بررسی تدوین لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ حاوی پیامدهای مهمی برای فعالان اقتصادی است؛ جایی که دولت به رغم تمام هشدارها، باز هم اتکای اصلی خود را برای تأمین منابع مالی بر افزایش درآمدهای مالیاتی گذاشته است. این رویکرد در شرایطی اتخاذ شده که کسب‌وکارهای ایرانی با طوفانی از چالش‌های بی‌سابقه از جمله تورم افسارگسیخته، قطعی‌های مکرر اینترنت، تعطیلی‌های ناشی از بحران انرژی، قیمت‌گذاری دستوری و نااطمینانی‌های شدید سیاسی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در این میان، سؤال بنیادین این است که آیا ساختار فرسوده و فشارهای جدید مالیاتی، توان تحمل این بار سنگین را از کمر تولیدکنندگان خواهد برد؟

در حالی که سالانه هزاران میلیارد تومان مالیات بر ارزش افزوده با عنوان «درمان» و «متناسب‌سازی حقوق» از کارگران و بازنشستگان کسر می‌شود، رئیس کانون عالی کارمندان بازنشسته تأمین اجتماعی می‌پرسد چرا این منابع به سازمان تأمین اجتماعی بازنمی‌گردد؛ سازمانی که مسئول درمان بیش از ۵۶ میلیون نفر است و برای اجرای متناسب‌سازی حقوق، با کمبود مزمن منابع دست‌وپنجه نرم می‌کند.

در روزهای اخیر، با ارائه نسخه اولیه لایحه بودجه ۱۴۰۵ به مجلس، اظهارات مسعود پزشکیان واکنش‌برانگیز شد؛ او دولت را گرفتار کمبود بودجه و فشار مضاعف بر مردم دانست. این در حالی است که لایحه پیشنهادی بدون اصلاحات ساختاری و کاهش بودجه‌های غیرضروری رد شد و راهکارهای ارائه‌شده بیشتر به افزایش حقوق و مالیات تأکید داشتند. کارشناسان و فعالان کارگری هشدار می‌دهند که در ساختار فعلی بودجه، افزایش مالیات بر ارزش افزوده، رشد بودجه نهادهای خاص و نبود اصلاحات اساسی، به معنای فشار مضاعف بر زندگی کارگران و مردم است.

رئیس کمیسیون تلفیق بودجه با تشریح تغییرات اساسی آیین‌نامه بررسی بودجه در مجلس، از رد کلیات لایحه بودجه ۱۴۰۵ به دلیل ضعف‌های معیشتی، ابهامات منابعی و آثار تورمی خبر داد و تأکید کرد: افزایش حقوق کارکنان دولت قطعاً بیش از ۲۰ درصد خواهد بود و مجلس با هرگونه افزایش مالیات بر ارزش افزوده مخالفت کرده است.

سخنگوی کمیسیون تلفیق لایحه بودجه ۱۴۰۵ از مخالفت این کمیسیون با افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده خبر داد و اعلام کرد که با هدف جلوگیری از تشدید گرانی‌ها، نرخ این مالیات در سال آینده بدون تغییر و در سطح ۱۰ درصد باقی می‌ماند؛ همچنین حداقل افزایش حقوق کارکنان ۳۰ درصد تعیین شده و برای حداقل‌بگیران، رشد حقوقی بالاتری در نظر گرفته شده است.

حسین پیرموذن نایب‌رئیس اتاق ایران، افزایش درآمدهای مالیاتی در شرایط رکود تورمی که واحدهای تولیدی با کمبود نقدینگی مواجه هستند را مورد انتقاد قرار داد و خواستار ارتقای شفافیت و مدیریت مالی دستگاه‌های دولتی شد.

مالیات دیگر تنها یک ابزار اقتصادی نیست؛ بلکه به گفته‌ی مهدی موحدی بکنظر، سخنگوی سازمان امور مالیاتی کشور، به ابزاری برای شفافیت، عدالت و پاسخگویی دولت در برابر مردم تبدیل شده است. او تأکید می‌کند که وابستگی تاریخی ایران به نفت، مانع شکل‌گیری رابطه‌ی دموکراتیک میان دولت و شهروندان بوده، اما امروز با تحریم‌ها و کاهش درآمدهای نفتی، مالیات به ستون اصلی تأمین منابع پایدار و اصلاح ساختار اقتصادی بدل شده است.

شهباز حسن‌پور، نماینده کرمان و راور در مجلس، با تأکید بر اینکه قانون مالیات بر سوداگری با هدف کنترل فعالیت‌های سوداگرانه و هدایت نقدینگی به سمت تولید تصویب شده است، گفت: تا زمانی که سوداگران بدون پرداخت مالیات به سودهای کلان کوتاه‌مدت دست می‌یابند، نمی‌توان انتظار حمایت واقعی از بخش تولید داشت.

