری از کارشناسان چراغ کسبوکار سمساران دیگر مانند گذشته پرفروغ نیست. عبداللهیفرد با اشاره به حذف واسطهها در خرید و فروش کالای دستدوم اظهار میکند؛ فضای مجازی این امکان را برای مردم فراهم کرده است که کالای دستدوم خود را به فروش برسانند؛ علاوه بر این حراجهای خانگی نیز بسیار شایع است و برخی از فروشندگان تلاش دارند بدون واسطه کالاهای خود را عرضه کنند؛ پس در این شرایط فعالیت سمساران، قدری کمرنگ شده است. زیرا کمتر فروشندهای برای فروش کالای دستدوم به سمساران مراجعه میکند. البته نباید فراموش کنیم که قدرت خرید مردم بسیار کاهش پیدا کرده است؛ به همین دلیل تمایل برای تبدیل به احسن کردن وسایل منزل کاهش پیدا کرده است. انصاف فروشنده تعیینکننده نرخ کالا وی در پاسخ به این پرسش که آیا نرخها در سمساریها مشخص است، میگوید: نرخ اجناس نو مشخص است؛ اما کالای دستدوم نرخ مشخصی ندارد و باید بین خریدار و فروشنده توافق شود. ممکن است یک یخچال در خانهای ۲۵ سال کار کند اما سالم بماند؛ بدون تردید نرخ این یخچال با نرخ یخچال دیگر که در نگهداری آن چندان دقت نشده، متفاوت است. این مسئول صنفی در پایان بیان میکند: نمیتوان نرخ و معیاری مشخص برای کالاهای دستدوم در نظر گرفت نرخها را انصاف فروشنده تعیین میکند جدول مشخص برای نرخ اجناس دستدوم وجود ندارد.
مراکز تجمع سمساران صمد سعادتی، بازرس اتحادیه سمساران و امانتفروشان در گفتوگو با «گسترش تجارت» بیان میکند: اتحادیه سمساران در سال ۴۹ تاسیس شد. در گذشته فعالان این صنف به دورهگردها شهرت داشتند؛ آنها بر دوش خود کیسهای میانداختند و با فریاد مردم را تشویق به فروش کالاهای دستدوم خود میکردند. اما به مرور زمان فعالیت سمساران دورهگرد گستردهتر شد و فعالان این بخش با وانت اقدام به خرید کالاهای دستدوم میکردند. وی درباره مراکز تجمع فعالان این صنف اظهار میکند: خیابانهای مولوی، سید اسماعیل و محدوده خیابان مازندران معروف به سهراه نارمک از جمله مراکز تجمع سمساران بود و هست. از آنجایی که در گذشته چندان وسایل ارتباط جمعی گسترده نبود، مردم خود با مراجعه به این مراکز، نیازهایشان را تامین میکردند. به گفته این فعال اقتصادی، برخی مغازهداران نیز به این مراکز مراجعه و به اصطلاح دستی به کالاها میکشیدند و آنها را در مغازههای خود عرضه میکردند. سعادتی با اشاره به تغییرات در این صنف بیان میکند: به مرور فعالیت وانتیها و مردان کیسهبهدوش بسیار کمرنگ شد، چراکه فروشندگان تلاش دارند خود کالاهای دستدوم خود را از طریق آگهی در روزنامه و برخی وسایل ارتباط جمعی به فروش برسانند. اوج فعالیت سمساران به گفته وی اوج فعالیت صنف سمساران در زمان انقلاب اسلامی بود. در این زمان بسیاری از خانوادههای متمول به خارج از ایران مهاجرت کردند و از آنجایی که امکان بردن وسایل خانه خود را نداشتند، وسایلشان را به سمساران میفروختند. در این زمان سمساران سود قابلتوجهی کسب کردند. سعادتی در ادامه درباره دلایل کمرنگ شدن این شغل در گذر زمان بیان میکند: در گذشته کالا به میزان کافی در بازار موجود نبود، به همین دلیل مردم به سمساران مراجعه میکردند. اما هم اکنون تنوع کالا آنقدر در بازار زیاد است که مردم ترجیح میدهند کالای دستدوم خریداری نکنند. درحالحاضر کمتر کسی تشک دستدوم خریداری میکند اما در دهههای گذشته سمساران تشکهای دستدوم را خریداری و فنر آن را در میآوردند و آنها را به تولیدکنندگان تشک میفروختند. این فعال اقتصادی در پاسخ به این پرسش که آیا سمساری یک شغل فراموششده است، میگوید: پاسخ من به این پرسش منفی است. کسادی فعالیت سمساران باعث شد که آنها در کنار فعالیت خود به مشاغل دیگری چون ضایعاتی و آنتیکفروشی رو بیاورند، به همین دلیل نمیتوان گفت که سمساری یک کسبوکار فراموششده است. سخن آخر افزایش تولید و ورود اجناس از خارج تمایل مردم به خرید کالای دستدوم را کاهش داده است. این کاهش تمایل در وسایل برقی، بیشتر نمود پیدا کرده است. همه این مسائل دستبهدست هم داده است که به فعالیت صنف سمساران آسیب وارد شود. به گفته کارشناسان اتحادیه سمساران و امانتفروشان، سمساری یک کسبوکار فراموششده نیست و فعالان این بخش برای اینکه همچنان چراغ کسبوکار خود را روشن نگهدارند، در کنار سمساری به کار ضایعاتی و آنتیکفروشی مبادرت میکنند.
