با گذشت حدود ۲۴ ساعت از آغاز اختلال گسترده در خدمات چهار بانک ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات، همچنان بخش قابل توجهی از مشتریان با مشکل در استفاده از خدمات غیرحضوری مواجهاند. همراهبانک، اینترنتبانک و خدمات مبتنی بر کارت در این بانکها یا بهطور کامل در دسترس نیست یا با ناپایداری روبهروست. مشاهدات میدانی نشان می دهد، برای هزاران کاربری که انتقال وجه، پرداخت قبوض، خریدهای روزمره و مدیریت حسابهای خود را از طریق بسترهای آنلاین انجام میدهند، این اختلال هنوز پایان نیافته است.
اختلال از صبح روز گذشته بهصورت ناگهانی آغاز شد و بسیاری از مشتریان در انجام سادهترین عملیات بانکی با مشکل مواجه شدند. اختلال بانکی در کارتبهکارت، پرداختهای ضروری و حتی مشاهده مانده حساب، باعث اختلال و مشکلات بسیاری در برنامههای شخصی و کسبوکارهای خرد شد.
در شرایطی که بانکداری دیجیتال به ستون اصلی خدمات مالی و بانکی تبدیل شده، قطع یا اختلال طولانیمدت این خدمات عملاً به معنای توقف بخشی از جریان عادی زندگی اقتصادی مردم است.
در ساعات ابتدایی، موضوع «حمله سایبری محدود» از سوی شورای هماهنگی بانکها مطرح شد؛ موضوعی که بهطور طبیعی نگرانیهایی درباره امنیت اطلاعات و داراییهای مردم ایجاد کرد. با این حال، برخی گزارشهای غیررسمی از داخل شبکه بانکی حاکی از آن است که منشأ اختلال به اجرای یک بسته نرمافزاری و فرآیندهای فنی مرتبط با شرکت خدمات انفورماتیک بازگردد. اگر این روایت صحیح باشد، مسئله بیش از آنکه ناشی از تهدید بیرونی باشد، به چالشهای مدیریتی و فنی در پیادهسازی زیرساختها مربوط میشود.
صرفنظر از منشأ دقیق اختلال، چه حمله سایبری و چه نقص فنی، آنچه اکنون برای مشتریان اهمیت دارد، بازگشت کامل خدمات و دریافت توضیحی روشن و مستند درباره آنچه رخ داده است.
آخرین گزارشها نشان میدهد که با گذشت یک شبانهروز، بخشی از خدمات غیرحضوری همچنان با اختلال همراه است. در این میان، بانک تجارت و صادرات توانسته اند خدمات کارتی را از طریق خودپردازها و شعب به وضعیت عادی بازگردانند و امکان انجام عملیات پایه مانند دریافت وجه، کارتبهکارت و مشاهده مانده حساب (از طریق خودپرداز) را فراهم کنند؛ همچنین خرید با کارت بانکی و خریدهای اینترنتی بانک های تجارت و صادرات مشکلی ندارد. اما مشکلات بانکی ملی همچنان در بخش کارتی و همراه بانک پابرجاست.
با این حال، خدمات غیرحضوری در بستر اپلیکیشنها و سامانههای آنلاین این چهار بانک هنوز بهطور کامل پایدار نشده و زمان دقیق بازگشت کامل سرویسها اعلام نشده است و مردم گلایه مند هستند.
در این میان، مسئله اصلی به نحوه اطلاعرسانی بازمیگردد. با وجود گستردگی اختلال و تأثیر مستقیم آن بر زندگی روزمره مردم، هنوز گزارش رسمی و جامعی درباره علت دقیق مشکل، دامنه آسیب، وضعیت امنیت دادهها و جدول زمانی بازگشت پایدار خدمات منتشر نشده است. در فضای فعلی، همین خلأ اطلاعاتی میتواند زمینهساز گسترش شایعات و افزایش بیاعتمادی شود.
بانک مرکزی بهعنوان نهاد ناظر و مسئول سلامت شبکه بانکی، نقش تعیینکنندهای در مدیریت چنین بحرانهایی دارد. انتظار افکار عمومی این است که در شرایط اختلال سراسری، اطلاعرسانی سریع، شفاف و مستمر در اولویت قرار گیرد. برگزاری جلسات داخلی برای رفع مشکل ضروری است، اما کافی نیست. مشتریان حق دارند بدانند چه اتفاقی افتاده، چه اقداماتی برای جلوگیری از تکرار آن انجام شده و چه زمانی خدمات بهطور کامل و پایدار در دسترس خواهد بود.
