سید مجتبی عراقچی از سال ۱۳۵۴ وارد حوزه فرش شده و میتوان گفت از نسل چهارم خانواده ای است که همگی آنها برای چند قرن در حوزه فرش دستباف فعالیت داشته و دارند.
او اکنون بیش از ۱۲ سال است که به دور از حاشیه و جنجال در اتحادیه فروشندگان فرش دستباف حضور دارد و از 6 سال قبل هم ریاست این اتحادیه را بر عهده گرفته است.
با عراقچی در خصوص موارد بسیاری صحبت کردیم. از دلایل گران تمام شدن فرش تا رکودی که در بازار حاکم است. معتقد بود که صادرات وضعیت خوبی مطلوبی ندارد زیرا تولید فرش دستباف در داخل کشور نسبت به تولید کشورهای رقیبی مانند چین و هند گران تمام شده بنابراین ایران باید تلاش های بسیاری برای توسعه صادرات داشته باشد. در ادامه گفتگوی ما را با یکی از قدیمی ترین چهره های فرش دستباف می خوانید.
برای مقابله با رکودی که امروز بر بازار فرش حاکم شده آیا می توان راهکاری پیدا کرد؟
ببینید بازار فرش دستباف متاسفانه یا خوشبختانه کاملا صادرات محور است. رونق بازار داخلی به صادرات آن بستگی دارد. طی سالهای اخیر ما کاهش صادرات بسیار زیادی داشتیم که موجب شد تا بازار داخلی نیز کساد شده و بسیاری از تولیدکنندگان و فروشندگان فرش به شغلهای دیگر رو بیاورند. امروز دیگر بسیاری از همکاران ما فرش فروشی را تعطیل کرده و حجرههای خود را به مغازههای فروش لباس و روسری مبدل کردهاند. در شرایطی که اقبال به فرش ماشینی بیشتر شده و دیگر کسی چندان به هنر دست اهمیت نمیدهد، اکنون حدود 30 درصد واحدهای تولیدی تعطیل شده است.
راهکارهای منطقی و نسبتا راحتی هم برای این امر وجود دارد. اگر دولت بخواهد افراد شاغل در تولید فرش دستباف را مورد حمایت قرار دهد باید در بخش فروش تدابیری به کار بیندازد، که از جمله آن در نظر گرفتن معافیت های مالیاتی است. در حال حاضر با وجود معافیت مالیاتی در بخش تولید و صادرات فرش دستباف، فروشندگان فرش به عنوان حلقه واسط تولید و صادرات از معافیت های مالیاتی برخوردار نیستند و همین موضوع باعث می شود که حمایت از تولید و اشتغال ناقص صورت بگیرد. همانطور که میدانید فرش سه گروه تولیدکننده، فروشنده و صادرکننده دارد. در حال حاضر تولیدکنندها و صادرکنندهها از مالیات معاف هستند. در این میان فشار اصلی را فروشندهها تحمل میکنند بنابراین لازم است که فروشندهها هم از مالیات معاف شوند.
*نظر شما در مورد برگزاری رویدادی مانند نمایشگاه فرش دستباف که در شهریور ماه برگزار میشود چیست؟
نمایشگاهی که تحت عنوان فرش دستباف ایران به صورت سالانه برگزار میشود قدمت ۲۶ ساله دارد و هدف اصلی آن گسترش فضای صادراتی فرش است. این نمایشگاه در سالهای ابتدایی تا همین چند سال گذشته رسالت اصلی خود در زمینه صادرات را حفظ کرده بود اما در طی سالهای اخیر تبدیل به نمایشگاه فروش داخلی شده چرا که بیشتر خریداران فرش داخلی به این رویداد مراجعه میکنند و افرادی که برای صادرات فرش خریداری میکنند نیز به عنوان خریدار داخلی مراجعه میکنند و سپس فرشها را از کانالهای مختلف به خارج کشور ارسال میکنند. به همین دلیل نمیتوانیم بگوییم که این رویداد جنبه صادراتی خود را حفظ کرده است.
نمایشگاه صادراتی زمانی معنا پیدا میکند که خریدار به غرفه دار مراجعه کند، خرید خود را انجام دهد و جنس را در خارج از کشور تحویل بگیرد. عملا این نمایشگاه به یک رویداد داخلی صرف تبدیل شده است. ما مکررا به سازمان ملی فرش پیشنهاد دادهایم که به خاطر تبدیل شدن این رویداد به یک نمایشگاه داخلی، غرفهای را در اختیار اتحادیه قرار دهند که با مخالفت سازمان روبهرو شد.
در نمایشگاه نظارت خاصی بر روی کیفیت، نرخ و سلامت فرش هایی که به معرض نمایش و فروش گذاشته میشود نیست. بارها پیش آمده که فرشهای معیوب، افغانی، یا گران را به مشتریان به گونههای مختلف میفروشند که این خلاف عرف و قانون است. ما از آنجایی این موضوع را متوجه شدهایم که گاها بعد از پایان نمایشگاه، خریداران به ما مراجعه میکنند و شکایاتی را مطرح میسازند اما توانایی پیگیری برای ما وجود ندارد چرا که برخی از آنها فروشندگان شهرستانی هستند که نام و نشانی از آنها نیست و برخی دیگر افرادی هستند که سابقه بسیار خراب در زمینه فروش فرش دارند.
ما درخواست داریم که مرکز ملی فرش حداقل مشارکتکنندگان را از فیلتر اتحادیه عبور دهد تا ما بتوانیم غربالگری در شرکتها داشته باشیم و فروشندگان نامطمئن را از لیست حضور حذف کنیم. این مورد سالهای قبل مورد پذیرش قرار گرفت اما تنها فروشندگان فرش تهرانی از فیلتر اتحادیه عبور میکنند. در حالی که باید تمام مشارکتکنندگان جهت ثبت نام به اتحادیه رجوع کنند تا فضای کنترلی در اختیار اتحادیه باشد.
در سالهای گذشته دیده شده بود که برخی فروشندگان شهرستانی فرشهای شسته نشده و سرویس نشده را به نمایشگاه میاوردند تا بفروشند و برای محصول خود نرخ پایینی در نظر میگرفتند در حالی که نرخ همان فرش با سرویس ممکن بود تا ۱۰ درصد گران تر باشد. همین امر باعث بهم ریختگی فروش و اختلال در نظم نمایشگاه میشد. به همین دلیل تقاضا داریم شرکتکنندگان نمایشگاه تماما از فیلتر اتحادیه فروشندگان فرش دستباف گذر کنند.
بهتر نیست که برگزاری نمایشگاه را به اتحادیه فروشندگان فرش دستباف منتقل کنند؟
برگزاری نمایشگاه بایستی شرکتهای دارای تجربه در زمینه برگزاری رویداد به عهده بگیرند. برای مثال ایدرو میتواند یک برگزارکننده خوب برای نمایشگاه فرش باشد اما مشارکتکنندگان در این رویداد باید زیر نظر اتحادیه باشند بدان معنی که اتحادیه روی آنها نظارت داشته باشد تا افرادی که برای خرید به این رویداد مراجعه میکنند با مشکل روبهرو نشوند.
