ثبت‌نام مسکن استیجاری زوج‌های جوان در استان‌های تهران و خراسان رضوی از ساعت ۱۲ روز سه‌شنبه سوم شهریور آغاز می‌شود و تا پایان روز چهارشنبه چهارم شهریور ادامه خواهد داشت. در این مرحله بیش از ۳ هزار واحد مسکن استیجاری با اجاره‌بهای حمایتی به زوج‌های جوان فاقد مسکن در دهک‌های درآمدی ۱ تا ۶ اختصاص می‌یابد؛ متقاضیان واجد شرایط می‌توانند با مراجعه به سامانه جامع طرح‌های حمایتی مسکن، درخواست خود را ثبت کنند.

در شرایطی که تورم خوراکی‌ها به ۱۲۸.۱ درصد رسیده و مسکن بخش بزرگی از درآمد خانوارهای کارگری و بازنشستگان را می‌بلعد، طرح «خانه ریز» با ادعای فراهم کردن امکان ورود مردم با سرمایه‌های خرد به بازار مسکن مطرح شده است؛ اما منتقدان معتقدند خرید سانتی‌متری مسکن لزوماً به معنای خانه‌دار شدن نیست و در صورت نبود شفافیت و نظارت کافی، می‌تواند به جای حل بحران مسکن، به مسیری تازه برای سفته‌بازی و بلعیدن پس‌اندازهای خرد خانوارها تبدیل شود.

بازار مسکن تهران در بخش لوکس به جایی رسیده که قیمت هر مترمربع برخی فایل‌های شمال پایتخت از ۲.۵ میلیارد تومان عبور می‌کند و ارزش بعضی املاک به چند هزار میلیارد تومان می‌رسد؛ در حالی که در مقایسه با درآمد خانوار، خرید خانه در ایران به یکی از دشوارترین بازارهای مسکن تبدیل شده است. هم‌زمان، ورود قیمت‌گذاری دلاری به بخشی از فایل‌های لوکس، نشانه‌ای تازه از فاصله گرفتن این بازار از توان اقتصادی خانوارهاست.

مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری از بررسی رویکرد جدید این صندوق برای ورود هدفمندتر به بازار مسکن خبر داد؛ رویکردی که می‌تواند با هدایت ۲۰ تا ۲۵ درصد از پرتفوی صندوق به حوزه املاک و ساختمان، علاوه بر سرمایه‌گذاری و بازگشت منابع، ساخت مسکن ارزان‌قیمت و بهسازی خانه‌های فرسوده را با اولویت بازنشستگان دنبال کند.

وزارت راه و شهرسازی برای جلوگیری از حذف متقاضیان کم‌درآمد از طرح‌های حمایتی مسکن، پرداخت وام قرض‌الحسنه تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان را برای دهک‌های یک تا چهار در دستور کار قرار داده است؛ تسهیلاتی که قرار است به تأمین آورده متقاضیان و تکمیل پروژه‌های دارای پیشرفت بالا کمک کند. همزمان، برای پروژه‌هایی که بیش از ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارند، وام ۲۰۰ میلیون تومانی نیز در نظر گرفته شده است.

بازار مسکن در حالی به نیمه دوم سال نزدیک می‌شود که به گفته رئیس اتحادیه مشاوران املاک تهران، فعلاً خبری از ظرفیت لازم برای یک جهش دوباره قیمت‌ها نیست. کاهش قدرت خرید خانوارها، رشد نامتناسب درآمدها با قیمت مسکن و افت معاملات باعث شده بازار در رکود معاملاتی باقی بماند و پیش‌بینی شود تا پایان سال، قیمت‌ها در صورت نبود شوک اقتصادی یا سیاسی جدید، با ثبات نسبی همراه باشند. با این حال، هر تغییر جدی در بازار ارز، انرژی یا سیاست‌های اقتصادی می‌تواند این معادله را تغییر دهد.

طرح «خانه‌ریز» شهرداری تهران وارد مرحله تازه‌ای شده و عرضه مرحله‌ای آن با هدف کنترل سفته‌بازی و افزایش شفافیت ادامه دارد؛ به‌طوری که تاکنون حدود ۸ هزار و ۸۰۰ خانه‌ریز فروخته شده و سقف خرید برای هر کد ملی نیز ۱۰۰ خانه‌ریز تعیین شده است. حداقل سرمایه مورد نیاز برای ورود به این طرح ۲ میلیون و ۱۹۰ هزار تومان اعلام شده و مسئولان شهرداری وعده داده‌اند گزارش پیشرفت فیزیکی و قیمت کارشناسی پروژه را به‌صورت ماهانه منتشر کنند. در این میان، نقدشوندگی ۷۲ ساعته، امکان مشارکت تدریجی در پروژه‌های مسکونی و تأکید شهرداری بر اینکه «خانه‌ریز» پیش‌فروش مسکن نیست، از مهم‌ترین جزئیات این طرح است.

طرح «خانه‌ریز» شهرداری تهران که با هدف فراهم کردن امکان سرمایه‌گذاری خرد در بازار مسکن از ۲۰ مرداد آغاز شده، با انتقادهایی درباره میزان اثرگذاری آن بر خانه‌دار شدن مردم مواجه شده است. منتقدان می‌گویند خرید سهم‌های بسیار کوچک از یک پروژه ساختمانی، اگرچه می‌تواند به تأمین مالی و افزایش عرضه مسکن کمک کند، اما لزوماً به معنای دسترسی خانوارها به یک واحد مسکونی نیست. در همین حال، پرسش‌هایی درباره قیمت‌گذاری، نحوه اجرای پروژه، زمان تحویل، نقدشوندگی سرمایه و نقش بخش خصوصی در این طرح مطرح شده؛ آن هم در شرایطی که برآوردها از کسری حدود ۶ میلیون واحد مسکونی در کشور حکایت دارد.

بازار اجاره مسکن در آستانه ورود به یک مرحله تازه قرار گرفته است؛ وزارت راه و شهرسازی از برنامه‌ریزی برای افزایش ظرفیت مسکن استیجاری در تهران و مشهد خبر داده و پیش‌بینی کرده سامانه ثبت‌نام این طرح در هفته دولت دوباره باز شود. در شرایطی که دولت ساخت ۷۵ هزار واحد مسکن استیجاری طی سه سال را هدف‌گذاری کرده، قرار است حدود ۲۵۰۰ واحد در تهران و مشهد در قالب طرح «آشیان» تأمین شود؛ طرحی که می‌تواند بخشی از متقاضیان اجاره‌نشین، به‌ویژه زوج‌های جوان فاقد مسکن، را هدف قرار دهد.

بازار مسکن در حالی همچنان درگیر رکود است که جهش هزینه‌های ساخت، آسیب به زیرساخت‌ها و افزایش قیمت نهاده‌های ساختمانی، مسیر قیمت‌ها را از معاملات جدا کرده است؛ به گفته رامین گوران، هزینه ساخت‌وساز طی یک سال گذشته بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته و هزینه برخی انشعابات آب، برق و فاضلاب نیز بیش از ۴۰۰ درصد رشد کرده است. در چنین شرایطی، اگرچه مسکن از منظر دلاری همچنان ظرفیت افزایش قیمت دارد، اما افت توان خرید خانوارها اجازه رونق به بازار نمی‌دهد و احتمال حرکت همزمان قیمت‌ها و رکود، سناریوی غالب بازار مسکن خواهد بود.