رئیس‌کل سازمان امور مالیاتی با تأکید بر ورود نظام مالیاتی ایران به مرحله‌ای دانش‌بنیان و هوشمند، از رشد ۱۰۰ درصدی استرداد مالیات بر ارزش افزوده در هشت‌ماهه ۱۴۰۴ خبر داد؛ تحولی که همزمان با افزایش نسبت مالیات به بودجه و تولید ناخالص داخلی، نشان‌دهنده کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و تقویت جایگاه مالیات در اقتصاد کشور است.

رئیس اتاق اصناف ایران با هشدار نسبت به اجرای ناگهانی قانون مالیات بر ارزش افزوده، تأکید کرد که اجرای دفعی این قانون می‌تواند به تعطیلی واحدهای صنفی خرد، افزایش قیمت‌ها و نارضایتی عمومی منجر شود. او خواستار اجرای تدریجی و مرحله‌ای این قانون و ارائه لایحه‌ای از سوی دولت به مجلس برای اصلاح یا تعویق آن شد تا صنوف فرصت کافی برای تطبیق با شرایط جدید مالیاتی داشته باشند.

مهلت قانونی ارائه اظهارنامه مالیات بر ارزش‌افزوده رو به پایان است. سازمان امور مالیاتی اعلام کرده مؤدیان فقط تا ۲۵ آبان‌ماه برای ثبت و ارسال اظهارنامه فصل تابستان ۱۴۰۴ فرصت دارند و تأخیر در این امر مشمول جریمه قطعی و غیرقابل‌بخشودگی خواهد شد.

هوشمندسازی نظام مالیاتی ایران با صدور صورت‌حساب‌های الکترونیک و ساماندهی مالیات بر ارزش افزوده، نه‌تنها به کاهش فرار مالیاتی و فاکتورهای جعلی کمک کرده، بلکه مشکلات مودیان را کاهش داده و عدالت مالیاتی را تقویت می‌کند. نادرقلی ابراهیمی، نماینده اراک در مجلس، این اقدامات را گامی موثر برای انضباط مالی و رونق فضای کسب‌وکار می‌داند.

معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به بازگشت مالیات بر ارزش افزوده روغن از ۱۰ درصد به یک درصد با مصوبه سران قوا، گفت: ازآنجا که افزایش مالیات بر ارزش افزوده در اعلام قیمت جدید روغن در خردادماه محاسبه نشده بود، قیمت روغن خوراکی با بازگشت مالیات بر ارزش افزوده به یک درصد کاهش نمی‌یابد.

دولت با اعلام بخشودگی کامل جرایم مالیات بر ارزش افزوده برای مودیانی که ظرف یک سال مالیات خود را پرداخت کنند، فرصت مهمی برای حمایت از کسب‌وکارها فراهم کرده است. این طرح به کاهش فشار مالیاتی و بهبود نقدینگی فعالان اقتصادی کمک می‌کند.

سازمان امور مالیاتی با طرح بخشودگی جرایم مالیاتی سال ۱۴۰۳، به مؤدیان فرصتی طلایی برای تسویه بدهی‌ها با تخفیف تا ۱۰۰ درصد ارائه کرده است.

رئیس اتاق اصناف ایلام با انتقاد از قوانین مالیاتی و هزینه‌های تحمیلی به اصناف، خواستار اصلاح فوری این قوانین برای کاهش قیمت‌ها و حمایت از بازار شد.

وزیر جهاد کشاورزی با اعلام کاهش مالیات بر ارزش افزوده کالاهای اساسی به یک درصد، از برنامه‌های دولت برای تثبیت قیمت برنج و روغن و مقابله با احتکار خبر داد. آیا این اقدامات می‌تواند بازار را آرام کند؟

وزیر جهاد کشاورزی در جلسه‌ای با نمایندگان مجلس، از تبعات تورمی عدم کاهش مالیات بر ارزش افزوده کالاهای اساسی هشدار داد و خواستار اصلاح قانون بودجه ۱۴۰۴ برای کاهش مالیات از ۱۰ درصد به یک درصد شد. به گفته وی، عدم تصویب این لایحه می‌تواند تورم مواد غذایی را تا ۷ درصد افزایش دهد و معیشت مردم را تحت فشار قرار دهد.

با نزدیک شدن به پایان مهلت قانونی، سازمان امور مالیاتی اعلام کرد مؤدیان تنها تا ۲۸ اردیبهشت فرصت دارند اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده دوره زمستان ۱۴۰۳ را از طریق سامانه مؤدیان نهایی کنند؛ فرصتی که امکان اصلاح یا تکمیل اطلاعات پیش‌فرض را نیز فراهم کرده است.

در سال ۱۴۰۳، درآمد دولت از محل مالیات‌های غیرمستقیم به بیش از ۴۲۸ هزار میلیارد تومان رسید؛ عددی چشمگیر که نشان از تکیه بیشتر سیاست‌های مالیاتی بر پایه‌های مصرفی همچون مالیات بر ارزش افزوده، خودرو، سیگار و عوارض خروج از کشور دارد. طبق داده‌های رسمی، ۳۵ درصد کل درآمد مالیاتی کشور از مالیات‌های غیرمستقیم تأمین شده و سهم ارزش افزوده در این میان، نقش اصلی را ایفا کرده است.