از صبح روز ۹ اسفند ۱۴۰۴، زمانی که نخستین گزارشها از درگیری مستقیم نظامی میان آمریکا، اسرائیل و ایران مخابره شد نبض بازارهای جهانی انرژی به شکلی غیرقابل کنترل شروع به تپیدن کرد. در روزهای بعد مشخص شد درگیری نظامی در خاورمیانه زلزلهای به راه انداخته که تکانهای آن در پمپ بنزینهای کالیفرنیا، بزرگراههای آلمان و حومه سیدنی احساس میشود.
در فاصله ۹ تا ۱۸ اسفند، قیمت نفت خام برنت با جهشی بیسابقه از مرز ۱۱۵ دلار عبور کرد. دلیل این اتفاق را باید در انسداد غیررسمی یا فلجشدن تردد در تنگه هرمز جستجو کرد، جایی که روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت، یعنی معادل ۲۰ درصد مصرف کل جهان از آن عبور میکند.
آمارها نشان میدهد در این بازه ۱۰ روزه، قیمت بنزین در بازارهای جهانی به طور متوسط ۲۵ تا ۳۰ درصد رشد داشته است.
رویکرد کشورها در مواجهه با این تلاطم، یکسان نبود چراکه نظامهای عرضه انرژی در نقاط جهان با یکدیگر تفاوت دارند. پیامدهای این ناهمسانی را میتوان در نوسانات چند روز اخیر به وضوح مشاهده کرد.
قیمت بنزین در ایالات متحده به شدت وابسته به قیمت نفت خام است. با شروع جنگ، میانگین قیمت بنزین در آمریکا در کمتر از یک هفته از ۳.۸۰ دلار به ازای هر گالن به بیش از ۴.۵۰ دلار رسید. دولت آمریکا تلاش کرد با آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت بازار را آرام کند اما ترس از انتقام ایران در زیرساختهای انرژی منطقه عمده این سیاستها را خنثی کرد.
اروپا داستانی متفاوت دارد. در کشورهایی مثل آلمان و فرانسه بیش از ۵۰ درصد قیمت نهایی سوخت را مالیات تشکیل میدهد. قیمت هر لیتر بنزین در اروپا در این بازه زمانی از مرز ۲.۲ یورو گذشت. مدل فروش در اروپا به گونهای است که قیمتها به سرعت با نوسانات بورس انرژی لندن و هلند جابهجا میشوند و این موضوع شوک شدیدی به سبد خرید خانوارها وارد کرد.
در استرالیا و کشورهای شرق آسیا مثل ژاپن، مدل قیمتگذاری بیشتر بر پایه قراردادهای بلندمدت و شاخصهای سنگاپور است. با این حال استرالیا که بخش بزرگی از سوخت تصفیه شده خود را وارد میکند در هفته دوم اسفند شاهد افزایش ۱۵ سنتی در هر لیتر بود.
برای درک عمق بحران در بازه ۹ تا ۱۸ اسفند ۱۴۰۴، نگاهی به این اعداد بیندازید:
|
شاخص انرژی |
قیمت در ۹ اسفند |
قیمت در ۱۸ اسفند |
درصد تغییر |
|
نفت خام برنت (بشکه) |
۹۲ دلار |
۱۱۹ دلار |
۲۹٪+ |
|
بنزین سوپر آمریکا (گالن) |
۳.۸۵ دلار |
۴.۷۰ دلار |
۲۲٪+ |
|
دیزل اروپا (لیتر) |
۱.۷۵ یورو |
۲.۴۰ یورو |
۳۷٪+ |
|
قیمت گاز طبیعی (اروپا) |
۳۵ یورو |
۵۸ یورو |
۶۵٪+ |
نکته: این آمارها نشان میدهد مشتریان دیزل (گازوئیل) در اروپا بیشترین آسیب را دیدهاند، موضوعی که میتواند به معنای فلج شدن ناوگان حمل مواد غذایی و کالاهای اساسی باشد.
کارشناسان گلدمن ساکس و آژانس بینالمللی انرژی هشدار دادهاند که اگر سریال تعطیلی فعالیتها به تاسیسات نفتی عربستان یا کویت برسد، نفت ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلاری دیگر دور از دسترس نخواهد بود. ایران طی همین روزهای اخیر تهدید کرده است اگر شاهد حملات به تاسیسات جزیره خارگ باشد کل منطقه در آتش خواهد سوخت.
بنزین تنها یک کالای مصرفی نیست. قیمت بنزین در آمریکا میتواند تعیینکننده سرنوشت رئیسجمهور باشد. فشار افکار عمومی در غرب به دلیل گرانی سوخت، اکنون به بزرگترین اهرم فشار علیه ادامه جنگ تبدیل شده است. اگر قیمتها به همین منوال صعودی بماند دولتهای غربی چارهای جز عقبنشینی یا مجبور کردن اسرائیل به توقف درگیریها نخواهند داشت.
جنگ اخیر ثابت کرده حتی در عصر خودروهای برقی و فرمانروایی هوش مصنوعی، توازن قدرت جهانی همچنان به جریان نفت وابسته است.
بسیاری از کارشناسان میگویند سرنوشت جنگ ایران و آمریکا نه در میدانهای نبرد بلکه روی تابلوهای قرمز رنگ جایگاههای سوخت نیویورک، پاریس و توکیو رقم میخورد. واقعیت این است که تحمل تورم ناشی از قیمت سوخت برای نظامهای سیاسی غرب به مراتب سختتر از تقابل نظامی است و اگر قیمت بنزین در بازار داخلی آمریکا از مرز ۵ دلار بگذرد، کاخ سفید دیگر قادر نیست به سادگی بهای حمایت نظامی از اسرائیل را بپردازد.
